Minh bạch nguồn thực phẩm cho bữa ăn học đường

Kiểm soát chặt chẽ qua từng mắt xích

Tại tọa đàm “Minh bạch bữa ăn học đường – Chuẩn an toàn, trọn niềm tin” do Báo Điện tử Tuổi Trẻ tổ chức vừa qua, bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TPHCM, lưu ý việc tham gia chuỗi an toàn không phải là “tấm vé bảo đảm” chất lượng vĩnh viễn. Các bên phải tiếp tục giám sát, lưu trữ thông tin doanh nghiệp và sản lượng cung ứng để đảm bảo thực thi cam kết.

Hệ sinh thái Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn – TNHH Một Thành viên (SATRA) hoạt động ở nhiều khâu, thuận lợi cho liên kết thông tin giữa sản xuất, trung chuyển và phân phối. Tuy nhiên, chuỗi liên kết không tự thân bảo đảm chất lượng. Yếu tố quyết định cốt lõi vẫn nằm ở tiêu chuẩn khắt khe của nhà cung cấp, quy trình kiểm tra, tính minh bạch của hồ sơ và giám sát nghiêm ngặt ở từng công đoạn.

Trong chuỗi này, Công ty Cổ phần Việt Nam Kỹ nghệ Súc Sản (VISSAN), đơn vị thành viên của SATRA, giữ vai trò ở nhóm thịt tươi sống và thực phẩm chế biến. Doanh nghiệp đã tham gia chương trình quản lý, nhận diện và truy xuất nguồn gốc thịt heo của TP.HCM từ năm 2016. Nhờ đó, người mua có thể quét mã QR để tra cứu nơi chăn nuôi, thời gian, địa điểm giết mổ, cán bộ thú y kiểm tra và điểm bán, làm cơ sở pháp lý cho việc xác minh.

Một công ty thành viên khác của SATRA là Công ty Phát triển kinh tế Duyên Hải (COFIDEC) đảm nhận khâu chế biến nông sản và thủy sản. Với nhóm hàng đặc biệt nhạy cảm về nhiệt độ, đơn vị phải kiểm soát ngặt nghèo từ nguyên liệu, sơ chế, cấp đông, lưu kho, vận chuyển cho đến hồ sơ lô hàng trước khi chuyển sang hệ thống phân phối.

Chợ đầu mối nông sản thực phẩm Bình Điền đóng vai trò là “trạm trung chuyển” trọng yếu đưa hàng hóa từ nhiều địa phương về TP.HCM. Tại đây, nguồn hàng được kiểm tra kỹ lưỡng, phối hợp lấy mẫu và hỗ trợ phát hiện sớm nguy cơ trước khi thực phẩm đến kênh phân phối hoặc bếp ăn.

Ở đầu ra, hệ thống bán lẻ SATRA bao gồm 4 siêu thị tự chọn Satramart và gần 140 cửa hàng thực phẩm tiện lợi Satrafoods liên tục theo dõi cảm quan, hạn sử dụng, điều kiện lưu kho và bảo quản. Kết quả kiểm nghiệm định kỳ cùng tình trạng thực tế của hàng hóa chính là thước đo để đánh giá lại sản phẩm và nhà cung cấp.

“Tick xanh trách nhiệm” gắn liền với trách nhiệm hậu kiểm

Hiện có 35 nhà cung cấp đăng ký 322 sản phẩm đạt “Tick xanh trách nhiệm” tại hệ thống bán lẻ SATRA. Danh mục này vừa được bổ sung thêm 10 sản phẩm mới, thuộc nhóm rau, củ, quả và yến sào, đồng thời đang mở rộng quy mô sang các nhóm hàng tiềm năng phục vụ bếp ăn tập thể.

Dấu Tick xanh không đơn thuần là nhận diện thương mại mà là lời nhắc nhở buộc nhà cung cấp tự nguyện nâng cao trách nhiệm, công khai thông tin và tuân thủ tuyệt đối cơ chế kiểm tra, hậu kiểm trong quá trình lưu thông hàng hóa.

Cũng tại tọa đàm, ông Nguyễn Nguyên Phương, Phó giám đốc Sở Công Thương TP.HCM, nhấn mạnh rằng chương trình đặt chất lượng lên hàng đầu, tuyệt đối không chạy theo số lượng. Thành phố đang rà soát cơ chế giám sát, chỉ khuyến khích các đơn vị có quy trình nghiêm túc tham gia. Đáng chú ý, các doanh nghiệp vi phạm cam kết có thể bị loại khỏi 12 hệ thống phân phối, qua đó tạo sức ép thị trường buộc phải tuân thủ.

Tại hệ thống SATRA, việc kiểm soát được quy tụ vào ba trụ cột chính: nguồn gốc và năng lực của nhà cung cấp; chỉ tiêu chất lượng, an toàn của sản phẩm; điều kiện bảo quản, vận chuyển và giao nhận. Khi hàng đã lên quầy, quá trình giám sát vẫn duy trì xuyên suốt thông qua kiểm tra cảm quan, hạn sử dụng, điều kiện lưu kho và kết quả kiểm nghiệm định kỳ.

Nếu sản phẩm không còn đáp ứng tiêu chuẩn đã đăng ký, đơn vị phân phối có quyền yêu cầu giải trình, bổ sung hồ sơ, tạm ngừng tiếp nhận hoặc loại bỏ vĩnh viễn khỏi hệ thống tùy theo mức độ vi phạm. Thông tin này sẽ được chia sẻ chéo theo cơ chế phối hợp giữa các hệ thống, nhờ đó bịt kín lỗ hổng để hàng kém chất lượng không thể tẩu tán sang các kênh khác.

Công khai thông tin để phụ huynh cùng giám sát

Đối với bếp ăn học đường, dữ liệu an toàn thực phẩm chỉ có giá trị khi nhà trường và phụ huynh tiếp cận được một cách trực quan, minh bạch. Các thông tin bắt buộc công khai gồm tên đơn vị cung cấp, nguồn gốc nguyên liệu, chứng từ giao nhận, hồ sơ chất lượng, thực đơn và những dữ liệu truy xuất liên quan đến từng nhóm hàng.

Nhà trường đồng thời phải thiết lập đầu mối tiếp nhận phản ánh và quy trình xử lý rạch ròi, tốc độ. Khi xuất hiện nghi vấn, việc đối chiếu hồ sơ phải được thực hiện nhanh để xác định lô hàng, nhà cung cấp, thời điểm giao nhận và phạm vi sử dụng. Cách làm này giúp chuyển trọng tâm từ xử lý bị động sang chủ động quản trị rủi ro dựa trên bằng chứng xác thực.

Nhà trường cần “mở cửa” bếp ăn để ban đại diện cha mẹ học sinh giám sát từ khâu tiếp nhận, chế biến đến chia suất ăn. Song song đó, các nội dung phải được công khai hằng ngày gồm đơn vị cung cấp, nguyên liệu, hình ảnh thực phẩm, hóa đơn nhập hàng, thực đơn và khay ăn thực tế. Đầu mối tiếp nhận phản ánh cũng cần niêm yết công khai, cam kết xử lý và phản hồi trong vòng 24 giờ.

Quan điểm này hoàn toàn thống nhất với cảnh báo của bà Phạm Khánh Phong Lan: nhà trường tuyệt đối không được phó mặc bữa ăn cho bên thứ ba. Hiệu trưởng, người phụ trách và phụ huynh phải đồng hành kiểm tra, giám sát; hoạt động hậu kiểm phải duy trì đều đặn trong suốt năm học, thay vì “mất bò mới lo làm chuồng”.

Một bếp ăn minh bạch không thể xây dựng bằng hình thức bề nổi như biển hiệu hay mã QR. Nhà cung cấp phải chịu trách nhiệm tận cùng với sản phẩm; đơn vị phân phối duy trì kiểm tra và hậu kiểm; nhà trường kiểm soát giao nhận, lưu mẫu, chế biến; trong khi phụ huynh được tiếp cận thông tin để cùng giám sát.

Khi mỗi mắt xích đều minh bạch về hồ sơ và trách nhiệm, niềm tin đối với bữa ăn học đường mới thực sự có gốc rễ vững chắc trên nền tảng dữ liệu kiểm chứng được. Đây chính là bệ phóng để thực phẩm mang nhãn Tick xanh đi vào trường học một cách thực chất, giúp nhà trường có căn cứ lựa chọn và phụ huynh hoàn toàn an tâm.