Hợp đồng mới chịu áp lực đàm phán lại
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu thủy sản tháng 7 đạt khoảng 1,1 tỷ USD, tăng 4,8% so với cùng kỳ năm ngoái. Tính đến hết 7 tháng, kim ngạch đạt gần 6,8 tỷ USD, tăng 11,5%.
Dù vậy, đà tăng trong tháng 7 đã chậm lại. Một số mặt hàng như cá tra, cá ngừ và mực tăng thấp hoặc suy giảm tại các thị trường lớn. Riêng thị trường Mỹ gần như đi ngang, với kim ngạch 7 tháng đạt hơn 1 tỷ USD, chỉ tăng 0,3%.
Đặc biệt, từ ngày 24/7, thủy sản Việt Nam vào Mỹ chịu thêm thuế Section 301 ở mức 12,5%. Do độ trễ của hợp đồng, vận chuyển và thông quan, tác động của chính sách này chưa phản ánh đầy đủ trong số liệu tháng 7, nhưng được dự báo thể hiện rõ hơn từ tháng 8 và trong quý IV.
Bà Lê Hằng - Phó Tổng Thư ký VASEP - nhận định với mức thuế mới các hợp đồng mới với thị trường Mỹ có thể phải đàm phán lại. Nhà nhập khẩu có thể yêu cầu doanh nghiệp giảm giá FOB (giao hàng lên tàu), cùng chia sẻ chi phí thuế hoặc chuyển sang hợp đồng ngắn hạn để hạn chế rủi ro.
Áp lực cạnh tranh gia tăng khi hàng thủy sản Việt Nam chịu thuế bổ sung 12,5%, trong khi một số nguồn cung cạnh tranh như Ecuador, Indonesia và Ấn Độ chịu mức 10%. Mức chênh lệch này đáng kể đối với những sản phẩm có biên lợi nhuận thấp như tôm chân trắng, cá ngừ đóng hộp và thủy sản đông lạnh tiêu chuẩn.
Ngoài thuế bổ sung, hàng Việt Nam còn có thể chịu thuế nhập khẩu thông thường, thuế chống bán phá giá hoặc chống trợ cấp. Vì vậy, chi phí thực tế phụ thuộc vào từng sản phẩm và từng doanh nghiệp.
"Sức mua tại Mỹ có dấu hiệu suy yếu khi người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu. Nhà nhập khẩu khó chuyển toàn bộ phần thuế tăng thêm sang giá bán lẻ. Doanh nghiệp xuất khẩu vì vậy đứng trước lựa chọn giảm giá, chia sẻ chi phí với đối tác hoặc chấp nhận nguy cơ mất đơn hàng vào những nguồn cung có giá và mức thuế cạnh tranh hơn", đại diện VASEP cho hay.
Tôm mất lợi thế, cá tra chịu thêm thuế
Ông Đỗ Ngọc Tài - Chủ tịch VASEP - cho biết cả 3 nhóm hàng chủ lực gồm tôm, cá tra và hải sản đều gặp khó khăn, dù nguyên nhân và mức độ tác động khác nhau. Trong đó, tôm chịu sức ép lớn từ thị trường Mỹ và sự cạnh tranh ngày càng mạnh của Ecuador, Ấn Độ.
Xuất khẩu tôm trong 7 tháng vẫn tăng hai con số, nhưng động lực chủ yếu đến từ thị trường Trung Quốc và nhóm sản phẩm tôm hùm. Tại Mỹ, tôm chân trắng và tôm sú Việt Nam phải cạnh tranh quyết liệt với sản phẩm của Ecuador.
Không chỉ có lợi thế về nguyên liệu và giá thành, Ecuador đang mở rộng sang tôm bỏ đầu, bóc vỏ và sản phẩm chế biến, những phân khúc vốn là thế mạnh của doanh nghiệp châu Á. Trong tháng 6, xuất khẩu tôm Ecuador sang Mỹ tăng khoảng 60%, trong khi Mỹ giảm khoảng 27% nhập khẩu tôm từ Việt Nam.
Gánh nặng thuế tiếp tục làm khoảng cách cạnh tranh nới rộng. Theo tính toán của VASEP, tổng nghĩa vụ thuế phổ biến đối với tôm đông lạnh của một số doanh nghiệp Việt Nam vào khoảng 19,62%, cao hơn đáng kể so với tôm Ecuador và một số doanh nghiệp Indonesia, Thái Lan.
Mức chênh lệch này khiến tôm Việt Nam khó cạnh tranh trực tiếp bằng giá. Nếu phải giảm giá hoặc chia sẻ chi phí thuế với nhà nhập khẩu, biên lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ tiếp tục bị thu hẹp.
Đại diện Công ty CP Chế biến thủy sản Tài Kim Anh cho rằng, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng cao, doanh nghiệp tôm Việt Nam cần phát huy năng lực chế biến, phát triển sản phẩm giá trị gia tăng và đáp ứng yêu cầu riêng của các kênh bán lẻ, dịch vụ thực phẩm cũng như đơn hàng mang nhãn hàng riêng của đối tác.
Đối với cá tra, sức ép tại Mỹ đã thể hiện rõ hơn. Dù xuất khẩu cá tra 7 tháng vẫn tăng, kim ngạch sang Mỹ giảm 8%; riêng tháng 7 giảm 28% so với cùng kỳ.
Ngoài thuế bổ sung 12,5%, một số doanh nghiệp cá tra còn chịu mức thuế chống bán phá giá tăng mạnh sau khi Bộ Thương mại Mỹ công bố kết quả cuối cùng đợt rà soát hành chính lần thứ 21.
VASEP đánh giá trong ngắn hạn, thuế mới chưa khiến xuất khẩu sang Mỹ giảm ngay trên diện rộng, nhưng đã làm gia tăng nguy cơ đàm phán lại hợp đồng, giảm giá và chia sẻ chi phí. Tác động rõ hơn được dự báo xuất hiện trong những lô hàng thông quan từ tháng 8 và các hợp đồng ký mới cho quý IV.
Dự báo xuất khẩu thủy sản năm nay có thể đạt khoảng 12,1-12,3 tỷ USD. Để giữ đơn hàng và thị phần, VASEP cho rằng doanh nghiệp phải tăng chế biến sâu, kiểm soát chi phí, hoàn thiện hồ sơ truy xuất nguồn gốc và mở rộng sang Trung Quốc, Nhật Bản, châu Âu cùng các thị trường Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương.
