Tuyên bố về thỏa thuận trong lĩnh vực hạt nhân được ký trong chuyến thăm hai ngày của Phó Tổng thống JD Vance tới Armenia.
Hai bên cho biết đã hoàn tất đàm phán Thỏa thuận 123, cho phép Mỹ cấp phép để chuyển giao công nghệ và thiết bị hạt nhân cho các nước khác.
Theo ông Vance, thỏa thuận sẽ cho phép Mỹ xuất khẩu công nghệ và thiết bị trị giá tới 5 tỷ USD sang Armenia, cộng thêm 4 tỷ USD từ các hợp đồng dài hạn về nhiên liệu và bảo dưỡng.
“Thỏa thuận này sẽ mở ra một chương mới trong việc làm sâu sắc quan hệ đối tác năng lượng giữa Armenia và Mỹ”, Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan phát biểu tại cuộc họp báo chung với ông Vance ngày 9/2.
Từng phụ thuộc vào nguồn cung năng lượng từ Nga và Iran trong một thời gian, Armenia đang xem xét đề xuất từ các công ty của Mỹ, Nga, Trung Quốc, Pháp và Hàn Quốc để xây dựng một lò phản ứng hạt nhân mới, thay thế cho nhà máy điện hạt nhân duy nhất của nước này là Metsamor - do Nga xây dựng và đã cũ.
Chưa có lựa chọn nào được đưa ra, nhưng thông báo ngày 9/2 đã mở đường cho khả năng Armenia lựa chọn công nghệ Mỹ.
Nam Caucasus từ lâu đã được coi là vùng ảnh hưởng của Nga, nhưng tình hình đã có nhiều thay đổi kể từ khi cuộc xung đột Ukraine nổ ra.
Trả lời phỏng vấn hãng truyền thông Izvestia, Thứ trưởng Ngoại giao Nga Mikhail Galuzin khẳng định đề xuất của Nga về nhà máy điện hạt nhân mới là lựa chọn tốt nhất, và tập đoàn hạt nhân Rosatom của Nga sẵn sàng triển khai.
“Rosatom sẵn sàng thực hiện dự án này rất nhanh, tất nhiên là phù hợp với mong muốn của những người bạn Armenia của chúng tôi”, ông Galuzin nói trong cuộc phỏng vấn.
“Khi Armenia phụ thuộc vào Nga trên nhiều phương diện, việc đa dạng hóa đối tác trong hợp tác hạt nhân là một ưu tiên chính trị. Mỹ dường như đang là lựa chọn được ưu tiên hiện nay”, ông Narek Sukiasyan, một nhà khoa học chính trị tại Yerevan, nhận định.
Chuyến thăm của Phó Tổng thống Vance diễn ra chỉ 6 tháng sau khi lãnh đạo Armenia và Azerbaijan ký thỏa thuận tại Nhà Trắng, đánh dấu bước ngoặt để tiến tới hòa bình sau gần 40 năm xung đột.
Trong chuyến thăm này, ông Vance cũng tìm cách thúc đẩy đề xuất mang tên “Tuyến đường Trump vì hòa bình và thịnh vượng quốc tế” (TRIPP). Đây là một hành lang dài 43 km chạy qua miền nam Armenia, tạo tuyến kết nối trực tiếp cho Azerbaijan tới vùng lãnh thổ Nakhchivan và sang Thổ Nhĩ Kỳ.
Tuyến đường này sẽ giúp kết nối châu Á với châu Âu tốt hơn, đồng thời tránh phải đi qua Nga và Iran trong bối cảnh phương Tây đang muốn đa dạng hóa các tuyến năng lượng và thương mại, giảm phụ thuộc vào Nga.
Với kế hoạch xây dựng mới hoặc nâng cấp hạ tầng đường sắt, các đường ống dầu khí và cáp quang, hành lang TRIPP được kỳ vọng sẽ làm thay đổi diện mạo Nam Caucasus, nơi bị chia cắt bởi các biên giới đóng kín và xung đột sắc tộc kéo dài.
Thứ trưởng Galuzin cho biết Mátxcơva đang nghiên cứu đề xuất TRIPP.
“Chúng tôi không chỉ tạo ra hòa bình cho Armenia. Chúng tôi còn đang tạo ra sự thịnh vượng thực sự cho cả Armenia và Mỹ”, ông Vance nói.
Nhà Trắng cho biết, ông Vance dự kiến sẽ thăm Azerbaijan từ ngày 11-12/2.
