Sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu vươn tầm quốc tế

Từ bỏ phố thị

Ít ai nghĩ rằng, trong những container hàng cập cảng Hàn Quốc, Nhật Bản hay đi tiếp sang châu Âu lại có những đôi đũa được làm từ một vùng quê từng quanh năm đối mặt với bão lũ ở Quảng Trị. Càng khó hình dung hơn khi biết người khởi đầu câu chuyện ấy vốn là một sinh viên ngành Văn.

Lê Thanh Triển từng có công việc ổn định tại Viettel ở TPHCM rồi Đà Nẵng. Những năm làm việc, anh được cử sang Nhật Bản tu nghiệp và chính chuyến đi ấy đã thay đổi hoàn toàn hướng đi của cuộc đời.

Ở Nhật, anh nhận ra người ta có thể biến một vật dụng bình thường như đôi đũa thành sản phẩm văn hóa, thành hàng thủ công cao cấp với giá trị kinh tế lớn. Ý nghĩ ấy cứ theo anh trở về Việt Nam. “Tại sao người Việt có truyền thống dùng đũa hàng nghìn năm mà chưa tạo được một thương hiệu đũa Việt có chỗ đứng trên thị trường quốc tế?”. Câu hỏi ấy cứ thôi thúc người thanh niên quê xã Quảng Thủy (cũ), nay là xã Nam Ba Đồn, tỉnh Quảng Trị.

Năm 2017, anh quyết định nghỉ việc, rời thành phố về quê. Bạn bè nói anh liều, người thân thì can ngăn. Bởi khi ấy, quê nhà chưa có nghề làm đũa quy mô, thị trường chưa có, vốn ít, còn tương lai thì mờ mịt. Nhưng Triển lại nghĩ khác: “Quê mình có nguồn nguyên liệu phong phú. Quan trọng hơn, mình muốn tạo việc làm cho bà con, muốn xây dựng quê hương chứ không chỉ đi làm giàu ở nơi khác” - anh chia sẻ.

Vay gần 800 triệu đồng, tận dụng căn nhà của bố mẹ làm xưởng, anh bắt đầu hành trình từ những chiếc máy tự thiết kế, tự cải tiến. Một năm sau, Hợp tác xã Sản xuất kinh doanh thương mại đũa gỗ Quảng Thủy ra đời.

Đũa gỗ vốn không phải sản phẩm hiếm; muốn tồn tại, chỉ có cách làm khác. Anh Triển không chạy theo sản phẩm giá rẻ mà chọn phân khúc cao cấp. Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở lớp sơn. Trong khi nhiều sản phẩm trên thị trường sử dụng sơn công nghiệp, HTX Quảng Thủy quyết định dùng sơn ta - loại nhựa tự nhiên được lấy từ cây sơn, kết hợp tinh dầu thông theo kỹ thuật truyền thống.

Theo anh Triển, đó là lựa chọn không hề dễ. Bởi sơn ta đắt hơn nhiều lần, sản lượng ít, quy trình xử lý cầu kỳ, thời gian hoàn thiện lâu hơn. Đổi lại, sản phẩm có độ bóng tự nhiên, chịu nước, chịu nhiệt, chống mối mọt, không độc hại và càng sử dụng lâu càng lên màu đẹp. HTX của anh là đơn vị đầu tiên trong nước ứng dụng sơn ta vào sản phẩm đũa dùng hằng ngày.

Đũa gỗ Quảng Thuỷ không còn chỉ để ăn, chúng trở thành món quà lưu niệm, sản phẩm thủ công mang dấu ấn văn hóa Việt. Từ những đôi đũa tròn, vuông truyền thống, HTX phát triển hàng chục mẫu mã với đầu khảm vỏ bào ngư, kim loại, nhựa giả đồi mồi, cùng các bộ thìa, muôi, đồ dùng nhà bếp... Đến nay, danh mục sản phẩm đã lên khoảng 60 mặt hàng. Mỗi năm, HTX sản xuất từ 1,2-1,5 triệu sản phẩm.

Lũ cuốn sạch... nhưng không cuốn được khát vọng

Con đường khởi nghiệp chưa bao giờ bằng phẳng. Cuối năm 2020, trận đại hồng thủy lịch sử tràn qua Quảng Trị. Nước lũ cuốn theo máy móc, nguyên liệu, thành phẩm. Thiệt hại gần 2 tỷ đồng, toàn bộ cơ nghiệp vừa gây dựng gần như trở về con số không. “Có lúc hai vợ chồng chỉ biết nhìn nhau. Mọi thứ mất sạch. Thực sự rất nản” - anh Triển nhớ lại.

Điều giữ anh ở lại không chỉ là ý chí, đó còn là sự sẻ chia. Các nhà phân phối hỗ trợ hàng trăm triệu đồng để tái sản xuất. Chính quyền địa phương, Mặt trận Tổ quốc và nhiều tổ chức, cá nhân chung tay giúp HTX vượt qua giai đoạn khó khăn nhất. Người bạn đời, chị Hồ Ngọc Bích Nguyện, cũng là người đồng hành từ những ngày đầu, tiếp thêm động lực để anh gây dựng lại mọi thứ. “Chính lúc khó khăn nhất mới thấy mình không đơn độc” - anh nói.

Sau lũ, HTX đũa gỗ Quảng Thủy phục hồi nhanh hơn nhiều người tưởng, những đơn hàng quốc tế bắt đầu tăng lên. Điều khiến anh Triển tự hào nhất không phải là những tấm bằng khen, mà là việc những đôi đũa Quảng Trị đã có mặt trong bữa cơm của người Hàn Quốc, Nhật Bản… không qua trung gian, không xuất khẩu nhỏ lẻ mà bằng những hợp đồng chính ngạch.

Đó là cánh cửa mở ra sau nhiều năm kiên trì đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và quy trình sản xuất. Hiện sản phẩm của HTX đũa gỗ Quảng Thủy đã được xuất khẩu chính ngạch sang Hàn Quốc, Nhật Bản; đồng thời theo các kênh thương mại đến nhiều quốc gia ở châu Âu, Malaysia, Thái Lan và một số thị trường khác.

Điều thú vị là chính người tiêu dùng ở những quốc gia nổi tiếng kỹ tính lại đánh giá rất cao lớp sơn ta truyền thống của Việt Nam. Những đôi đũa mang màu sắc mộc mạc nhưng sang trọng ấy lại tạo được nét riêng giữa vô số sản phẩm công nghiệp.

Mang việc làm về làng

Điều khiến lãnh đạo địa phương đánh giá cao HTX đũa gỗ Quảng Thủy không chỉ là doanh thu, mà là khả năng tạo việc làm. Hiện HTX có gần 50 lao động làm việc thường xuyên tại xưởng, với thu nhập bình quân từ 5-8 triệu đồng mỗi tháng. Ngoài ra, còn khoảng 50 hộ dân nhận sản phẩm về gia công tại nhà. Ở một vùng quê nông nghiệp, đây là nguồn thu nhập đáng kể.

Theo lãnh đạo địa phương, HTX đũa gỗ Quảng Thuỷ hiện là mô hình tiêu biểu của khu vực, góp phần giữ chân lao động trẻ ở quê, tạo thêm sinh kế cho nhiều hộ dân. Không chỉ sản xuất kinh doanh, HTX còn tích cực tham gia các hoạt động an sinh xã hội, nhiều lần được Thủ tướng Chính phủ, UBND tỉnh và các bộ, ngành tặng bằng khen. Hai lần được công nhận sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu (RISEP) cấp quốc gia vào các năm 2023 và 2025.

Đó là những cột mốc đáng nhớ, nhưng với anh Triển, chúng chỉ là bước khởi đầu. Anh đang tiếp tục hoàn thiện công nghệ, mở rộng sản phẩm và hướng tới nhiều thị trường mới. “Tôi chỉ mong khi nhắc đến đũa gỗ Việt Nam, người ta sẽ nhớ đến Quảng Trị. Một sản phẩm của quê mình có thể đứng cạnh những thương hiệu lớn trên thế giới” - anh nói.

Ở làng quê từng chỉ quen với gió Lào, bão lũ và những mùa mưu sinh vất vả, mỗi ngày hàng nghìn đôi đũa vẫn đều đặn rời xưởng. Những đôi đũa nhỏ ấy mang theo không chỉ giá trị của một sản phẩm thủ công. Chúng còn mang theo câu chuyện về một người trẻ dám từ bỏ phố thị, trở về quê hương, biến điều bình dị nhất trong bữa cơm người Việt thành một thương hiệu quốc gia và đưa nó vượt qua biên giới.