Vẫn còn nhiều quân bài
Tổng thống Trump ra lệnh tiến hành đợt tấn công mới nhằm vào nhiều mục tiêu ở Iran trong ngày 10/6, chỉ vài giờ sau khi cáo buộc Tehran “câu giờ” và không chịu chấp nhận thỏa thuận. “Họ cứ coi chúng ta như những kẻ ngốc để lợi dụng”, ông Trump nói.
Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth giải thích rằng, Washington đang “gửi đi một tín hiệu rất rõ ràng” tới giới lãnh đạo Iran và hy vọng sẽ “củng cố” vị thế ngoại giao của mình. “Nếu phải đàm phán bằng bom đạn, chúng tôi sẽ đàm phán bằng bom đạn”, ông tuyên bố.
Chưa rõ mức độ thiệt hại và danh sách đầy đủ các mục tiêu bị tấn công trong đợt không kích mới. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết, lực lượng Mỹ đã sử dụng vũ khí chính xác nhằm vào năng lực giám sát quân sự, hệ thống liên lạc và tài sản phòng không của Iran.
Trong những ngày tới, giới phân tích sẽ đánh giá liệu đợt tấn công lần này có thu hẹp các lựa chọn của Iran và khiến nước này thay đổi lập trường đàm phán hay không.
Trong chiến tranh, đôi khi việc điều chỉnh chiến lược và các đòn tấn công đạt đến một ngưỡng nhất định có thể làm thay đổi cục diện. Tuy nhiên, rủi ro là chiến dịch mới này có thể chỉ kéo dài mô hình đã khiến ông Trump đau đầu. Trong khi quân đội Mỹ liên tiếp giành được thắng lợi chiến thuật, lựa chọn quân sự vẫn chưa thể mang lại chiến thắng chiến lược toàn diện.
Các bằng chứng trong 3 tháng qua cho thấy việc Washington tấn công chỉ càng khiến giới lãnh đạo Iran thêm cứng rắn, đồng thời củng cố niềm tin tại Tehran rằng không thể tin tưởng ông Trump trong bất kỳ thỏa thuận nào về sau.
“Không một thỏa thuận lâu dài nào có thể đạt được bằng đe dọa, cưỡng ép hay sử dụng vũ lực”, hãng thông tấn IRNA dẫn lời Đại sứ Iran tại Liên Hợp Quốc Amir Saeid Iravani phát biểu ngày 10/6.
Nói cách khác, Iran muốn thế giới hiểu rằng họ không quay lại bàn đàm phán vì bị ném bom.
Đợt không kích mới của Mỹ cho thấy 3 yếu tố đang chi phối cuộc xung đột.
Thứ nhất, Tổng thống Trump ngày càng công khai thể hiện thất vọng vì Tehran không chịu chấp nhận các điều kiện của ông về việc mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt chương trình hạt nhân.
Thứ hai, hành động quân sự mới một lần nữa cho thấy Tổng thống Trump tin rằng chỉ có đối đầu mới có thể buộc đối thủ phải ký kết thỏa thuận.
Thứ ba, nó tiếp tục phản ánh xu hướng của vị tổng thống đương nhiệm là sẵn sàng làm gián đoạn tiến trình đàm phán ở thời điểm nhạy cảm, bằng việc sử dụng vũ lực.
Đợt tấn công mới diễn ra sau khi một nhóm nhà đàm phán Qatar tới Iran vào sáng 10/6 để gặp đại diện Iran, nhằm thu hẹp những khác biệt về thỏa thuận sơ bộ giữa Washington và Tehran.
Ít nhất hai lần trước đây Tổng thống Trump đã dùng vũ lực khi ngoại giao đang diễn ra.
Đợt tấn công ngày 10/6 được thực hiện sau các cuộc không kích của Mỹ một ngày trước đó, để đáp trả việc Tehran bắn hạ trực thăng Apache của Mỹ.
“Tôi đoán chúng tôi có quyền làm điều đó”, ông Trump phát biểu ngày 10/6.
Thực tế là Tổng thống Mỹ gần như không có lựa chọn nào khác, bởi nếu không phản ứng, điều đó sẽ tạo cảm giác rằng Tehran đang nắm thế thượng phong tại eo biển Hormuz. Nhưng mỗi lần ông Trump quyết định dùng vũ lực, ông lại làm tăng nguy cơ cuộc xung đột vốn đang ở bờ vực leo thang sẽ vượt tầm kiểm soát.
Hạ nghị sĩ Jim Himes - thành viên Dân chủ cấp cao nhất trong Ủy ban Tình báo Hạ viện Mỹ, nói với CNN rằng vẫn có khả năng Iran sẽ tàn phá cơ sở hạ tầng năng lượng ở UAE hoặc Qatar để trả đũa. Tehran cũng có thể chỉ đạo lực lượng Houthi ở Yemen cắt đứt các tuyến vận chuyển dầu qua Biển Đỏ.
“Họ còn rất nhiều quân bài trong tay, và tất cả những quân bài đó đều dẫn tới kết quả: giá xăng dầu sẽ tăng rất mạnh, cao hơn nhiều so với hiện nay”, ông Himes nhận định.
Mắc kẹt trong bẫy
Bề ngoài, các cuộc tấn công đã khoét thêm lỗ hổng vào lệnh ngừng bắn vốn mong manh mà hai bên đạt được trước đó.
Lệnh ngừng bắn này ngày càng giống một sự hiểu ngầm rằng hai bên đang giữ đụng độ dưới ngưỡng nhất định để tránh quay lại chiến tranh toàn diện hơn.
Có thể nỗ lực mới của chính quyền Mỹ sẽ thay đổi cục diện. Nhưng Washington cũng đối mặt nguy cơ rơi vào bẫy nhận thức sai lầm quen thuộc, khi những hành động được xem là hợp lý và tương xứng ở Washington lại bị các đối thủ Trung Đông nhìn nhận theo cách khác.
Tehran dường như tin rằng họ mới là bên đang nắm lợi thế. Đó là một trong những lý do khiến Iran vẫn chưa chấp nhận những chỉnh sửa mà Tổng thống Trump đưa vào bản ghi nhớ đầu tuần trước.
Dù phần lớn các nhà phân tích cho rằng Iran không thể chịu đựng mãi những tổn thất kinh tế, xã hội và tài chính nghiêm trọng do lệnh phong tỏa của Mỹ gây ra, nhưng đến nay vẫn chưa có dấu hiệu cho thấy chế độ của họ sắp tới ngưỡng nguy hiểm.
Trong khi đó, những thông điệp trái chiều cho thấy Tổng thống Trump vẫn mắc kẹt trong cái bẫy do chính những quyết định của ông tạo ra. Nếu không thay đổi được nhận thức của Iran rằng họ đang ở thế thượng phong, ông Trump có thể sẽ không bao giờ có thể buộc Tehran ký kết thỏa thuận với các điều khoản mà họ không mong muốn.
