Quốc hội thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi), trao 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội cho Hà Nội

Trước đó, trình bày giải trình, tiếp thu ý kiến về dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Chính phủ đã rà soát tổng thể dự thảo luật, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết số 02 và các nghị quyết trụ cột khác của Bộ Chính trị, phù hợp với yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật.

Cùng với đó, ban soạn thảo cũng rà soát, tập trung phân cấp, phân quyền thực chất, toàn diện cho chính quyền Thủ đô gắn với thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ, tăng cường trách nhiệm giải trình, bảo đảm minh bạch trong tổ chức thực hiện.

Các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội, đồng thời phân định rõ thẩm quyền giữa các cấp chính quyền thành phố tiếp tục được hoàn thiện theo hướng: HĐND quyết định các chính sách lớn; UBND quy định trình tự, thủ tục tổ chức thực hiện; Chủ tịch UBND chỉ đạo, điều hành và tổ chức phối hợp thực hiện.

Sau khi tiếp thu, chỉnh lý, dự thảo Luật giao chính quyền thành phố 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội. Trong đó, HĐND có 127 thẩm quyền; UBND có 56 thẩm quyền; chủ tịch UBND có 16 thẩm quyền.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, quy định đã tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, toàn diện để thành phố phát huy tối đa tiềm năng, vị thế và tính chủ động, sáng tạo trong xây dựng, phát triển Thủ đô theo phương châm “Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, dự thảo luật đã được chỉnh lý theo hướng khẳng định vai trò chủ động của chính quyền Thủ đô trong thiết kế, tổ chức thực hiện và thử nghiệm chính sách. Đồng thời, bổ sung các quy định nhằm bảo đảm chặt chẽ, gồm: Không áp dụng thủ tục rút gọn trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật; làm rõ thẩm quyền ban hành văn bản của chủ tịch UBND; bổ sung yêu cầu về xác định cơ chế kiểm tra, giám sát, trách nhiệm giải trình khi ban hành văn bản, trách nhiệm đánh giá hiệu quả văn bản sau ban hành và tổng kết thực tiễn.

Về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thủ đô, các chính sách được rà soát, hoàn thiện theo hướng chặt chẽ, khả thi, bảo đảm kiểm soát và phù hợp thực tiễn. Cụ thể, dự thảo làm rõ thẩm quyền của chính quyền thành phố trong quy hoạch, quản lý không gian phát triển và yêu cầu phối hợp với các bộ liên quan để bảo đảm kiểm soát chặt chẽ, nhất là đối với không gian tầm cao.

Quy định cho phép UBND thành phố được bổ sung chương trình giáo dục địa phương mà không làm thay đổi mục tiêu, nội dung cốt lõi của chương trình giáo dục quốc gia. Đồng thời, hoàn thiện chính sách đặc thù trong lĩnh vực y tế theo hướng quy định rõ trách nhiệm của các cơ sở y tế trên địa bàn trong việc tham gia hỗ trợ hệ thống y tế Thủ đô, đặc biệt trong cấp cứu ngoại viện và phối hợp chăm sóc sức khỏe.

Dự thảo trao quyền cho HĐND thành phố quyết định áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt đối với các dự án lớn, quan trọng trên cơ sở được sự đồng ý của cấp có thẩm quyền và sau khi tham vấn các bộ, ngành có liên quan, quyết định gia hạn thời gian không quá 6 tháng để hoàn thiện điều kiện về khởi công xây dựng công trình đối với các dự án thực hiện theo Nghị quyết số 258 của Quốc hội.

Liên quan tới “vùng thủ đô”, liên kết vùng, dự chỉnh lý theo hướng khẳng định vai trò trung tâm, dẫn dắt của Thủ đô; tạo cơ chế để các địa phương chủ động tham gia liên kết, được áp dụng quy định của Luật Thủ đô khi thực hiện dự án chung; cho phép sử dụng ngân sách địa phương để đầu tư liên vùng nhằm giải quyết các vấn đề hạ tầng, môi trường, dịch vụ thiết yếu phục vụ lợi ích chung.

Đáng lưu ý, dự thảo luật quy định rõ nguyên tắc loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý đối với trường hợp thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục, không vụ lợi nhưng vẫn phát sinh thiệt hại. Đây không phải điều kiện duy nhất mà đặt trong tổng thể cơ chế kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Luật Thủ đô (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.