Tuyển sinh lớp 10 vẫn là ‘kì thi kinh hoàng’

TP - Mỗi mùa tuyển sinh lớp 10 tại các đô thị lớn lại trở thành “điểm nóng” của xã hội. Có đại biểu Quốc hội từng gọi đây là “kì thi kinh hoàng” với nhiều học sinh và phụ huynh.

Ðiểm nghẽn quy hoạch trường lớp

Những hình ảnh phụ huynh xếp hàng xuyên đêm để nộp hồ sơ hay lo lắng tìm suất học cho con không còn xa lạ. Đằng sau những câu chuyện ấy là nhiều vấn đề tồn tại từ lâu: thiếu trường lớp, phân luồng chưa hiệu quả và tâm lí xã hội vẫn coi con đường phổ thông, đại học là lựa chọn gần như duy nhất.

Anh Nguyễn Tiến Bình, phường Bạch Mai (Hà Nội), thở phào khi vừa hoàn tất đăng kí xét tuyển trực tuyến cho con gái, học sinh lớp 9 Trường THCS Tô Hoàng vào Trường THPT Tạ Quang Bửu (Đại học Bách khoa Hà Nội). Dù kết quả xét tuyển chưa có, việc nộp được hồ sơ cũng giúp gia đình phần nào giảm áp lực. “Từ đầu năm học, cả nhà đã tính toán nhiều phương án. Đăng kí được hồ sơ rồi thì cũng bớt căng thẳng phần nào”, anh Bình chia sẻ.

kg1.jpg
Học sinh Hà Nội tham dự kì thi tuyển sinh lớp 10 năm học 2025-2026. Ảnh: ĐỨC NGUYỄN

Có thể thấy, dù thành phố đã triển khai đăng kí trực tuyến, nhiều gia đình vẫn trong trạng thái lo lắng vì chỗ học ở các trường công lập không đủ đáp ứng nhu cầu. Không ít lần, áp lực này bộc lộ qua những hình ảnh gây xôn xao dư luận. Gần đây nhất là cảnh hàng trăm phụ huynh xếp hàng chờ nộp hồ sơ vào lớp 10 tại Trường THPT Phan Bội Châu (quận Hà Đông cũ).

Để giải quyết bài toán tuyển sinh lớp 10 tại các đô thị lớn, các chuyên gia cho rằng cần đồng thời thực hiện nhiều giải pháp, như: đẩy nhanh tiến độ xây dựng trường học, điều chỉnh quy hoạch phù hợp với thực tế dân số, nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp và thay đổi cách tiếp cận trong chính sách phân luồng. Nếu những “nút thắt” này chưa được tháo gỡ, mỗi mùa tuyển sinh lớp 10 vẫn có thể tiếp tục trở thành một cuộc đua căng thẳng.

TS Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lí giáo dục Việt Nam cho rằng, phụ huynh luôn mong muốn con có môi trường học tập tốt nên sốt sắng tìm trường học hoặc phương án dự phòng. Tuy nhiên, ông không đồng tình với cách một số phụ huynh đã làm, đó là việc xếp hàng xuyên đêm, đội mưa chờ nộp hồ sơ. Ngoài yếu tố tâm lí chọn trường, một nguyên nhân quan trọng dẫn đến việc xếp hàng trong tuyển sinh là công tác tuyên truyền chưa thực sự hiệu quả. Bên cạnh đó, tốc độ đô thị hóa nhanh, gia tăng dân số cơ học tại một số khu vực cũng khiến áp lực tuyển sinh cục bộ gia tăng.

Ông Trần Thế Cương, nguyên Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội, từng khẳng định nguyên nhân gốc rễ nằm ở việc phát triển mạng lưới trường học chưa theo kịp tốc độ gia tăng dân số. “Quy hoạch trường lớp tại Hà Nội chưa đáp ứng được tốc độ đô thị hóa. Nhiều khu vực phát triển nhanh, đặc biệt là các khu chung cư mới, khiến sĩ số học sinh tăng cao”, ông Cương nhận định.

Theo các tính toán trước đây, với mức tăng khoảng 50.000 - 60.000 học sinh/năm, Hà Nội cần xây mới từ 30 đến 40 trường học tương ứng mới có thể đáp ứng nhu cầu. Trong khi đó, tiến độ triển khai nhiều dự án trường học lại chậm hơn so với quy hoạch.

Thực tế cho thấy, Hà Nội hoàn toàn có khả năng dự báo tốc độ tăng dân số và nhu cầu chỗ học. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu mô hình quy hoạch trường lớp hiện nay đã đủ linh hoạt để thích ứng với tốc độ đô thị hóa hay chưa. Một số ý kiến cho rằng, sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cần xem xét lại tiêu chí quy hoạch trường học, thay vì áp dụng cứng nhắc việc mỗi xã, phường phải có một số lượng trường cố định.

Theo quy chuẩn kĩ thuật quốc gia về quy hoạch xây dựng, khu vực có dân số khoảng 20.000 người cần ít nhất một trường THPT. Với quy mô dân số khoảng 8,7 triệu người, Hà Nội cần tối thiểu khoảng 435 trường THPT. Trong khi đó, toàn thành phố hiện có khoảng 125 trường THPT công lập, hơn 100 trường tư thục, gần 30 trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên và một số trường quốc tế. Như vậy, tính toán sơ bộ, Hà Nội còn thiếu khoảng 180 trường THPT so với nhu cầu quy hoạch.

Khi phân luồng chưa đi cùng thực tế

Bên cạnh vấn đề trường lớp, chính sách phân luồng học sinh sau THCS cũng là yếu tố được nhiều chuyên gia nhắc tới khi phân tích áp lực tuyển sinh lớp 10. Theo Quyết định số 522 năm 2018 của Thủ tướng về đề án giáo dục hướng nghiệp và phân luồng học sinh, mục tiêu đến năm 2025 có ít nhất 40% học sinh tốt nghiệp THCS học nghề.

Tuy nhiên, sau gần 8 năm triển khai, mục tiêu này bộc lộ nhiều hạn chế. Trong khi tỉ lệ phân luồng được đặt ra khá cao, hệ thống trường nghề lại chưa đủ sức hấp dẫn để thu hút học sinh. Phần lớn phụ huynh vẫn mong muốn con tiếp tục học THPT, sau đó thi đại học hoặc cao đẳng. Chính vì vậy, chỉ tiêu phân luồng nhiều khi trở thành “rào cản vô hình” đối với việc mở rộng hệ thống trường công lập.

Tại Hà Nội, mỗi năm tỉ lệ học sinh được vào lớp 10 công lập khoảng trên 60%. Năm học 2025-2026, con số này dự kiến tăng lên khoảng 64%. Áp lực của kì thi lớp 10 vì thế luôn rất lớn. Có đại biểu Quốc hội từng gọi đây là “kì thi kinh hoàng” đối với nhiều học sinh và phụ huynh.

Trong bối cảnh đó, Chiến lược phát triển giáo dục đến năm 2030 do Thủ tướng mới phê duyệt đặt ra mục tiêu mới: tỉ lệ học sinh từ THCS tiếp tục học lên THPT và các trình độ khác đạt khoảng 95%. Đáng chú ý, chiến lược này không còn đặt ra chỉ tiêu cụ thể về tỉ lệ học sinh học nghề sau THCS. Điều này đồng nghĩa với việc các địa phương phải chuẩn bị nguồn lực để bảo đảm chỗ học THPT cho phần lớn học sinh sau khi tốt nghiệp THCS.

Cùng chuyên mục

Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam có tân Chủ tịch, Tổng giám đốc

Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam có tân Chủ tịch, Tổng giám đốc

TPO - Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn vừa kí quyết định điều động, bổ nhiệm ông Triệu Ngọc Lâm, Tổng Biên tập Báo Giáo dục và Thời đại giữ chức vụ Chủ tịch Hội đồng thành viên đồng thời là Tổng giám đốc công ty TNHH Một thành viên Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.

Cô giáo suốt gần 30 năm chọn cách bước vào thế giới của những học trò mặc cảm

Cô giáo suốt gần 30 năm chọn cách bước vào thế giới của những học trò mặc cảm

TPO - Một bài kiểm tra để giấy trắng, vài dòng chữ nguệch ngoạc từng khiến cô giáo Bùi Thị Hương, Trường THCS xã Cúc Phương (Ninh Bình) trăn trở nhiều ngày. Nhưng suốt gần 30 năm đứng lớp ở vùng khó khăn, cô đã chọn kiên nhẫn thay vì trách phạt, chọn yêu thương để đánh thức niềm tin và khơi dậy khát vọng học tập trong những đứa trẻ còn nhiều mặc cảm.

Tri ân thầy cô ngày 20/11: Đừng để lòng biết ơn thành áp lực

Tri ân thầy cô ngày 20/11: Đừng để lòng biết ơn thành áp lực

TPO - Những tấm thiệp tự làm, bó hoa giấy hay lời chúc viết nắn nót vẫn là món quà khiến thầy cô xúc động trong ngày 20/11. Thế nhưng, phía sau ngày tri ân đôi khi lại là những cuộc bàn bạc về quà cáp, mức đóng góp và cả nỗi lo con bị thiệt thòi nếu gia đình không tham gia. Khi nào món quà thực sự xuất phát từ lòng biết ơn và khi nào nó trở thành áp lực?

Nghiên cứu trong phòng lab tại trường ĐH Ảnh: NTCC

Dự thảo chuẩn giáo sư, phó giáo sư: Tự chủ nửa vời, rào cản chồng rào cản

TP - Dự thảo quy định mới về tiêu chuẩn, quy trình bổ nhiệm giáo sư (GS), phó giáo sư (PGS) của Bộ GD&ĐT hướng tới trao quyền cho các trường đại học. Tuy nhiên, những rào cản về hạn mức số lượng, công bố khoa học, ghi nhận sản phẩm đổi mới sáng tạo và cơ chế đánh giá đang tạo ra nhiều nghịch lí, có nguy cơ làm giảm ý nghĩa của chủ trương tự chủ.

Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc dự kỷ niệm 60 năm thành lập trường ở Ninh Bình

Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc dự kỷ niệm 60 năm thành lập trường ở Ninh Bình

TPO - Ngày 15/11, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc dự Lễ kỷ niệm 60 năm thành lập Trường THPT A Trần Hưng Đạo (phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình). Cùng dự có Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn, đại diện lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương và lãnh đạo tỉnh Ninh Bình.

TPHCM tuyên dương 1.113 nhà giáo trẻ tiêu biểu

TPHCM tuyên dương 1.113 nhà giáo trẻ tiêu biểu

TPO - Trong năm 2026, Ban Tổ chức giải thưởng tiếp nhận 1.645 hồ sơ giới thiệu từ 158 đơn vị, 349 trường học. Qua quá trình xét chọn, thẩm định, Ban Thường vụ Thành Đoàn TPHCM quyết định tuyên dương 1.113 nhà giáo trẻ tiêu biểu TPHCM.

Trường THPT Cao Bá Quát - Gia Lâm kỷ niệm 65 năm thành lập

Trường THPT Cao Bá Quát - Gia Lâm kỷ niệm 65 năm thành lập

Ngày 15/11, Trường THPT Cao Bá Quát – Gia Lâm (Hà Nội) đã long trọng tổ chức lễ kỷ niệm 65 năm thành lập trường (1961–2026). Buổi lễ có sự tề tựu đông đủ của hàng nghìn thầy cô giáo và các thế hệ học trò, cùng nhau ôn lại chặng đường vẻ vang nửa thập kỷ "dạy chữ, dạy người".