Bỏ tổng đại lý, tổ chức lại chuỗi phân phối
Theo Bộ Công Thương, bất cập lớn của thị trường xăng dầu hiện nay là hệ thống phân phối có quá nhiều tầng nấc trung gian, trong khi số lượng thương nhân đầu mối lớn nhưng hiệu quả chưa tương xứng. Việc xăng dầu phải đi qua nhiều khâu trước khi tới cửa hàng bán lẻ không chỉ làm tăng chi phí mà còn gây khó khăn cho việc kiểm soát dòng hàng và xác định trách nhiệm khi thị trường biến động.
Đặc biệt, tình trạng mua bán lòng vòng, găm hàng, vi phạm quy định về tồn kho, dự trữ tại một số thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối vẫn diễn ra, đặt ra yêu cầu phải cải tổ lại thị trường.
Một trong những thay đổi lớn nhất trong dự thảo Nghị định Kinh doanh xăng dầu sắp tới là tinh gọn chuỗi cung ứng xăng dầu, trong đó Bộ Công Thương đề xuất bãi bỏ mô hình tổng đại lý và khâu dịch vụ xăng dầu, đồng thời sáp nhập đại lý bán lẻ vào hệ thống thương nhân phân phối.
Cụ thể, thị trường sẽ chỉ còn ba khâu chính gồm tạo nguồn (doanh nghiệp sản xuất, bao tiêu và thương nhân đầu mối), phân phối (thương nhân phân phối tích hợp cả bán buôn và bán lẻ) và bán lẻ đến người tiêu dùng.
Cùng với đó, quan hệ giữa thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối cũng được định hình lại.
Cụ thể, nếu thương nhân phân phối làm đại lý hoặc nhận quyền của một thương nhân đầu mối, doanh nghiệp chỉ được nhập hàng từ đầu mối đó và hoạt động trong hệ thống quản lý thống nhất. Nếu hoạt động độc lập, thương nhân phân phối được mua hàng từ nhiều thương nhân đầu mối hoặc từ các thương nhân phân phối khác để chủ động nguồn cung.
Toàn bộ giao dịch sẽ phải được quản lý bằng hóa đơn điện tử, tạo cơ sở để cơ quan chức năng theo dõi đường đi, truy xuất nguồn gốc từng lô hàng...
Quản lý toàn bộ dòng xăng dầu bằng dữ liệu trực tuyến
Song song với việc cắt giảm tầng nấc trung gian, Bộ Công Thương cũng nâng điều kiện đối với thương nhân đầu mối, nhằm sàng lọc những doanh nghiệp có năng lực thực chất.
Theo đó, doanh nghiệp muốn trở thành thương nhân đầu mối phải sở hữu cảng chuyên dụng có khả năng tiếp nhận tàu từ 7.000 DWT, có kho tiếp nhận tối thiểu 15.000 m³, sở hữu ít nhất 10 cửa hàng bán lẻ và xây dựng mạng lưới tối thiểu 40 thương nhân phân phối trực thuộc.
Doanh nghiệp cũng phải có ít nhất 36 tháng hoạt động liên tục với tư cách thương nhân phân phối trước khi được xem xét trở thành thương nhân đầu mối.
Đặc biệt, thương nhân đầu mối phải bảo đảm tổng nguồn cung tối thiểu 100.000 m³ mỗi năm theo hạn ngạch được giao, duy trì dự trữ lưu thông tương đương 20 ngày tiêu thụ bình quân của thị trường trong nước và kết nối trực tuyến 24/7 dữ liệu về kho, nguồn hàng, lượng nhập, xuất và tồn với Bộ Công Thương.
Tuy vậy, giấy phép của thương nhân đầu mối có thể bị thu hồi nếu doanh nghiệp không hoàn thành tổng nguồn cung trong hai năm liên tiếp, không khắc phục vi phạm về chất lượng trong thời hạn 90 ngày hoặc có hành vi gian lận Quỹ Bình ổn giá xăng dầu.
Trao đổi với PV Tiền Phong, bà Nguyễn Thúy Hiền - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước - cho biết Bộ Công Thương đã cơ bản hoàn thiện dự thảo sau khi tổ chức họp lấy ý kiến. Bộ đang tổng hợp ý kiến góp ý của các bộ, ngành, địa phương, Sở Công Thương các tỉnh và đối tượng chịu tác động để hoàn thiện hồ sơ. Dự kiến trong tháng 7 sẽ trình Chính phủ xem xét.
