Chiều 2/6, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam tổ chức Hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi).
Chia sẻ tại hội thảo, ông Trần Anh Hòa - Bí thư chi bộ kiêm Trưởng ban Công tác Mặt trận phường Đống Đa (Hà Nội) - cho biết hiện nay, ở cơ sở phát sinh một số bất cập, khi quá trình đô thị hoá nhanh, các vụ việc phát sinh nhiều.
Theo ông Hòa, ở thành phố đất chật, người đông, các mâu thuẫn về cơi nới, lấn chiếm không gian chung, lối đi chung hoặc tranh chấp tường rào diễn ra gay gắt. Hòa giải viên rất khó can thiệp vì thiếu công cụ đo đạc pháp lý chính xác.
Ngoài ra, còn mâu thuẫn nhà chung cư, tập thể, tranh chấp về kinh phí bảo trì, tiếng ồn, thấm dột nước giữa các tầng nhà. Biến động cư dân lớn, lượng lao động tạm trú, người thuê nhà trên địa bàn thay đổi liên tục, khi xảy ra xích mích, tổ hòa giải rất khó tiếp cận để thực hiện quy trình xử lý.
Bên cạnh đó, là sự quá tải và thiếu hụt kỹ năng của hòa giải viên cấp cơ sở. Các hòa giải viên đa số là cán bộ hưu trí, người lớn tuổi, chưa được tập huấn kịp thời về những thông tin mới, luật mới, nên gặp lúng túng, sợ tư vấn sai cho người dân.
Ngoài ra, họ cũng kiêm nhiệm quá nhiều việc, dẫn đến quá tải, kỹ năng xử lý tình huống chưa cao, đặc biệt đối với các mâu thuẫn gia đình hiện đại, tư duy hoà giải dựa thuần tuý vào tình làng nghĩa xóm không còn phát huy hiệu quả…
Tham gia ý kiến, TS Ngô Sách Thực - Chủ tịch Hội Bảo trợ người khuyết tật Việt Nam - cho rằng dự thảo luật cần phân cấp mạnh mẽ, cho phép UBND cấp xã có quyền ra quyết định công nhận hòa giải thành để giải quyết nhanh thủ tục cho người dân. Cần làm rõ giá trị pháp lý của các văn bản điện tử (biên bản hòa giải thành, kết quả hòa giải thành bằng điện tử).
Cũng theo TS Ngô Sách Thực, sau khi sáp nhập thôn, quy mô rất lớn, nếu giao Trưởng ban Công tác Mặt trận kiêm Tổ trưởng Tổ hòa giải thì sẽ quá tải, không kham nổi việc, do đó cần cân nhắc thực tế này. Thêm vào đó, dự thảo luật cũng cần làm rõ mỗi xã, thôn có bao nhiêu tổ hòa giải, bởi tổ hòa giải gắn liền với khu dân cư và mang tính cộng đồng.
TS Nguyễn Văn Pha - Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam - cho rằng các quy định trong dự thảo luật chưa hoàn toàn phát huy đầy đủ và tối ưu vai trò của MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên trong công tác hoà giải ở cơ sở.
Theo ông Pha, hiện nay, quá trình đô thị hoá rất nhanh, sự dịch chuyển cư dân rất lớn, dẫn tới phát sinh nhiều mâu thuẫn ở cơ sở, xuất hiện nhiều tình huống mới như tranh chấp ở chung cư, mâu thuẫn trên không gian mạng, đòi hỏi năng lực, trình độ của các hoà giải viên phải cao.
Vì thế, theo ông Pha, những cách tiếp cận hoà giải vốn dựa trên uy tín dòng họ, cộng đồng, lứa tuổi, giới… theo kiểu truyền thống đã bộc lộ nhiều khoảng trống và hạn chế. Nguồn lực cho công tác này cũng rất hạn chế, khó khăn.
Ông Pha cho rằng cần phải phát huy tối đa vai trò của MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên, xây dựng hệ thống hoà giải ở cơ sở linh hoạt, hiệu quả, tập trung vào nhiều giải pháp, trong đó có vấn đề về kinh phí.
Theo ông Pha, cũng không thể để Trưởng ban công tác Mặt trận kiêm nhiệm Tổ trưởng Tổ hoà giải, bởi như thế sẽ bị quá tải, khi thôn, tổ dân phố sau sắp xếp rất rộng và đông dân.
Đặc biệt, theo ông Nguyễn Văn Pha, cần thiết phải bổ sung quy định riêng về vai trò của MTTQ Việt Nam trong việc thành lập các tổ hoà giải tại các khu đô thị mới, khu chung cư, khu công nghiệp, nơi có thể phát huy được vai trò của MTTQ Việt Nam, các tổ chức thành viên trong việc hoà giải, thay vì chỉ dựa vào địa giới hành chính thôn, tổ dân phố hiện nay.
