Không chỉ là bằng cấp, mà phải có sản phẩm, công trình cụ thể
Trao đổi với phóng viên Tiền Phong, PGS.TS Lê Quốc Lý – nguyên Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh bày tỏ đồng tình rất cao với phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan liên quan về Chiến lược quốc gia về thu hút, trọng dụng và phát triển nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, phục vụ phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.
Theo PGS.TS Lê Quốc Lý, đất nước phải đẩy mạnh thu hút và sử dụng nhân tài. “Nhân tài ở trong rất nhiều ngành nghề, lĩnh vực. Chẳng hạn ông thợ mộc tài giỏi sẽ tạo ra nhiều sản phẩm đồ mộc đẹp, tốt, lạ. Nhân tài trong ngành công nghệ cao thì tạo ra những sản phẩm công nghệ tiên tiến, đặc biệt”, PGS.TS Lê Quốc Lý nêu ví dụ.
Đặc biệt, theo ông, cần đặc biệt quan tâm đến nhân tài trong lĩnh vực quản lý, bởi người lãnh đạo, quản lý nếu thực sự có tài năng, thì sẽ giúp cả hệ thống đạt được những kết quả vượt trội.
Về quan điểm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng “không đồng nhất nhân tài với người có bằng cấp cao, học hàm, học vị, chức vụ quản lý hoặc thâm niên công tác”, PGS.TS Lê Quốc Lý bày tỏ sự đồng tình. Theo ông, bằng cấp cao cũng minh chứng một phần cho tài năng, nhưng có những người, bằng cấp cao cũng không đủ năng lực để đảm đương những công việc khó. Có những người có thâm niên công tác, nhưng không phải người tài năng.
“Người tài có nhiều tố chất khác, không hẳn chỉ nhìn vào bằng cấp và có thâm niên. Bổ nhiệm người tài không nên theo bằng cấp, càng không nên theo thâm niên. Người tài phải được nhìn nhận ở phẩm chất đạo đức, phục vụ ai và kết quả mang lại cho ai, có lớn không”, PGS.TS Lê Quốc Lý nhìn nhận.
Chung quan điểm, TS Nguyễn Tiến Dĩnh – nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ cho rằng, hiền tài phải có đầy đủ đạo đức và năng lực chuyên môn nghiệp vụ. Theo ông Dĩnh, quan điểm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về việc “không đồng nhất nhân tài với người có bằng cấp cao, học hàm, học vị, chức vụ quản lý hoặc thâm niên công tác” là rất đúng.
Theo nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, trước hết, tìm người tài, phải tìm những người có bằng cấp, học hàm, học vị, những người đã làm công tác quản lý, bởi họ đã có công trình nghiên cứu, hoặc sinh viên thì phải là sinh viên tốt nghiệp xuất sắc… Nhưng đi kèm với đó, không chỉ là vấn đề bằng cấp, mà phải có kết quả công việc, sản phẩm, công trình cụ thể, đóng góp tích cực cho phát triển kinh tế - xã hội.
Ông Nguyễn Tiến Dĩnh ví dụ, trong môi trường đại học, có những sinh viên tham gia sáng tạo robot, có sản phẩm tham gia cuộc thi robocon… có phát kiến, sáng kiến, thì đó là tài năng, dù họ có thể không có bằng cấp cao. Hoặc các giáo sư, phó giáo sư, dù bằng cấp rất cao, nhưng phải xem xét trong lĩnh vực cụ thể, họ có công trình nghiên cứu, đạt được kết quả như thế nào, thiết thực với đời sống ra sao.
“Không phải chỉ viết được bao nhiêu công trình, bao nhiêu tác phẩm hay chủ trì bao nhiêu đề tài khoa học, mà quan trọng là đề tài khoa học đó góp phần vào cái gì. Phải có sản phẩm, công trình cụ thể và góp phần thiết thực vào sự phát triển kinh tế xã hội”, ông Dĩnh nêu quan điểm.
Theo ông Dĩnh, thực tế có rất nhiều người không có học hàm, học vị cao nhưng vẫn có những công trình nghiên cứu và sản phẩm đóng góp rất nhiều. Ông Dĩnh dẫn trường hợp của kỹ sư Hồ Quang Cua, nguyên là phó giám đốc sở của tỉnh Sóc Trăng (cũ), đã nghiên cứu, tạo ra sản phẩm gạo ST25 nổi tiếng thế giới. Hoặc ở nước ta, có rất nhiều người nông dân, công nhân, quản đốc… nhưng có nhiều công trình sáng tạo, làm lợi cho đơn vị thì cũng là tài năng, dù không có học hàm, học vị cao như giáo sư, tiến sĩ…
Theo TS Nguyễn Tiến Dĩnh, tìm kiếm người tài, thì bên cạnh những người có học hàm, học vị, thâm niên quản lý có kết quả, công trình nghiên cứu thiết thực, hiệu quả, đóng góp lớn, thì phải mở rộng đối tượng, kể cả những người không có học hàm, học vị, bằng cấp… nhưng có sản phẩm, kết quả cụ thể đóng góp to lớn cho phát triển kinh tế - xã hội. Một điều quan trọng cần xem xét, là phải có đạo đức. Đã là hiền tài thì phải có cả đạo đức, có cả năng lực chuyên môn.
Bổ nhiệm người tài phải đột phá, vượt rào cản
Về chính sách đãi ngộ, thu hút người tài, TS Nguyễn Tiến Dĩnh nhấn mạnh, chúng ta phải vượt qua nhiều rào cản như lời của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, đặc biệt trong vấn đề quy trình bổ nhiệm. Ông Dĩnh cho rằng, chúng ta đã có nhiều quy định về bổ nhiệm cán bộ, nhưng với việc thu hút trọng dụng người có tài năng, thì phải thực hiện theo chính sách đặc biệt, coi trọng cơ hội thăng tiến, bổ nhiệm vào các vị trí phù hợp.
“Quan trọng nhất, khi đưa họ vào danh sách người có tài năng, và họ đã chứng minh được năng lực bằng các kết quả, sản phẩm cụ thể, thì phải đưa họ vào những vị trí lãnh đạo, quản lý cao hơn, và đột phá, không phải cứ theo tuần tự nữa”, ông Dĩnh nói, phân tích thêm rằng, nếu cứ theo tuần tự, chẳng hạn, phải qua vị trí này, qua một thời gian nhất định… mới đủ điều kiện để bổ nhiệm, đề bạt vị trí thì rất khó thu hút người tài. Tuy nhiên, ông Dĩnh cũng lưu ý, với một số lĩnh vực nhất định, cần phát huy người tài ở vị trí chuyên môn, thay vì đưa họ lên làm quản lý, bởi có thể không phù hợp.
Về một số vấn đề liên quan đến “thị thực nhân tài Việt Nam”, giải quyết đồng bộ các thủ tục, chính sách về tiền lương, cư trú, lao động, thuế, nhà ở, y tế, giáo dục và công nhận trình độ cho nhân tài và gia đình… ông Dĩnh cho rằng, điều này là rất cần thiết. Phải có những ưu tiên để người có tài năng yên tâm cống hiến…
PGS.TS Lê Quốc Lý cũng đồng tình rằng, việc bổ nhiệm nhân tài cần được tiến hành theo cơ chế đặc biệt, không nên theo các thủ tục, quy định bình thường. Tức là cần bỏ mọi rào cản để bổ nhiệm nhân tài. Nhân tài cần có cơ chế thông thoáng và làm việc trong môi trường mà lãnh đạo cấp trên cũng phải tài năng. Cùng với đó, cần có cơ chế tiền lương phù hợp, thu nhập đủ cao để họ an tâm làm việc và các chế độ khác phải bảo đảm tốt nhất.
“Có thể căn cứ vào kết quả họ mang lại mà trả lương, các phúc lợi đi kèm. Ví dụ, họ có thể hưởng 20-30% kết quả mang lại, có khi lên đến 40-50% giá trị các kết quả phát minh sáng chế. Hơn nữa cần có cơ chế tôn vinh xứng đáng đối với những người tài”, ông Lý nói, phân tích thêm rằng, thu hút được người tài đã khó nhưng sử dụng được người tài càng khó.
Do vậy, theo ông cần mở rộng và thông thoáng các quy định, loại bỏ rào cản, tạo mọi điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp, các trường đại học, các viện nghiên cứu thu hút người tài về làm việc. Cùng với đó, tiền lương, các chế độ đi kèm do các đơn vị này quyết định trên cơ sở thỏa thuận với người tài; Nhà nước không cản trở và quản lý mà chỉ hỗ trợ, định hướng.
“Khi tôi qua Israel, thấy họ trả lương cho các nhà khoa học rất cao, dựa vào kết quả phát minh sáng chế. Ví dụ, họ được hưởng 40% giá trị thương mại của sản phẩm, còn được hưởng tỷ lệ thu được khi phát minh được sản xuất thành sản phẩm bán ra thị trường. Việt Nam nên thực hành tiếp thu tinh hoa trí tuệ nhân loại về trọng dụng nhân tài như kinh nghiệm của một số nước”, ông Lý nêu.
