Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ vẫn đang được Đội K51 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk) khẩn trương triển khai trên địa bàn. Mỗi nguồn tin, dù chỉ là một ký ức hay dấu tích nhỏ nhoi còn sót lại, đều được cán bộ, chiến sĩ lần tìm với hy vọng đưa thêm những người lính trở về.
Mới đây, ngày 28/8, từ thông tin của người thân và một nhân chứng 77 tuổi, Đội K51 đã lần tìm, quy tập hài cốt liệt sĩ Trần Liễu, hy sinh năm 1967, sau gần 60 năm nằm lại.
Theo ông Trần Việt Hùng (57 tuổi), cháu ruột liệt sĩ Trần Liễu, thời điểm hy sinh, ông Trần Liễu là trưởng thôn, cùng các lực lượng tham gia chiến đấu tại Trũng Ké, thôn Xuân Phương (nay là thôn Bình Nông), xã Xuân Thọ, tỉnh Đắk Lắk.
Tháng 7/1967, lính Đại Hàn tràn vào càn quét, phát hiện hầm trú ẩn nơi liệt sĩ Trần Liễu đang ở cùng vợ và hai người con. Chúng ném lựu đạn khiến cả gia đình ra đi mãi mãi.
Vài ngày sau, khi địch rút đi, người dân trở về thì thi thể gia đình liệt sĩ đã phân hủy mạnh. Dân làng dùng tăng phủ lên rồi chôn cất tại chỗ. Nhiều năm qua, người thân liệt sĩ nhiều lần tìm kiếm nhưng chưa có kết quả.
Tiếp nhận thông tin, Đội K51 phối hợp Ban Chỉ huy Quân sự xã Xuân Thọ tìm thêm nhân chứng. Ông Nguyễn Lực (77 tuổi), người từng chứng kiến dân làng tổ chức chôn cất, vẫn nhớ phần mộ nằm gần một cây cầy (kơ nia) lớn. Cây nay đã đổ nhưng phần gốc vẫn còn.
Lần theo dấu mốc ấy, lực lượng chức năng khai quật ở độ sâu hơn 1m. Những dấu tích dần lộ diện với mảnh tăng lớn cùng các vật dụng của gia đình liệt sĩ.
Quá trình tìm kiếm được tiến hành cẩn trọng, tỉ mỉ. Lực lượng chức năng phát hiện 9 chiếc răng, 9 chiếc cúc áo, lọ thuốc, lọ dầu gió, hai viên đạn, quai dép cao su. Phần xương cốt đã hóa thổ, không thể lấy mẫu sinh phẩm do chất lượng răng không còn tốt.
Đối chiếu thông tin từ gia đình, nhân chứng cùng các di vật được tìm thấy, lực lượng chức năng xác định đây là phần mộ liệt sĩ Trần Liễu và tổ chức quy tập theo đúng quy định.
Hay tin, dù đang mắc bệnh nặng, ông Trần Việt Hùng vẫn cố gắng vượt hơn 10km đến nơi. Trước di cốt người chú, ông thắp nén nhang, nước mắt tuôn trào. Bao năm mong mỏi, cuối cùng người thân của ông đã được tìm thấy.
Lời hẹn bên dòng Krông Nô
Không chỉ di vật, ký ức của đồng đội cũng là manh mối quý giá. Hai cựu chiến binh Mnông Y Nghe Pang Taih (sinh năm 1955) và Y Biêng N’tơr (sinh năm 1958), cùng trú ở buôn Rơ Cai, xã Krông Nô, Đắk Lắk, từng chiến đấu cùng liệt sĩ Y Chông Triêk (đơn vị H10) vẫn nhớ rõ nơi đồng đội hy sinh.
Cuối năm 1975, Y Chông Triêk hy sinh trong trận truy quét tàn quân Fulro. Thi thể ông được đồng đội đưa lên bờ, chôn cạnh một gốc cây ven sông Krông Nô, với lời hẹn một ngày đưa đồng đội trở về với gia đình.
Nửa thế kỷ trôi qua, dòng Krông Nô đổi dòng, bãi bồi thành nương rẫy, cánh rừng năm xưa nay thành khu dân cư. Dấu tích chiến trường gần như bị xóa nhòa, chỉ còn lời hẹn và ký ức vẫn nằm lại trong tâm trí những người lính năm xưa.
Khi địa phương phát động “Chiến dịch 500 ngày đêm” tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, ông Y Nghe lập tức rủ ông Y Biêng cùng đi tìm lại vị trí. “Chúng tôi quyết tâm phải chỉ đúng nơi đồng đội nằm lại. Hôm nay, chứng kiến Đội K51 tìm thấy anh ấy, chúng tôi rất mừng”, ông Y Nghe xúc động nói.
Theo bà H Vân Triêk (sinh năm 1965), em gái liệt sĩ, anh nhập ngũ khi mới khoảng 16-17 tuổi. Cuối năm 1975, gia đình nhận giấy báo tử nhưng hoàn toàn không biết nơi anh nằm lại. Suốt hơn 50 năm, gia đình nhiều lần dò hỏi, lặn lội tìm kiếm nhưng đều không có kết quả.
Cuốn sổ tay giữa đại ngàn
Một manh mối khác lại bắt đầu từ một cuốn sổ tay cũ. Gần 20 năm trước, trong một lần đi rừng trú mưa tại hang đá ở núi Cư Jú (Đồi Núi Đen), ông Trương Công Bá (sinh năm 1986, trú ở buôn Ngô, xã Cư Pui, tỉnh Đắk Lắk) tình cờ nhìn thấy một cuốn sổ tay cùng nhiều mảnh tăng, võng của bộ đội.
Cuốn sổ đã mất phần bìa, những trang giấy úa màu, nhiều dòng chữ phai mờ. Tuy nhiên, ông Bá vẫn đọc được những ghi chép về các trận đánh tại đèo Giang Sơn, Yang Reh, Hòa Sơn cùng số cán bộ, chiến sĩ hy sinh, bị thương. Đọc qua vài trang, ông đặt cuốn sổ lại trên một kè đá rồi tiếp tục chuyến đi.
Gần 20 năm sau, khi chính quyền địa phương vận động người dân cung cấp thông tin phục vụ chiến dịch, ông Bá nhớ lại câu chuyện và báo cho Ban Chỉ huy Quân sự xã Cư Pui.
Từ nguồn tin này, Đội K51 phối hợp chính quyền địa phương khảo sát khu vực núi Cư Jú. Ông Bá trực tiếp dẫn đường, chỉ vị trí hang đá nơi từng nhìn thấy cuốn sổ. Tuy cuốn sổ tay chưa được tìm thấy nhưng lực lượng chức năng phát hiện một bộ hài cốt cùng một số di vật được xác định là của một liệt sĩ chưa rõ danh tính.
Đại tá Đỗ Văn Thiệu - Chính trị viên Đội K51, cho biết, việc tìm thấy hài cốt liệt sĩ từ thông tin do người dân cung cấp thêm một lần khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của quần chúng trong công tác tìm kiếm, quy tập. Mỗi thông tin người dân cung cấp, dù chỉ là một ký ức, lời kể hay dấu vết nhỏ còn sót lại sau chiến tranh, đều được Đội K51 trân trọng và tổ chức xác minh.
Chỉ hơn 2 tháng thực hiện nhiệm vụ trong nước, Đội K51 đã xử lý hơn 200 nguồn tin, khảo sát hơn 100 khu vực, đào, xẻ hàng nghìn m3 đất đá và quy tập được 19 hài cốt liệt sĩ, trong đó 4 liệt sĩ xác định được danh tính.
