Thực trạng tự phát và bước chuyển tư duy quản lý
Theo các dữ liệu khảo sát thực tiễn tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, tỷ lệ sinh viên sử dụng AI phục vụ cho việc học tập đã đạt mức từ 96% đến 98%, trong đó các công cụ trí tuệ nhân tạo tạo sinh như ChatGPT đóng vai trò phổ biến nhất. Thực tế này phản ánh sự nhạy bén và khả năng thích ứng nhanh của thế hệ trẻ trước các thành tựu khoa học - công nghệ mới. Sinh viên đã chủ động ứng dụng AI vào nhiều công đoạn trong quá trình học tập, từ tra cứu tài liệu, tóm tắt thông tin cho đến hỗ trợ xây dựng ý tưởng.
Tuy nhiên, sự bùng nổ mang tính tự phát này cũng bộc lộ những thách thức không nhỏ. Việc sử dụng công nghệ khi thiếu một khung định hướng bài bản dễ dẫn đến nguy cơ lạm dụng, làm suy giảm năng lực tự học, tư duy độc lập và khả năng phân tích sâu của sinh viên. Nhận thức rõ thực tế đó, tư duy quản lý của các cơ sở giáo dục đại học đã có sự chuyển dịch quan trọng: Từ việc áp dụng các biện pháp cấm đoán thụ động sang việc chủ động đưa ứng dụng AI vào khuôn khổ đào tạo chuẩn mực.
Tiêu biểu cho hướng đi này, Đại học RMIT Việt Nam đã phối hợp cùng Tập đoàn Microsoft phát triển công cụ Val 2.0, đồng thời đưa ra thông điệp định hướng rõ ràng: AI được xác định là bạn đồng hành hỗ trợ, hoàn toàn không thay thế vai trò tư duy của con người. Quan điểm này khẳng định bản chất của chuyển đổi số trong giáo dục, đó là sử dụng công nghệ làm đòn bẩy nâng cao năng lực cho người học chứ không triệt tiêu tính sáng tạo cá nhân.
Đưa AI vào chương trình đào tạo chính thức: Kinh nghiệm từ Trường Đại học FPT
Để giải quyết triệt để bài toán làm chủ công nghệ, việc tích hợp AI vào hệ thống giảng dạy đòi hỏi giải pháp mang tính chiến lược và đồng bộ. Trường Đại học FPT là một trong những đơn vị tiên phong khi thực hiện tích hợp công nghệ AI vào 100% chương trình đào tạo ở tất cả các ngành học, từ Công nghệ thông tin, Quản trị kinh doanh cho đến Ngôn ngữ và Thiết kế đồ họa. Việc ứng dụng công nghệ không còn dừng lại ở mức khuyến khích cá nhân mà được xác định là một kỹ năng làm việc cốt lõi mà sinh viên bắt buộc phải thành thục để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động trong kỷ nguyên số.
Đáng chú ý, quá trình chuẩn bị năng lực công nghệ cho người học tại Trường Đại học FPT được triển khai ngay từ thời điểm tân sinh viên bước vào môi trường đại học. Trong tuần lễ định hướng đầu khóa, sinh viên đã được hướng dẫn tiếp cận, vận hành các công cụ AI phổ biến như ChatGPT, Copilot hay Grammarly. Quan trọng hơn cả việc truyền thụ kỹ năng công nghệ, nhà trường chú trọng giáo dục nguyên tắc đạo đức sử dụng AI (AI Ethics). Sinh viên được rèn luyện năng lực nhận diện thông tin ngụy tạo, phương pháp đối chiếu và kiểm chứng dữ liệu, cũng như ý thức rõ ranh giới giữa việc sử dụng công nghệ làm công cụ hỗ trợ tư duy với các hành vi vi phạm liêm chính học thuật.
Theo nhiều chuyên gia giáo dục, khi AI ngày càng phổ biến trong môi trường làm việc, việc trang bị kỹ năng sử dụng AI không còn là lợi thế của một số ngành nghề công nghệ mà đang trở thành năng lực nền tảng đối với hầu hết người lao động trong tương lai.
Định hình nguồn nhân lực chất lượng cao cho tương lai
Thực tiễn ứng dụng AI có kiểm soát tại các cơ sở giáo dục đại học tiên phong đã mang lại những bài học kinh nghiệm giá trị cho hệ thống giáo dục quốc dân. Khi công nghệ đã trở thành một phần không thể tách rời của đời sống học thuật, việc nhà trường chủ động "mở đường và dựng khung" chính là giải pháp căn cơ để biến sự nhạy bén tự phát của sinh viên thành năng lực cạnh tranh thực chất.
Đứng trước yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đào tạo theo các chỉ đạo, đường lối của Đảng và Nhà nước, việc trang bị kỹ năng làm chủ AI gắn liền với tư duy phản biện và đạo đức nghề nghiệp sẽ là nền tảng vững chắc để xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao, sẵn sàng đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước trong thời đại số.
