Bu Cầu ốm thật rồi!

Bu Cầu ốm thật rồi!
TP - Nghệ nhân Hà Thị Cầu ốm đã mấy tuần nay. Thật buồn, bu ốm không giống mọi lần.

> Thăm Tết bu Cầu
> Nghệ nhân hát xẩm Hà Thị Cầu lên phim

Bu ốm

Cũng gần chục năm gắn bó với hát Xẩm, chúng tôi coi bu như bà tổ sống của nghệ thuật ca hát dân gian này nên cứ rảnh là mấy đứa lại theo xe về Yên Mô, Ninh Bình thăm.

Tới nhà vừa lúc chị Mận con gái bu đi chợ về, lỉnh kỉnh trên tay mấy mớ rau, vài củ su hào. Chị Mận chực trào nước mắt, từ đêm qua tới giờ bu mệt nặng hơn, không nói được nữa.

Vợ chồng Mận đốt cái bếp than củi khô ở đầu giường bu để không khí thêm ấm cúng. Không còn vọng ra tiếng quen thuộc- cố tình quên của bu - mỗi lần bước vào cửa: “Cha bố nhà mày”, “Mày là thằng nào?” hay những cái nguýt dài, đanh mà đầy hóm hỉnh. Bu Cầu nằm im trên giường, tiếng thở khó khăn và tiếng rên khe khẽ. “Đây này chân bu teo hết rồi, liệt mất rồi” - Mận rớm lệ cho biết.

Chị kể, bữa đấy bu vẫn tỉnh táo, vẫn kéo nhị và hát lẩm nhẩm suốt ngày. Tự nhiên bu nhìn lên trần nhà bảo “Bao giờ cái bóng điện này cháy là trùm Xẩm gọi bu về đấy”. Mận gạt đi. Ấy vậy mà cái bóng cháy đúng hôm có con bướm đen thật to bay vào nhà. Anh Đới chồng chị đuổi thế nào cũng không đi. Từ hôm đấy bu cứ lịm dần.

Những lúc tỉnh, chuyện của bu có trên giời dưới bể gì thì rồi cũng chỉ xoay quanh Xẩm. Những lúc mê man buột phát tiếng nói trong hư vô thì với bu cũng chỉ là Xẩm.

Bu bảo thấy đông vui lắm, bu được gặp nhiều người xưa, được ca hát rất rộn ràng, bu sẽ về với tổ Xẩm sớm. Đến lúc tỉnh dù nói năng khó khăn nhưng bu vẫn thích kể chuyện khi về bên kia, bu không về hát với ông Chánh Trương Mậu đâu, dù được ông rất quý. Bu lập luận rằng ông có tới 18 bà, bu là bà cuối thì ông làm gì có thời gian dành cho bu, bu tới ở nhờ nơi cửa đình cửa chùa thôi.

Bu không quên dặn Mận gắn bó với mảnh đất mà cả đời hát Xẩm chắt bóp bu đã dựng được lên. Dặn khi bu về với tổ thì hai cây đàn nhị không được cho ai, mà để hai bên của ban thờ để lúc nào bu cũng được kéo đàn và hát ca.

Chị Mận vắt nửa quả cam rồi lấy cái thìa cafe bón cho bu từng chút một. “Bây giờ một ngày bu chỉ ăn được mấy thìa cháo bột nhuyễn và một chút sữa. Thỉnh thoảng lại cho bu uống sâm. Hôm rồi bu mệt không ăn tôi cứ phải vừa bón vừa hát mấy câu Xẩm bu mới chịu há miệng”. Bí quyết để chị Mận hát giỗ bu ăn chính là những câu xẩm trong bài Theo Đảng trọn đời bu sáng tác và hát mấy chục năm qua. Kể cũng lạ lùng.

Sinh nghề tử nghiệp

Mận vừa nói chuyện vừa đưa ngón tay vào miệng bu Cầu day day. Chị giải thích: phải đưa như thế để bu cắn vào tay, biết bu vẫn còn sống. Có lúc bu Cầu ớ lên một tiếng, đau cũng ớ, xung quanh có chuyện gì đó muốn phản ứng cũng ớ.

Cái tiếng kêu ớ đấy của bu Cầu chẳng giống các cụ cùng cảnh ngộ. Nó như một âm thanh có cao độ được vuốt từ to đến nhỏ tỉ lệ thuận với cao độ từ thấp để cao rồi biến mất vào không gian. Và cũng đầy sắc thái giống như một câu hát hóm hỉnh khiến mấy đứa chúng tôi dù buồn cũng không khỏi tủm tỉm.

Lại còn mấy cái ngón tay, thay nhau động đậy liên tục, Mận bảo bu đang đàn đấy, khiến cho chúng tôi ai nấy đều cười. Nhạc sĩ Giáng Son bèn kể, trước đây nhạc sĩ Đàm Linh - cây đại thụ của nền âm nhạc nước nhà, chỉ huy dàn nhạc giao hưởng tài ba - khi nằm bất tỉnh trên giường bệnh, tay vẫn liên tục giơ lên vẫy vẫy y như khi ông cầm đũa chỉ huy dàn nhạc giao hưởng. Quả là những điều chỉ thấy ở những con người sinh nghề tử nghiệp.

Mấy hôm trước còn tỉnh, trong người buồn bực bu cứ đòi Mận bật đĩa Xẩm. Đĩa Xẩm rất nhiều nhưng khổ nỗi mọi người cứ mượn rồi không trả nên tới giờ chẳng còn cái nào, Mận đành bật tivi, may lúc đó có chương trình ca nhạc dân gian, có cả dân ca đồng bằng Bắc bộ, Chèo, Quan họ của các nghệ sĩ Hà Nội hát. Bu Cầu gắng gượng cất tiếng bảo, nghe hay lắm nhưng bu vẫn thích Xẩm nhất.

Ngồi chơi cả tiếng rồi mà không một lần bu Cầu tỉnh. Mai Tuyết Hoa nảy sáng kiến cả lũ hát Xẩm cho bu nghe, biết đâu bu lại hồi hồi. Mận chạy vào lấy cái đàn nhị đưa cho Hoa; tôi và Giáng Son gõ gõ lên thành giường theo nhịp tiết tấu Xẩm.

Điệu Thập ân ghi khắc công cha ngãi mẹ sinh thành nhè nhẹ vang lên được mấy câu, bu Cầu vẫn thở khó khăn nhưng dường như khuôn mặt trở nên nhẹ nhõm hơn. Chúng tôi không cầm nổi nước mắt.

Mận nói: Mấy hôm trước bu dặn khi nào bu về với tổ Xẩm nhớ mua cho bu một mẩu vàng đặt ở dưới đầu để bu gối lên. Bu bảo phải làm như thế để nghề Xẩm được phát lên.

“Phát ở đây là phát ở trên trần chứ không phải để bu về bên kia tay đàn miệng hát” .

Bu còn cho biết, trước đây ông Chánh Trương Mậu bố chị mất cũng đã dặn bu như vậy với mong muốn nghề Xẩm tồn tại và phát triển ở khắp nơi. Thì ra trong cái văn hóa tâm linh của người hát Xẩm còn có những quy ước, lề luật độc đáo như vậy.

Bu Cầu sinh năm Mậu Thìn 1928, tuổi mẹ đẻ năm nay 85 nhưng tuổi trong giấy tờ thì đã ngoài 90. Vẫn hy vọng có một phép nhiệm màu nào đó đánh thức bu Cầu dậy cho dù chỉ được thêm dăm ba tháng nửa năm cũng tuyệt vời lắm rồi.

Cùng chuyên mục

Đạo diễn Đặng Thái Huyền, Hàm Trần, Khương Ngọc đổ bộ Hải Phòng

Đạo diễn Đặng Thái Huyền, Hàm Trần, Khương Ngọc đổ bộ Hải Phòng

TPO - Dàn đạo diễn nổi danh như Đặng Thái Huyền, Hàm Trần, Khương Ngọc và nhiều nhà sản xuất, diễn viên điện ảnh quy tụ tại Hải Phòng dự Diễn đàn điện ảnh. Phát biểu tại cuộc họp trước thềm diễn đàn chiều 21/11, Phó Chủ tịch UBND TP Hải Phòng cam kết thành phố giảm 20-30% chi phí lưu trú, rút ngắn 50% thủ tục hành chính đối với các đoàn làm phim.

Tiếng trống mở cõi bên Hồ Gươm

Tiếng trống mở cõi bên Hồ Gươm

TPO - Một chiêng, một trống cái và 100 trống trung cùng khởi vang, báo hiệu lễ dâng hương trước Tượng đài Vua Lý Thái Tổ sáng 21/11. Qua hệ thống loa truyền thanh, lời chúc văn và trích đoạn Chiếu dời đô vang khắp không gian Hồ Gươm cho toàn thể nhân dân cùng lắng nghe.

Giải đua ghe Ngo Vĩnh Long mở rộng diễn ra ngày 21–22/11 tại sông Láng Thé, quy tụ 13 đội từ Vĩnh Long, An Giang và Cà Mau trong Lễ hội Ok Om Bok.

Mãn nhãn màn ghe Ngo tranh tài ở Vĩnh Long

TPO - Chiều 21/11, tại sông Láng Thé, xã Bình Phú và phường Nguyệt Hóa, UBND tỉnh Vĩnh Long tổ chức khai mạc Giải đua ghe Ngo tỉnh Vĩnh Long mở rộng. Hoạt động trong chuỗi sự kiện của Tuần lễ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam và Lễ hội Ok Om Bok năm 2026.

Nơi vẻ đẹp 54 dân tộc anh em cùng được tôn vinh

Nơi vẻ đẹp 54 dân tộc anh em cùng được tôn vinh

TPO - Lễ hội là nơi hội tụ và lan tỏa tinh thần Đại đoàn kết toàn dân tộc - nơi vẻ đẹp của 54 dân tộc anh em cùng được tôn vinh trong một Việt Nam hòa bình, hạnh phúc. Những sắc màu văn hóa, di sản nghệ thuật và giá trị truyền thống không chỉ được tái hiện mà còn được tiếp nối bằng sức sáng tạo của các thế hệ hôm nay.

DatVietVAC và bài toán đưa IP giải trí Việt ra thị trường quốc tế

DatVietVAC và bài toán đưa IP giải trí Việt ra thị trường quốc tế

TPO - Không dừng lại ở sức hút sân khấu hay những nhịp cầu giao lưu văn hóa Việt - Mỹ, hành trình đưa Vũ trụ say hi ra thị trường quốc tế của DatVietVAC cho thấy cách một doanh nghiệp nội địa chủ động làm chủ tài sản trí tuệ, đa dạng hóa mô hình khai thác bản quyền và đặt mục tiêu tăng trưởng dài hạn cho công nghiệp văn hóa Việt.

Khám phá văn hóa ẩm thực Italia

Khám phá văn hóa ẩm thực Italia

TPO - Từ lịch sử hàng nghìn năm đến những trải nghiệm nếm thử và khả năng kết hợp với món ăn Việt Nam, dầu ô liu extra virgin trở thành điểm nhấn tại hội thảo chuyên đề diễn ra Hà Nội trong khuôn khổ Tuần lễ Ẩm thực Italia trên Thế giới lần thứ 11.

Khai mạc Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hồ Gươm

Khai mạc Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hồ Gươm

TPO - Phát biểu tại lễ khai mạc Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng khẳng định mỗi cuộc gặp gỡ, mỗi trải nghiệm có thể gieo thêm một tình yêu với Hà Nội, một niềm tự hào về văn hóa Việt Nam và một ý thức trách nhiệm đối với những giá trị mà cha ông đã trao truyền.

Hai tiến sĩ hóa thân thành cô giáo vùng cao

Hai tiến sĩ hóa thân thành cô giáo vùng cao

TPO - Một ngày sau khi đón nhận Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, PGS.TS.NSƯT Tân Nhàn ra mắt MV "Em là cô giáo vùng cao" nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, với sự tham gia của TS, ca sĩ Thu Hà - người bạn thân gần 25 năm của Tân Nhàn.

Miễn phí vé 17 tuyến xe buýt và Metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên

Miễn phí vé 17 tuyến xe buýt và Metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên

TPO - Trước thềm lễ khai mạc Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X tối 21/11, TPHCM hoàn thiện các khâu tổ chức, từ sân khấu bên sông Sài Gòn đến phương án đi lại, lưu trú cho các đoàn. Thành phố cũng kết nối sự kiện thể thao với những hoạt động giới thiệu lịch sử, văn hóa và con người Nam Bộ.

Tôn vinh vận động viên, huấn luyện viên tiêu biểu của Việt Nam

Tôn vinh vận động viên, huấn luyện viên tiêu biểu của Việt Nam

TPO - Công ty Cổ phần Thể thao và Giải trí MCV (MCV Sport) và Trung tâm Thông tin - Truyền thông Thể dục thể thao ký biên bản ghi nhớ hợp tác chiến lược, hướng tới phát triển nội dung thể thao đa nền tảng, mở rộng nguồn lực và tăng khả năng kết nối với công chúng trong môi trường số.

Tiếp tục đấu khẩu về đôi rồng cao 10 m bên Hồ Gươm

Tiếp tục đấu khẩu về đôi rồng cao 10 m bên Hồ Gươm

TPO - Đôi rồng bên Hồ Gươm phục vụ một sân khấu tạm thời, nhưng cuộc tranh luận đã vượt khỏi khuôn khổ sự kiện. Tạo hình, màu sắc và vị trí của chúng trở thành tâm điểm khen chê. Lời giải thích về sự tồn tại của đôi rồng nhiều lúc bị lấn át bởi những lời phán xét.