Cuộc chiến cam go và nguy hiểm

>> Nữ nhà báo bán nhà 'làm' án điểm

Ông nghĩ sao, khi phần lớn những người tố cáo tham nhũng đều bị cô lập, trả thù?

Đối tượng tham nhũng thường là người có trình độ, chức vụ quyền hạn, nên hành vi, thủ đoạn hết sức tinh vi, có đủ lực để khống chế, răn đe cán bộ dưới quyền. Người tố cáo thường là người trong cơ quan đơn vị, nên họ mới biết được hành vi tham nhũng. Vì vậy, khi người tố cáo bị lộ ra, ít được người khác ủng hộ, vì họ sợ bị liên luỵ. Đây là việc hết sức khó khăn nên châu chấu đá voi là vì thế. Đây là một cuộc chiến không cân sức, anh nhỏ đi chống ông lớn. Do đặc điểm như vậy nên để phát huy việc tố cáo tham nhũng, để người dân thấy hành vi tham nhũng dám đứng lên đấu tranh, còn rất nhiều vấn đề phải làm

Đó là những vấn đề gì, thưa ông?

Trước hết, bản thân người tố cáo phải có động cơ đúng đắn, chuẩn mực, có tính xây dựng vì công lý, vì công bằng, vì lẽ phải chứ không vì mục đích vụ lợi, cá nhân. Thứ hai, người đứng ra tố cáo thì phải có những thông tin rõ ràng, cụ thể, có một sự cộng tác thực sự đối với cơ quan tổ chức.

Còn cơ quan tổ chức phải tạo mọi điều kiện để tạo thuận lợi trong việc tiếp nhận nội dung tố cáo. Ví dụ, có thể nhận tố cáo qua đơn thư gửi đường bưu điện, nhận tố cáo trực tiếp, hoặc qua điện thoại. Cũng có thể tố cáo qua thư điện tử. Nhưng theo luật hiện hành, việc tố cáo phải có địa chỉ, có tên người tố cáo, còn nếu đơn thư nặc danh thì chỉ là thông tin tham khảo. Thực tế, có nhiều người tôi đã gặp trực tiếp tại văn phòng, và có những vụ việc từ nội dung họ tố cáo trực tiếp đã xử lý thành công, thậm chí đã thành án.

Bảo vệ người tố cáo thế nào?

Thưa ông, vấn đề bức xúc của nhiều người hiện nay là làm sao bảo vệ người tố cáo, ông nghĩ sao?

Vấn đề bảo vệ người tố cáo đã được quy định trong Luật Phòng chống tham nhũng và nhiều văn bản khác. Theo đó, người tố cáo phải được bảo vệ về tính mạng, tinh thần, vật chất. Nhưng thực tế, bảo vệ an toàn cho người tố cáo là không dễ. Vừa rồi tôi thăm Trung Quốc, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, qua trao đổi thì chưa nước nào dám khẳng định là bảo vệ an toàn tuyệt đối cho người tố cáo.

Đây là một vấn đề lớn. Cho nên ngay trong Công ước của Liên Hợp Quốc khi nói về bảo vệ người tố cáo còn đặt ra ở phạm vi rộng hơn, thậm chí bảo vệ người tố cáo ở nước thứ ba (có thể giúp người tố cáo định cư ở nước khác). Còn ở ta, để nói cầu toàn rằng bảo vệ người tố cáo an toàn tuyệt đối thì đó là một vấn đề rất khó. Thế nhưng nếu không làm được việc đó, thì khó khuyến khích được tố cáo tham nhũng.

Như vậy, mình bất lực sao?

Không phải bất lực. Hiện Chính phủ đang giao cho Bộ Công an, xây dựng quy chế bảo vệ người tố cáo và phát hiện tham nhũng. Dự thảo đã được góp ý, bổ sung nhiều lần, tới đây sẽ trình Thủ tướng ký ban hành. Quy chế này, thể hiện quyết tâm cao của Chính phủ trong việc khuyến khích bảo vệ người tố cáo.

Nội dung cụ thể của quy chế là gì, thưa ông?

Quy chế này trên cơ sở tiếp thu kinh nghiệm của các nước. Trong đó, quy định mấy vấn đề như: Muốn bảo vệ người tố cáo trước hết phải bảo vệ bí mật cho họ, nếu người tố cáo có yêu cầu. Cái này nếu làm được là sự bảo vệ an toàn nhất; Bảo vệ tinh thần, thân thể người tố cáo để tránh bị đối tượng xấu trả thù. Các cơ quan thanh tra, công an, kiểm sát… phải có trách nhiệm; Ngoài ra, một trong những biện pháp bảo vệ quan trọng nữa là công khai trên báo chí, để báo chí và dư luận cùng giám sát, lên án.

Tuy nhiên, thực tế có nhiều hình thức trả thù tinh vi không dễ nhận ra, thưa ông?

Đúng là như vậy. Ví dụ người tố cáo đang làm việc này nhưng bị điều chuyển sang vị trí khác không đúng chuyên môn, khiến họ không hoàn thành nhiệm vụ sau đó bị kỷ luật. Có trường hợp người tố cáo bị kỷ luật, và người ra quyết định kỷ luật có bằng chứng.

Tuy nhiên sâu thẳm trong tâm của họ có phải xử lý người tố cáo vì cái sai đó, hay là vì thù oán cần phải xem. Đây là ranh giới rất khó để phân biệt. Hơn nữa, nhiều khi trả thù không phải chỉ ở hiện tại mà cả trong tương lai, thậm chí với con cháu người tố cáo. Cho nên đi đến cùng của vấn đề chống tham nhũng tốt hay không vẫn tùy thuộc con người, trách nhiệm cấp ủy Đảng, trách nhiệm chính quyền và cái tâm trong sáng của những người đứng đầu nơi xảy ra sai phạm.

Vì vậy, khi có dấu hiệu người tố cáo bị trả thù, trù dập thì lãnh đạo cấp trên trực tiếp của người đó phải xem xét, xử lý. Ví dụ cấp xã xảy ra vấn đề thì phải cấp huyện đứng ra xử lý. Nếu ở cấp huyện thì phải cấp tỉnh xử lý. Như trong vụ bốn nông dân tố cáo tham nhũng bị trả thù (cắt điện) ở Quảng Trị, không thể trông chờ vào cấp huyện hoặc tỉnh mà phải trung ương có ý kiến, yêu cầu tỉnh Quảng Trị phải cấp điện trở lại cho họ.

Người tố cáo sẽ được thưởng nóng

Thưa ông, trong luật có quy định việc thưởng tiền cho người tố cáo tham nhũng nhưng thực tế cũng chưa thực hiện được?

Trong quy định có thưởng và trả tiền cho người cung cấp thông tin tố cáo tham nhũng đúng. Ví dụ như có ai đến báo một cái tin, hoặc cung cấp một cái tin tố cáo chống tham nhũng hiệu quả thì có thể được địa phương thưởng đến 10 triệu đồng hoặc có thể cao hơn tùy theo mức độ. Tuy nhiên, để thực hiện việc mua tin cũng khó chứ chưa nói đến thưởng. Bởi thông tin tố cáo không phải xác minh và làm rõ ngay được.

Ví dụ ai đó tố cáo ông này hay ông kia tham nhũng nhiều nhà cửa, nhưng để xác minh được việc đó không dễ. Thế nên khó xác định mức thưởng. Hiện chỉ có một vài nơi như Kon Tum chẳng hạn, khi nhận tin tố cáo tham nhũng, nếu thấy sát thực lãnh đạo tỉnh này bồi dưỡng cho người tố cáo tiền chi phí đi lại, ăn ở...

Để giải quyết vấn đề này, tại phiên họp Ban Chỉ đạo PCTN vừa rồi, Thủ tướng đồng ý, giao cho Viện KSND Tối cao xây dựng quy định để thưởng trực tiếp cho những người đến tố cáo về hành vi tham nhũng đối với các cơ quan đoàn thể.

Chẳng hạn, khi một người đến Văn phòng Ban chỉ đạo T.Ư về PCTN tố cáo một hành vi tham nhũng, việc mà người tố cáo có thể sẽ được xem xét sau nhưng anh ta sẽ được thưởng một khoản tiền. Nhưng để nhận được khoản tiền đó, việc của người tố cáo phải có địa chỉ cụ thể là cơ quan A hay cơ quan B, hành vi tham nhũng ra sao... Theo tôi, cách làm này khả thi hơn và có thể làm được ngay chứ không vướng gì. Vì thực tế, chúng tôi đã từng làm rồi.

Đốt đuốc tìm gương chống tham nhũng

Nhìn vào thân phận những người chống tham nhũng, họ thường bị cô lập, cô đơn, thậm chí nhiều người nhìn họ với con mắt không bình thường. Dưới góc độ xã hội, có phải cái xấu đang lấn át cái tốt, thưa ông?

Tôi nghĩ, chưa đến mức như vậy. Không ai muốn mình bị tố cáo cả, nên tâm lý chung, những người bị tố cáo thường chọc vào những khuyết điểm, nhược điểm, cá tính không hay của người tố cáo, nhằm che đậy những vi phạm của mình, bôi nhọ hình ảnh người tố cáo. Còn đồng nghiệp, dù ủng hộ người tố cáo cũng không dám ra mặt, vì sợ bị liên luỵ, nên bản thân người tố cáo thấy mình đơn độc.

Vì vậy, các cơ quan đoàn thể, chính quyền, cần có sự quan tâm, giúp đỡ, tạo điều kiện cho người tố cáo để họ không thấy bị cô lập, đảm bảo cuộc sống và sự nghiệp của họ phát triển bình thường, có hậu. Như vậy, mới phát huy được tố cáo chống tham nhũng.

Nhưng thực tế ngay cả Văn phòng Ban chỉ đạo T.Ư về PCTN đi tìm nhân vật để tuyên dương người có thành tích tố cáo tham nhũng cũng không dễ, thậm chí một số địa phương còn có văn bản phản đối vì sợ ảnh hưởng?

Nếu đi tìm các điển hình tốt trong lĩnh vực nông nghiệp, sản xuất, kinh doanh giỏi hoặc về các lĩnh vực khác thì dễ, nhưng đi tìm các gương điển hình tốt về chống tham nhũng thì quả là rất khó. Bởi thành tích của ông này lại trở thành khuyết điểm của người khác.

Mặc dù khó nhưng đến nay, chúng tôi đã tiếp nhận sự giới thiệu từ các tỉnh, thành phố và tới đây (đầu tháng 9-2010) có 48 tỉnh có gương điển hình trong danh sách sẽ được tuyên dương.

Cảm ơn ông !