“Ông hoàng” và “nữ hoàng” đều kém vui
Không sở hữu gia tài ca khúc đồ sộ nhưng nhạc sĩ Trúc Phương, người được mệnh danh “ông hoàng bolero”, để lại nhiều tác phẩm có sức sống mãnh liệt: Tàu đêm năm cũ, Đêm tâm sự, Hai lối mộng, Buồn trong kỷ niệm, Tình thắm duyên quê, Ai cho tôi tình yêu…
Không có gì ngạc nhiên khi tiền tác quyền của cố nhạc sĩ thường ở mức cao. Nhưng Trúc Lê, con trai của cố nhạc sĩ đang được giao quản lý gia tài âm nhạc Trúc Phương, tiết lộ: “Tôi vừa nhận tiền tác quyền của cha tôi, giảm phân nửa so với những quý trước”.
Theo chia sẻ của Trúc Lê, tiền tác quyền của cố nhạc sĩ thường nằm trong ngưỡng hơn 700 triệu đồng đến 800 triệu đồng, thời điểm cao trào của nhạc bolero còn hơn thế. Mặc dù số tiền vừa nhận được khiến ông hơi hẫng, song Trúc Lê vẫn nở nụ cười, phân tích: “Nhạc AI chi phối, giống như sự phân chia một chiếc bánh. Ngày xưa chỉ vài người ăn bánh nay có đến chục người cùng ăn thì miếng bánh mỗi người nhận được sẽ bé lại”.
Nhạc trẻ có tác động tới sự giảm thu của nhạc xưa hay không? Vì những “cơn sốt” hiện nay đều thuộc về những sáng tác mới của những nghệ sĩ còn khá trẻ. Chẳng hạn, 50 cuộc gọi nhỡ của nhóm Quang Hùng MasterD, CoolKid, Cody Nam Võ, Jaysonlei trong chương trình Tinh hà say hi đang khiến khán giả trẻ đứng ngồi không yên, hay bản pop ballad Nhức tiềm thức của Hà An Huy cũng khiến thượng đế gặp tình trạng “say sóng”.
Tại concert Cam Gala ở Hà Nội giữa tháng 7 vừa qua, Đàm Vĩnh Hưng đã mang ca khúc Lâu đài tình ái lên sân khấu. Đây là nhạc phẩm của nhạc sĩ Trần Thiện Thanh, phổ thơ Mai Trung Tĩnh, ra đời năm 1966. Rất nhiều khán giả hát vang cùng Đàm Vĩnh Hưng. “Em ơi lâu đài tình ái đó sáng trong ánh tinh cầu xa…”, bởi nam ca sĩ đã mang đến bản remix tiết tấu nhanh, rộn ràng, khuấy động sân khấu, khác hoàn toàn với bản gốc do các giọng ca “tiền bối” trình bày.
Nhiều nghệ sĩ ý thức làm mới nhạc xưa. Ca sĩ Như Quỳnh làm mới ca khúc Cho người tình nhỏ của Mai Bích Dung (bút danh của nhóm nhạc sĩ gồm Lê Dinh, Minh Kỳ, Anh Bằng), bằng cách kết hợp với rapper nhí. AI cũng làm mới nhạc xưa và tạo nên “cơn sốt” Mưa chiều của nhạc sĩ Anh Bằng. Khán giả hôm nay thích thú với bản Mưa chiều phong cách rock do “ca sĩ” AI thể hiện.
Con trai của “ông hoàng bolero” thẳng thắn thừa nhận, chắc chắn có tác động. Trước đây, ít món ăn tinh thần nên khán giả tập trung nghe nhạc xưa. Bây giờ người ta nghe nhạc mới thì nguồn thu của nhạc xưa giảm, là lẽ tất nhiên.
Ông nhắc đến hiện tượng “xài” nhạc chui, khiến nhiều nhạc sĩ thất thu. Trúc Lê bật mí, ở thời điểm hiện nay, không chỉ riêng tiền tác quyền của Trúc Phương giảm mạnh.
“Có nhạc sĩ một quý thường nhận 40 triệu đồng nay chỉ còn 20 triệu đồng. Tiền tác quyền của cha tôi tuy tụt giảm nhưng vẫn là con số đáng kể”, ông nói.
Hiện nay, không ít tụ điểm ca nhạc thiên về nhạc xưa đã dừng hoạt động hoặc vắng khách, ngay cả tụ điểm Bolero và nàng của nhạc sĩ Bảo Thu, cha đẻ ca khúc Giọng ca dĩ vãng cũng kém rộn ràng.
Ca sĩ theo dòng nhạc xưa đang trong tình trạng “mất mùa”. Ca sĩ Hồ Quang 8, một giọng ca ghi dấu ấn với dòng nhạc bolero chia sẻ: “Cát-xê của tôi giảm một nửa, mật độ sô cũng ít. Ngày xưa, lúc nào cũng được đi hát, rất nhiều lời mời, một ngày có khi trùng bao nhiêu sô. Bây giờ thì khó khăn”.
Nam ca sĩ từ chối tiết lộ một tháng anh nhận được bao nhiêu sô nhưng hé lộ, may mắn được đào tạo ở Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam) nên ngoài sở trường bolero vẫn hát được nhạc quê hương, nhạc cách mạng.
Nhiều người cho rằng, ca sĩ có nhiều nguồn thu, ngoài chạy sô, chẳng hạn nguồn thu từ kênh YouTube. Ca sĩ Hồ Quang 8 nói: “Đầu tư rất nhiều mà thu chẳng đáng bao. Đây là hình thức buôn ngược chứ không ăn thua. Đầu tư chủ yếu để làm hình ảnh và giữ làm kỷ niệm thôi”.
Ca sĩ Quế Nương, “đệ tử” ruột của “nữ hoàng sầu muộn” Giao Linh thừa nhận, sô và cát-xê bây giờ không thể so với trước đây, thời nhạc xưa thịnh. Quế Nương và danh ca Giao Linh thường chạy “sô” ở các tỉnh. Những ngày này danh ca Giao Linh đang bận bay “sô” ở nước ngoài.
Hiện nay, các ngôi sao trẻ trên thị trường ca nhạc có thể lĩnh cát-xê tới 10 con số. Cát-xê của sao dòng nhạc xưa khiêm tốn hơn rất nhiều lần. Ca sĩ Quế Nương bật mí, cát-xê của “nữ hoàng sầu muộn” chỉ đôi, ba chục triệu đồng nếu không phải đi xa, còn ở những địa điểm trong nước phải vất vả di chuyển thì con số ấy có thể tăng lên gần gấp đôi.
Bầu sô Hoàng Tiến, người có công đưa nhiều ngôi sao hải ngoại về Việt Nam tiết lộ, ở thời điểm thăng hoa, cát-xê mỗi sô của sao nhạc xưa nằm trong khoảng 5.000-20.000 USD (hơn trăm triệu đến hơn nửa tỷ đồng).
Theo ông Hoàng Tiến, tỷ lệ đạt hết vé của các chương trình nhạc xưa thời ấy cũng rất cao. “Thời điểm khán giả đi xem bolero hát trực tiếp tại các tụ điểm ca nhạc nở rộ nhất là khoảng những năm 2009-2019”, ông nói.
Gian nan trở lại đường đua
Con trai cố nhạc sĩ Trúc Phương khẳng định, nhạc xưa không chết trước “cơn bão” nhạc AI và nhạc trẻ. Ông phân tích: “Nhạc trẻ sốt rồi sẽ thoái trào. Chuyện này đã từng xảy ra trước đây. Giai đoạn Làn sóng xanh lên ngôi cũng như một cơn bão nhưng nhạc xưa vẫn trụ được sau đó trở lại mạnh mẽ. Hiện tượng nào cũng có chu kỳ, không có gì thịnh vượng mãi được”.
Trúc Lê tin sẽ có ngày khán giả lại trở lại với nhạc xưa sau khi chán những “món ăn tinh thần” mới. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận, sự tấn công của nhạc AI rất khó lường. “Tôi tham khảo người có chuyên môn thì được biết nhạc AI chiếm phần không nhỏ, có lẽ khoảng đôi, ba chục phần trăm, trong lựa chọn giải trí bằng âm nhạc của khán giả Việt hiện nay”, ông nói.
Ca sĩ Hồ Quang 8 nhìn nhận: “Nhạc AI mới nên có thể đang kích thích sự tò mò của người nghe. Bất cứ cái gì mới cũng tạo hứng thú. Cách làm nhạc của AI đáp ứng nhu cầu được thay đổi của người nghe. Song tôi tin xu hướng nghe nhạc AI không bền. Tôi nghe nhạc AI lại không chịu được vì cách xử lý tác phẩm giống nhau, một màu, rất chán. AI không có trái tim”.
Khi nhạc xưa tái sinh mạnh mẽ, nhiều sao của những dòng nhạc khác đã nhanh chóng lấn sân. Bây giờ khi nhạc xưa không còn thịnh, ca sĩ gắn bó với dòng nhạc này liệu có chuyển sang “đu” xu hướng?
Ca sĩ Lệ Quyên từng bội thu nhờ nhạc xưa. Hiện tại chị không từ bỏ “khúc tình xưa” nhưng dịch chuyển hướng đầu tư. Sản phẩm mới Giá như anh là em đánh dấu sự tái xuất của Lệ Quyên trên đường đua Vpop.
Tuy nhiên, vẫn còn nhiều giọng ca quyết tâm gắn bó sâu đậm với nhạc xưa. Hồ Quang 8 khẳng định: “Dù nhạc xưa thịnh hay suy, con đường của tôi vẫn không thay đổi”. Theo anh, nghệ sĩ chung thủy với con đường đã chọn, sẽ tạo ra lớp khán giả thủy chung, không chạy theo xu hướng.
Danh ca Hương Lan vừa ra mắt dự án Người về. Đây là album Phạm Duy đầu tiên của giọng ca nổi tiếng, được bà cùng nhạc sĩ Đức Trí thực hiện trong suốt 10 năm, gồm những ca khúc quen thuộc với khán giả Việt: Ngày xưa Hoàng Thị, Tóc mai sợi vắn sợi dài, Tình ca… Nhạc Phạm Duy đã và đang chứng tỏ sức sống bền bỉ nhưng để “sốt” trở lại vẫn cần cú hích. Phim Hẹn em ngày nhật thực hút khách kéo theo ca khúc được dùng làm nhạc phim của Phạm Duy Chỉ chừng đó thôi “tái sinh”, khán giả nhiệt tình tìm kiếm và nghe lại.
