Chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, cả nước đã ghi nhận hơn 50.000 ca mắc, cao gấp 2,5 lần so với cùng kì năm 2025. Số ca bệnh nặng phải nhập viện cũng gia tăng, đặt ra nhiều thách thức cho công tác phòng, chống dịch.
Thông tin được các chuyên gia đưa ra tại tọa đàm “Sốt xuất huyết Dengue: Những diễn biến khó lường tại Việt Nam” do Báo Sức khỏe & Đời sống tổ chức nhân Ngày ASEAN phòng chống sốt xuất huyết Dengue (15/6).
Dịch bệnh đang phá vỡ những quy luật cũ
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp sốt xuất huyết Dengue vào nhóm 10 mối đe dọa sức khỏe cộng đồng hàng đầu thế giới. Trong giai đoạn 2010-2019, số ca mắc trên toàn cầu đã tăng gấp 10 lần.
Tại Việt Nam, bệnh từng tập trung chủ yếu ở khu vực phía Nam, nhưng những năm gần đây đã lan rộng ra nhiều tỉnh, thành trên cả nước. Các địa phương miền Bắc trước đây ít ghi nhận ca bệnh cũng đã xuất hiện những đợt bùng phát lớn, điển hình là năm 2022 với hàng trăm trường hợp phải nhập viện.
Theo TS. Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam, sự thay đổi này đến từ nhiều yếu tố như biến đổi khí hậu tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi vằn Aedes aegypti phát triển; quá trình đô thị hóa nhanh khiến nhiều khu dân cư đông đúc phát sinh môi trường thuận lợi cho muỗi sinh sản; cùng với đó là tính khó dự báo ngày càng cao của dịch bệnh.
Từ góc độ quản lí dịch tễ, ThS.BS. Võ Hải Sơn cho biết chu kì bùng phát sốt xuất huyết đang có xu hướng rút ngắn. Năm 2022 từng ghi nhận đỉnh dịch với khoảng 371.000 ca mắc trên toàn quốc. Những năm gần đây, Việt Nam vẫn ghi nhận trung bình khoảng 150.000 ca mỗi năm.
Đáng chú ý, dịch bệnh hiện không còn diễn biến theo quy luật quen thuộc. Nếu trước đây số ca thường giảm vào cuối năm, thì năm 2025 tình trạng này không xảy ra, khi tháng 11 và 12 vẫn ghi nhận số mắc cao. Bước sang năm 2026, thời tiết nóng ẩm, mưa kéo dài tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi truyền bệnh sinh sôi, khiến số ca mắc tăng mạnh.
Theo ThS.BS. Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), một yếu tố đáng lưu ý là tuýp huyết thanh DENV-2 đang chiếm ưu thế, làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các trường hợp bệnh nặng.
“Công tác phòng chống sốt xuất huyết Dengue sẽ ngày càng khó khăn nếu thiếu sự quyết tâm và triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để bảo vệ sức khỏe người dân”, ThS.BS. Võ Hải Sơn nhận định.
Không còn ai đứng ngoài vùng nguy hiểm
Các chuyên gia cảnh báo, sốt xuất huyết Dengue hiện không còn là bệnh chỉ gặp ở trẻ em mà có thể ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi.
PGS.TS.BS. Nguyễn Thanh Hùng, Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam cho biết, hơn 10 năm trước, tại khu vực phía Nam, 60-70% ca mắc là trẻ dưới 15 tuổi. Tuy nhiên hiện nay, tỉ lệ mắc giữa trẻ em và người trên 15 tuổi gần như tương đương. Điều đó đồng nghĩa bất kì thành viên nào trong gia đình cũng có nguy cơ mắc bệnh.
Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là tâm lí chủ quan của người dân. Dù nhiều người đã biết về sốt xuất huyết Dengue nhưng vẫn cho rằng bệnh chỉ xảy ra với người khác, dẫn đến việc tự điều trị tại nhà hoặc đi khám muộn.
Trong khi đó, bệnh có giai đoạn nguy hiểm thường rơi vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 5, khi người bệnh tưởng đã hạ sốt và hồi phục. Đây lại là thời điểm có thể xuất hiện các biến chứng nặng như sốc sốt xuất huyết, xuất huyết nặng hoặc suy đa cơ quan.
PGS.TS.BS. Nguyễn Thanh Hùng chia sẻ, thực tế vẫn có những trường hợp bệnh nhân nhập viện quá muộn khiến bác sĩ gặp nhiều khó khăn trong điều trị. Có những gia đình mất người thân trong cùng một mùa dịch do không nhận diện được mức độ nguy hiểm của bệnh.
Không chỉ gây nguy cơ tử vong, sốt xuất huyết Dengue còn có thể để lại những ảnh hưởng kéo dài sau khi khỏi bệnh. Một số người bệnh có thể gặp tình trạng suy giảm trí nhớ, mất tập trung, rối loạn giấc ngủ, ảnh hưởng tâm lí hoặc gặp các vấn đề về thị lực.
Với các trường hợp nặng cần lọc máu, thở máy, chi phí điều trị có thể lên tới hàng trăm triệu đồng, thậm chí 500-600 triệu đồng, tạo gánh nặng lớn cho gia đình và hệ thống y tế.
Khoa học mở thêm hướng đi trong phòng chống dịch
Trong nhiều thập kỉ qua, phòng chống sốt xuất huyết Dengue chủ yếu dựa vào việc kiểm soát muỗi truyền bệnh, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi và giám sát dịch tễ. Đây vẫn là những biện pháp quan trọng trong chiến lược phòng dịch.
Tuy nhiên, các công cụ mới đang mở ra nhiều hi vọng. Theo TS. Angela Pratt, công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) đang được ứng dụng để nâng cao khả năng dự báo xu hướng lây truyền, giúp ngành y tế chủ động hơn trong ứng phó dịch bệnh.
Bên cạnh đó, vắc xin sốt xuất huyết được xem là một công cụ dự phòng mới, góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế tình trạng chuyển nặng.
TS. Angela Pratt cho biết Việt Nam đã cấp phép một loại vắc xin sốt xuất huyết Dengue và đang có kế hoạch triển khai thí điểm để đánh giá khả năng đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng trong thời gian tới.
ThS.BS. Võ Hải Sơn thông tin thêm, ngành y tế đang phối hợp cùng các tổ chức quốc tế và doanh nghiệp nghiên cứu triển khai thí điểm tiêm chủng tại một số địa phương, đồng thời tiếp tục tăng cường kiểm soát muỗi, truyền thông cộng đồng, nâng cao năng lực điều trị và ứng dụng dữ liệu thời tiết, môi trường để cảnh báo sớm nguy cơ dịch bệnh.
WHO đặt mục tiêu hướng tới không còn ca tử vong do sốt xuất huyết Dengue vào năm 2030. Theo các chuyên gia, để đạt được mục tiêu này, cần thu hẹp khoảng cách giữa nhận thức và hành động, đồng thời xây dựng hệ thống phòng chống dịch chủ động, đồng bộ và bền vững.
