Tầm nhìn chiến lược và bài học từ thực tiễn quốc tế
Hàn Quốc từng gây chú ý khi quyết định đầu tư khoảng 850 triệu USD cho chương trình đưa sách giáo khoa tích hợp AI vào hệ thống trường học toàn quốc. Tuy nhiên, kết quả sau 4 tháng triển khai thực tế đã mang lại những bài học kinh nghiệm sâu sắc cho công tác quản lý giáo dục. Tỷ lệ áp dụng sách giáo khoa AI thực tế cho môn Toán lớp 3 trên phạm vi toàn quốc chỉ đạt mức 28,6%, đồng thời ghi nhận sự chênh lệch rất lớn giữa các địa phương, tiêu biểu như thành phố Daegu đạt tỷ lệ 98% trong khi địa phương Sejong chỉ đạt 8%.
Thực tiễn từ cuộc thử nghiệm quy mô lớn này cho thấy, việc đưa công nghệ hiện đại vào môi trường học đường nếu triển khai theo hướng đại trà khi thiếu sự chuẩn bị đồng bộ về hạ tầng, phương pháp và sự đồng thuận của các bên sẽ khó đạt được hiệu quả như kỳ vọng. Đây chính là bài học quản lý quan trọng đối với các quốc gia đang trong quá trình chuyển đổi số giáo dục, đồng thời phản ánh tâm lý trăn trở phổ biến của các bậc phụ huynh trước nguy cơ công nghệ có thể làm xói mòn tư duy độc lập và tạo ra sự phụ thuộc thụ động ở học sinh.
Đó cũng là bài học có nhiều giá trị tham khảo đối với Việt Nam trong quá trình từng bước đưa AI vào giáo dục.
Mô hình ứng dụng có kiểm soát trong môi trường phổ thông
Thực tiễn cho thấy, giải pháp căn cơ không nằm ở việc ngăn cấm sự tiếp cận công nghệ của thế hệ trẻ, mà ở việc định hình một khung ứng dụng có kiểm soát. Nhận định về vấn đề này, bà Phạm Thị Khánh Ly, Phó Giám đốc Hệ thống Phổ thông FPT cho biết, nhà trường đã xây dựng mô hình quản trị việc sử dụng AI dựa trên các nguyên tắc cốt lõi như yêu cầu học sinh phải liên tục đối chiếu thông tin do máy tính cung cấp với các nguồn dữ liệu khác nhau.
Cách tiếp cận này biến AI từ một công cụ "làm bài hộ" trở thành một đối trọng tư duy. Học sinh không bị thụ động tiếp nhận kết quả mà buộc phải tham gia vào quá trình phân tích, đánh giá và kiểm chứng thông tin. Nhờ đó, việc tích hợp công nghệ không những không triệt tiêu tư duy mà ngược lại, còn trở thành phương tiện để rèn luyện năng lực phản biện và bản lĩnh khoa học cho học sinh ngay từ sớm.
Hiệu quả thực tiễn từ bậc học tiểu học
Nhằm cụ thể hóa định hướng ứng dụng AI có kiểm soát, nhiều giáo viên tại FPT Schools đã chủ động đổi mới phương pháp giảng dạy. Điển hình như mô hình của cô Đặng Thị Hương, giáo viên Toán tại trường Tiểu học, THCS & THPT FPT Thanh Hoá trong việc ứng dụng AI để xây dựng những nhân vật hoạt hình đồng hành cùng học sinh lớp 2 trong các hoạt động học tập. Thay vì tiếp cận bài học theo phương thức truyền thống, học sinh được tương tác với các nhân vật do AI hỗ trợ thiết kế, qua đó tăng hứng thú và mức độ tham gia vào các hoạt động trên lớp.
Bên cạnh đó, AI còn được nữ giáo viên FPT Schools sử dụng để chuyển văn bản thành giọng nói, hình ảnh, video trực quan sinh động; xây dựng trợ lý AI để tổng hợp học liệu và giao bài tập thực hành cho học sinh.
Theo ghi nhận sau một học kỳ triển khai, học sinh có những chuyển biến tích cực về mức độ hứng thú học tập và khả năng tham gia các hoạt động trên lớp. Điều đáng chú ý là trong toàn bộ quá trình này, AI không thay thế vai trò của giáo viên mà chỉ đảm nhận những công việc mang tính hỗ trợ, để giáo viên có thêm thời gian quan sát, tương tác và đồng hành với từng học sinh.
Thực tiễn đó cho thấy, ngay cả ở bậc tiểu học, AI vẫn có thể được ứng dụng hiệu quả nếu được đặt trong một phương pháp sư phạm phù hợp và dưới sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên, và kiểm soát chuyên môn chặt chẽ từ phía nhà trường.
Định hình phương pháp đồng hành cùng thế hệ công dân số
Từ bài học kinh nghiệm của quốc tế đến những mô hình thực tiễn sinh động tại Việt Nam, bài toán đồng hành cùng con trẻ trong kỷ nguyên AI đã tìm thấy lời giải căn cơ. Công nghệ tự thân nó không mang tính tích cực hay tiêu cực, mà giá trị sử dụng hoàn toàn phụ thuộc vào phương pháp định hướng của người lớn.
Khi nhà trường và gia đình cùng phối hợp thiết lập một hành lang ứng dụng công nghệ bài bản, lấy tư duy phản biện và sự tự chủ của học sinh làm trung tâm, trí tuệ nhân tạo sẽ trở thành đòn bẩy đắc lực. Việc trang bị kỹ năng làm chủ công nghệ có kiểm soát ngay từ ghế nhà trường chính là nền tảng vững chắc để xây dựng một thế hệ công dân số bản lĩnh, tự tin hội nhập và đóng góp thực chất vào sự phát triển của đất nước.
