Không còn giới hạn trong phòng khám hay phòng mổ, người thầy thuốc thời đại số giờ đây còn xuất hiện trên TikTok, Facebook, YouTube với một vai trò khác: người truyền thông sức khỏe. Và ở chiều ngược lại, mạng xã hội cũng đang trở thành “mặt trận” nóng bỏng của ngành y, nơi thông tin đúng và sai cạnh tranh từng lượt xem, từng cú nhấp chuột.
Thông điệp ấy được nhấn mạnh tại lễ vinh danh Đại sứ truyền thông ngành y do báo Tuổi Trẻ tổ chức (ngày 22/5) quy tụ hàng trăm bác sĩ, chuyên gia y tế và những người làm truyền thông trên cả nước.
Phát biểu tại chương trình, nhà báo Trần Xuân Toàn, Phó Tổng biên tập báo Tuổi Trẻ, Trưởng Ban tổ chức giải thưởng, cho rằng chưa bao giờ người dân tiếp cận thông tin sức khỏe dễ dàng như hiện nay, nhưng cũng chưa bao giờ đối diện nguy cơ nhiễu loạn thông tin lớn như bây giờ.
Ông kể lại trải nghiệm cá nhân khi thay đổi lối sống sau khi tiếp cận các kiến thức y khoa về dinh dưỡng, vận động và bệnh chuyển hóa. Từ đó, ông nhận ra truyền thông sức khỏe có thể tác động trực tiếp đến hành vi và chất lượng sống của cộng đồng.
Tuy nhiên, theo ông Toàn, vấn đề nằm ở chỗ mạng xã hội đang tồn tại một “rừng thông tin”, nơi người dân rất khó phân biệt đâu là kiến thức khoa học, đâu là nội dung sai lệch. Ông Toàn nói và nhấn mạnh: “Đây là thách thức rất lớn với ngành y tế cũng như báo chí chính thống”.
Theo ông, không thể để những người không có chuyên môn tự do chia sẻ kiến thức y khoa sai lệch, khiến cộng đồng hiểu sai về bệnh tật và điều trị chỉ để đổi lấy lượt xem hay lợi nhuận. Chính vì vậy, báo chí và ngành y phải đồng hành để đưa thông tin “chính thống, chính xác và chính danh” đến người dân.
Những cảnh báo trên như hồi chuông báo động bởi hiện nay, chỉ cần vài phút lướt mạng xã hội, người dùng có thể bắt gặp vô số video quảng bá “thuốc gia truyền trị ung thư”, “thải độc chữa bách bệnh”, “mẹo chữa tiểu đường không cần thuốc” hay những livestream tư vấn sức khỏe thiếu căn cứ khoa học nhưng thu hút hàng trăm ngàn lượt xem.
Trong bối cảnh đó, ông Vũ Mạnh Cường, Giám đốc Trung tâm Truyền thông Giáo dục sức khỏe Trung ương (Bộ Y tế) cho rằng, vai trò của đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng và chuyên gia y tế trên không gian số trở nên đặc biệt quan trọng.
Ông nhắc lại giai đoạn cao điểm của đại dịch COVID-19 tại TPHCM, khi nhiều bác sĩ vừa điều trị bệnh nhân trong khu hồi sức, vừa liên tục xuất hiện trên truyền thông để hướng dẫn người dân phòng dịch. Theo ông Cường, Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị đã đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy chữa bệnh sang chăm sóc sức khỏe chủ động, phòng bệnh từ sớm. Muốn làm được điều đó, truyền thông y tế phải đóng vai trò then chốt.
“Không phải lúc nào các cơ quan quản lý hay báo chí chính thống cũng có thể lấp đầy khoảng trống thông tin trên mạng xã hội. Và khi có khoảng trống, tin giả sẽ xuất hiện. Thực tế trên đang cần nhiều hơn nữa những “đại sứ truyền thông ngành y” là các bác sĩ, điều dưỡng, chuyên gia y tế có khả năng truyền đạt kiến thức khoa học bằng ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu để giúp cộng đồng tự bảo vệ sức khỏe” – ông Cường nói.
Từ những video ngắn trên mạng xã hội đến các chiến dịch truyền thông cộng đồng, ngày càng nhiều bác sĩ trẻ đang trở thành những KOL sức khỏe theo đúng nghĩa tích cực. Các bác sĩ đang dùng kiến thức khoa học để chống tin giả, truyền cảm hứng sống khỏe và kéo người dân đến gần hơn với y học chính thống.
Một trong những người phải nổi tiếng một cách bất đắc dĩ trên không gian mạng hiện nay là BS Trương Hữu Khanh – chuyên gia trong lĩnh vực truyền nhiễm. Những tương tác trực tiếp trên trang cá nhân của ông và fanpage “Hỏi Bác sĩ Nhi Đồng” đã trở thành chỗ dựa tin cậy về y khoa cho cộng đồng mọi lúc, mọi nơi.
Cùng với BS Hữu Khanh, rất nhiều bác sĩ khác đang mang tâm huyết và trách nhiệm để phục vụ cộng đồng. Hình ảnh PGS.TS.BS Hoàng Thị Diễm Tuyết, Giám đốc Bệnh viện Hùng Vương - người từng nhiều lần xuất hiện trên truyền hình và mạng xã hội trong đại dịch COVID-19 để tư vấn cho thai phụ, hướng dẫn phòng dịch và trấn an cộng đồng đã tạo dấu ấn đặc biệt về y khoa và y đức.
Giữa thời đại mà bất kỳ ai cũng có thể trở thành “chuyên gia” chỉ sau vài cú nhấp chuột, sự xuất hiện của những bác sĩ thật, tri thức thật và trách nhiệm thật chính là “liều vắc xin” quan trọng nhất để bảo vệ cộng đồng trước cơn bão tin giả y tế.
Tại lễ vinh danh giải thưởng Đại sứ truyền thông ngành y, trong hơn 130 hồ sơ đề cử, Hội đồng giám khảo đã chọn được nhiều cá nhân và tập thể tiêu biểu vì những đóng góp nổi bật trong truyền thông sức khỏe cộng đồng. Ở hạng mục cá nhân có PGS.TS.BS Lê Đình Thanh, PGS.TS.BS Hoàng Thị Diễm Tuyết, PGS.TS.BS Đào Xuân Cơ, BS-CKII Nguyễn Thanh Hùng cùng nhiều bác sĩ, chuyên gia trẻ đang tích cực lan tỏa kiến thức y khoa trên nền tảng số. Các tập thể như Bệnh viện Bạch Mai, VinMec, Bệnh viện Mắt TPHCM, Bệnh viện 108 hay Takeda Việt Nam cũng được ghi nhận nhờ các sáng kiến truyền thông y tế nhân văn, sáng tạo và giàu sức lan tỏa.
