Tại Hội thảo "Khơi thông sức mua, kích cầu tiêu dùng" do Báo Thanh Niên vừa tổ chức, nhiều chuyên gia cho rằng sức mua trong nước dù phục hồi nhưng chưa tạo được nền tảng bền vững cho thị trường.
Sức mua còn trồi sụt
Theo số liệu được đưa ra tại hội thảo, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng trong 4 tháng đầu năm 2026 đạt gần 2.600 tỷ đồng, tăng 11,1% so với cùng kỳ năm trước. Ngay cả khi loại trừ yếu tố giá, sức mua vẫn tăng 6,3%, cho thấy lượng hàng hóa, dịch vụ tiêu thụ đều tăng cả về giá trị lẫn sản lượng.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, diễn biến theo từng tháng lại thể hiện sức mua vẫn trong trạng thái thiếu ổn định. Thị trường thường tăng mạnh vào các dịp lễ, tết nhưng sau đó nhanh chóng chững lại.
Báo cáo của Cục Thống kê cho thấy, trong 4 tháng đầu năm có hơn 108.800 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, tăng 12,8% so với cùng kỳ. Trong đó, số doanh nghiệp (DN) giải thể lên tới hơn 15.000, tăng gần gấp đôi và tập trung chủ yếu ở nhóm DN quy mô nhỏ và thời gian hoạt động dưới 5 năm.
TS. Phạm Viết Thuận - Viện trưởng kinh tế Tài nguyên và Môi trường - cho rằng, tiêu dùng luôn là động lực quan trọng của nền kinh tế. Tuy nhiên, từ năm 2024 đến nay đã xuất hiện xu hướng giảm tỷ lệ tiêu dùng nội địa và hiện tượng này tiếp tục quay trở lại trong năm nay.
Một trong những nguyên nhân khiến tiêu dùng giảm là tác động từ chính sách thuế, hóa đơn và kê khai khiến chi phí của hộ kinh doanh tăng lên đáng kể. Đây là khu vực đang giải quyết việc làm cho hàng chục triệu lao động, khi chi phí đầu vào và chi phí tuân thủ tăng cao sẽ tác động trực tiếp đến thu nhập và sức mua của người dân.
Bên cạnh đó, biến động giá trên thị trường quốc tế, cụ thể là giá xăng dầu và vật tư tăng kéo theo mặt bằng giá nhiều loại hàng hóa, dịch vụ tăng bình quân từ 20-22%. Nhiều loại vật liệu xây dựng tăng mạnh so với năm trước, tạo áp lực lớn lên doanh nghiệp.
Theo ông Thuận, khó khăn kéo dài khiến nhiều người dân phải thắt chặt chi tiêu, ưu tiên các nhu cầu thiết yếu. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến cung cầu hàng hóa và có thể tác động dây chuyền tới nhiều ngành nghề khác. “Mức tăng sức mua hiện nay vẫn chưa đủ để thị trường phát triển bền vững. Bức tranh thị trường đang có sự phân hóa rõ rệt do áp lực từ giá cả”, ông Thuận nhận định.
Lo người tiêu dùng mất niềm tin vì hàng giả
Bà Lý Kim Chi - Chủ tịch Hội Lương thực Thực phẩm TPHCM - nói rằng, thời gian qua liên tiếp phát hiện các vụ thực phẩm bẩn, hàng giả, hàng kém chất lượng. Đây là yếu tố tác động trực tiếp đến niềm tin của người tiêu dùng.
Bà Chi dẫn thực tế, nhiều người từng ăn uống tại các quán ăn ven đường và có nguy cơ sử dụng phải thực phẩm bị “phù phép”, như thịt heo nái giả thịt bò.
Theo bà Chi, điều khó khăn nhất với DN chân chính không chỉ là sản xuất ra sản phẩm chất lượng, mà còn phải duy trì niềm tin của người tiêu dùng. DN làm ăn bài bản rất khó cạnh tranh với hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng có giá rẻ hơn. Đáng chú ý, hàng giả và hàng kém chất lượng đang phát triển mạnh trên các nền tảng bán hàng trực tuyến, tạo thêm áp lực cho thị trường.
Ông Nguyễn Nguyên Phương - Phó giám đốc Sở Công Thương TPHCM - thừa nhận, công tác chống hàng lậu, hàng giả và hàng kém chất lượng vẫn còn nhiều khó khăn. Có rất nhiều DN dùng "tiểu xảo" dẫn đến áp lực lớn trong kinh doanh. Ngoài ra, hàng hóa khắp nơi đổ về, từ hàng nhập khẩu đến hàng lậu tuồn vào thị trường. Do vậy khó có cơ quan nào có thể kiểm tra, kiểm soát và ngăn chặn hết được.
"Khi kiểm tra định tính xong thì có khi hàng đã ra chợ, lên bàn ăn của người tiêu dùng vì nếu chờ kiểm tra định lượng xong thì hàng không còn dùng được nữa." - ông Phương nói.
