Không thể chỉ tính chuyện bồi thường bao nhiêu tiền
Góp ý về định hướng sửa đổi Luật Đất đai, đại biểu Quốc hội Tạ Văn Hạ - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội cho rằng, hai vấn đề cần được đặc biệt lưu ý là nguyên tắc xác định giá đất theo giá thị trường và đề xuất cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong một số trường hợp đặc thù.
Đối với đề xuất thu hồi đất trước khi hoàn tất phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, ông Tạ Văn Hạ đề nghị Quốc hội xem xét hết sức thận trọng. Đại biểu nhấn mạnh, tiến độ dự án cần được đặt ngang hàng với việc bảo đảm chỗ ở, an sinh xã hội và sinh kế lâu dài của người dân.
Theo ông, một gia đình khi bị thu hồi đất, họ sẽ phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, xáo trộn. “Họ sẽ ở đâu trong thời gian chờ đợi? Con cái họ sẽ học hành ở trường lớp nào? Công ăn việc làm, sinh kế hằng ngày của họ bị đứt gãy thì giải quyết ra sao?”, ông Hạ nêu câu hỏi.
Do vậy, đại biểu cho rằng, một gia đình bị thu hồi đất không chỉ đối mặt với câu chuyện nhận bao nhiêu tiền, mà còn phải giải quyết nơi ở, việc học của con cái, công ăn việc làm và cuộc sống của người già, trẻ nhỏ, người đau ốm.
“Bồi thường giải phóng mặt bằng không đơn thuần là việc chi trả bao nhiêu tiền cho người dân, mà mấu chốt là phải tái thiết và ổn định cuộc sống cho gia đình họ và cả cộng đồng dân cư bị ảnh hưởng”, ông nói.
Sinh kế của người dân cần đặt ở vị trí trung tâm
Cùng mối quan tâm, đại biểu Thạnh Phước Bình (Vĩnh Long) khẳng định, giá bồi thường là yếu tố trực tiếp quyết định sự đồng thuận của người có đất bị thu hồi. Người dân không chỉ cần biết mình được bồi thường bao nhiêu, mà còn cần biết vì sao mức bồi thường được xác định như vậy. Vì thế, cần công khai nguồn dữ liệu, căn cứ xác định hệ số điều chỉnh và những yếu tố chính hình thành mức giá.
Một vấn đề đáng quan tâm khác là khoảng thời gian người dân phải chờ nhận nhà, đất tái định cư. Theo ông Bình, không nên chỉ hỗ trợ tạm cư trong một số loại dự án, mà cần mở rộng cơ chế này cho mọi trường hợp người dân phải di chuyển nhưng chưa được bàn giao nơi ở mới.
Phương án bồi thường phải xác định rõ thời hạn bàn giao, mức hỗ trợ tiền thuê nhà và trách nhiệm khi chậm bàn giao. Nếu việc chậm trễ không xuất phát từ lỗi của người dân, mức hỗ trợ cần được điều chỉnh theo giá thuê thực tế và thời gian chờ đợi.
Đáng chú ý, đại biểu đề nghị chính sách tái định cư phải chuyển từ tư duy “bố trí một suất nhà ở” sang “bảo đảm một cuộc sống có thể duy trì”. Một khu tái định cư dù đạt chuẩn kỹ thuật nhưng quá xa nơi làm việc, trường học, cơ sở y tế hoặc tách khỏi cộng đồng cũ thì chưa thể được coi là tái định cư có chất lượng.
Cùng với đó, đại biểu lưu ý, vấn đề sinh kế của người dân cũng cần được đặt ở vị trí trung tâm. “Thu hồi đất, với nhiều hộ gia đình, đồng nghĩa với mất nguồn thu nhập và phương thức mưu sinh.
Do đó, nếu sinh kế bị mất hoặc suy giảm đáng kể, phương án hỗ trợ cần có nội dung phục hồi sinh kế, từ đào tạo nghề, kết nối việc làm, hỗ trợ tín dụng đến chuyển đổi mô hình sản xuất, kinh doanh”, đại biểu lưu ý.
Cũng tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) đánh giá cao việc chuyển từ tư duy 'bồi thường, hỗ trợ' thuần túy sang chủ động 'tái thiết và ổn định cuộc sống lâu dài' cho người dân có đất bị thu hồi. “Đây là cách tiếp cận nhân văn và cực kỳ đúng đắn”, ông nói.
Theo ông Ân, đối với đa số người dân bị ảnh hưởng, đặc biệt là người dân bị thu hồi đất ở hoặc đất sản xuất nông nghiệp, vấn đề họ quan tâm nhất không chỉ là giá trị số tiền bồi thường một lần, mà là sinh kế bền vững, nơi ở mới có thuận tiện cho sinh hoạt và công việc của họ hay không.
“Phải đảm bảo tuyệt đối không vì áp lực tiến độ giải ngân đầu tư công mà làm tổn hại đến chỗ ở và sinh kế lâu dài của người dân”, đại biểu lưu ý.
