Trao đổi với báo chí về Luật Thủ đô (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng khẳng định: Sự đồng thuận rất cao của các đại biểu Quốc hội đã thể hiện sự mong muốn Hà Nội có những cơ chế đặc thù để phát triển hơn nữa, xứng đáng với vị trí, vai trò Thủ đô, dẫn dắt các tỉnh, thành phố trong cả nước cùng phát triển.
Theo lãnh đạo thành phố Hà Nội, Luật Thủ đô được ban hành là sự quyết tâm chính trị rất lớn của Trung ương, thành phố và toàn xã hội, với mong muốn Hà Nội có thể chế vượt trội để góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Hà Nội là thành phố “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc” vươn tầm khu vực và thế giới đã đề ra tại Nghị quyết 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới và Quy hoạch Tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm.
Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này được ban hành với tư duy mới khi thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền triệt để, toàn diện gắn với cơ chế kiểm soát và trách nhiệm giải trình, bảo đảm Thủ đô có đủ thẩm quyền, công cụ và nguồn lực để chủ động quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm toàn diện đối với các vấn đề phát triển của Thủ đô.
Phân tích thêm về những thẩm quyền mới của Thủ đô sau khi luật ban hành, ông Thắng cho biết, một số nội dung đã thực hiện phân quyền mạnh mẽ, như: Tự chủ trong quản lý tổ chức bộ máy và biên chế, quy định HĐND thành phố được trao quyền quyết định biên chế các cơ quan trong hệ thống chính trị của thành phố; cho phép người trực tiếp sử dụng công chức thực hiện việc tuyển dụng, bổ nhiệm và đánh giá. Thành phố có cơ chế đặc thù trong việc tuyển chọn, thuê và sử dụng người đứng đầu các đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp Nhà nước.
Luật cũng mở rộng thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, quy định thành phố được ban hành văn bản quy phạm pháp luật tổ chức, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội khác hoặc chưa có quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, bộ, cơ quan ngang bộ.
Đổi mới phương thức quản trị Thủ đô
Cùng với phân quyền trong thí điểm chính sách, Luật Thủ đô (sửa đổi) còn phân quyền cho thành phố chủ động xây dựng các cơ chế thí điểm, thử nghiệm đối với các chính sách mới hoặc khác với quy định pháp luật hiện hành để xử lý các "điểm nghẽn" thể chế.
Về phân quyền trong quản lý, bảo vệ, sử dụng tài nguyên, ông Vũ Đại Thắng nhận định: Thành phố được ban hành cơ chế quản lý, sử dụng, khai thác tài nguyên rừng, tài nguyên nước, tài nguyên khác; biện pháp tái điều chỉnh đất đai; biện pháp bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; giao đất, cho thuê đất; chuyển mục đích sử dụng đất với yêu cầu tuân thủ điều kiện, nguyên tắc trong chuyển mục đích sử dụng đất và quy hoạch được phê duyệt.
Về phân quyền trong lĩnh vực quy hoạch và xây dựng, thành phố được ban hành cơ chế, chính sách, biện pháp lập, quản lý, thực hiện quy hoạch. Thành phố được chủ động trong xây dựng cơ chế, chính sách, giải pháp phát triển đô thị xanh, thông minh, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) và cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị.
Về phân cấp trong lĩnh vực tài chính và đầu tư, thành phố được chủ động trong cơ cấu thu, chi ngân sách; quyết định các khoản tín dụng, lập các quỹ tài chính để phục vụ đầu tư phát triển. Thành phố có thẩm quyền trong phê duyệt dự án đầu tư lớn, quan trọng, được áp dụng phương thức lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu để triển khai thực hiện dự án; quyết định các hình thức xã hội hóa, hợp tác công - tư, cơ chế mới trong khai thác tài sản công, công trình, hạ tầng công. Cùng với đó là các cơ chế, chính sách, mô hình phát triển mới trong các lĩnh vực: khoa học và công nghệ, văn hóa, giáo dục đào tạo, y tế, an sinh xã hội.
Đây là những cơ chế giúp thành phố có thể đổi mới phương thức quản trị Thủ đô, xây dựng không gian và tận dụng, khơi thông tối đa các nguồn lực xã hội để phát triển Thủ đô từ đó nâng cao chất lượng sống cho nhân dân trên địa bàn thành phố, thúc đẩy sự phát triển của Thủ đô trên các lĩnh vực. Đồng thời thúc đẩy sự phát triển các địa phương trong Vùng Thủ đô, vùng đồng bằng sông Hồng, vùng trung du, miền núi phía Bắc và cả nước.
Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng có những cơ chế nhằm thu hút, trọng dụng và phát triển nguồn nhân lực, cơ chế bảo vệ cán bộ "dám nghĩ, dám làm" qua quy định loại trừ hoặc miễn trách nhiệm pháp lý cho những người tham gia xây dựng, ban hành và thi hành Luật Thủ đô trong trường hợp không vụ lợi, đã thực hiện đúng quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhưng vẫn xảy ra thiệt hại.
Đây là cơ chế quan trọng để thu hút, phát triển những chuyên gia, nhà khoa học, những người có trình độ, kinh nghiệm, tâm huyết cùng tham gia xây dựng, quản lý, phát triển Thủ đô cũng như tháo gỡ tâm lý e ngại cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức khi triển khai thực hiện các chính sách đột phá trong Luật Thủ đô.
Về quan điểm Luật Thủ đô (sửa đổi) trao thêm quyền đi làm với trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng khẳng định: Luật Thủ đô (sửa đổi) vừa được ban hành với sự phân cấp, phân quyền mạnh cho Thủ đô là thể hiện sự tin tưởng, giao phó trách nhiệm cho chính quyền thành phố trong việc chủ động trong việc xây dựng, quản lý, phát triển Thủ đô. Việc phân cấp, phân quyền mạnh cho Thủ đô cũng đi liền với trách nhiệm giám sát, kiểm tra của các cơ quan và trách nhiệm giải trình của các cấp chính quyền thành phố trong triển khai thi hành Luật Thủ đô (sửa đổi) nhằm thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực đồng bộ, chặt chẽ trong quá trình thực hiện Luật Thủ đô (sửa đổi).
Đồng thời, bảo đảm việc áp dụng các cơ chế, chính sách đúng thẩm quyền, đúng mục tiêu, minh bạch, hiệu quả và phù hợp với lợi ích quốc gia, dân tộc.
Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết thêm, với vị thế là "trái tim của cả nước", thành phố Hà Nội không chỉ thụ hưởng các cơ chế đặc thù để phát triển cho riêng mình. Với việc xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) theo hướng Thủ đô không chỉ “thực thi chính sách” mà còn phải được giao vai trò “thiết kế chính sách” ở tầm cao hơn để đáp ứng mục tiêu, yêu cầu, kỳ vọng phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới.
Không chỉ phân quyền, phân cấp cho Thủ đô những nội dung cụ thể mà còn phải phân quyền để Thủ đô ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo cơ chế đặc thù để Thủ đô thực sự phát triển ngang tầm châu lục và quốc tế, dẫn dắt, lan tỏa phát triển của Vùng Thủ đô và cả nước...
