Thu gom hơn 3,2 triệu vỏ hộp sữa
Một chiếc vỏ hộp sữa sau khi sử dụng có thể trở thành nguyên liệu sản xuất giấy, vật liệu xây dựng, ván ép hoặc pallet. Nhưng để biến khả năng đó thành một chuỗi tuần hoàn thực sự, bao bì phải được phân loại đúng cách, thu gom đủ số lượng, vận chuyển đến cơ sở xử lý và quan trọng hơn là tìm được đầu ra cho vật liệu sau tái chế.
Đây cũng là bài toán được đặt ra tại Diễn đàn “Thực thi quy định EPR, thúc đẩy mô hình kinh doanh có trách nhiệm, hướng tới phát triển kinh tế tuần hoàn” ngày 18/11. Theo đại diện Vinamilk, chỉ thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) là chưa đủ để hình thành kinh tế tuần hoàn. Doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào chuỗi thu gom, phân loại và tái chế bao bì sau sử dụng.
Thay vì mỗi doanh nghiệp tự đầu tư một hệ thống thu gom riêng, Vinamilk phối hợp với Tetra Pak, Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam và các đối tác xây dựng mạng lưới thu gom chung. Trong đó, doanh nghiệp tận dụng hệ thống cửa hàng bán lẻ và trường học để đưa điểm tiếp nhận bao bì đến gần người tiêu dùng.
Ông Lê Hoàng Minh, Giám đốc điều hành Khối Sản xuất Vinamilk cho rằng, nếu từng doanh nghiệp tự tổ chức toàn bộ các khâu từ thu gom, vận chuyển, phân loại đến tái chế, chi phí sẽ rất lớn và khó duy trì lâu dài. Việc hợp tác giúp các bên phát huy thế mạnh, chia sẻ hạ tầng và tối ưu quy mô vận hành.
Kết quả bước đầu, từ tháng 8 đến ngày 10/11/2026, chương trình đã thu gom hơn 16 tấn vỏ hộp giấy, tương đương khoảng 3,2 triệu vỏ hộp. Trong đó, TPHCM và Hà Nội đóng góp hơn 83% tổng lượng thu gom.
Giai đoạn 2026-2027, chương trình dự kiến xây dựng 125 điểm thu gom tại Hà Nội, TPHCM, Quảng Ninh và Đà Nẵng, gồm 110 cửa hàng Vinamilk và 15 trường học. Người dân có thể quét mã QR để tìm điểm thu gom gần nhất. Bao bì sau khi tiếp nhận sẽ được phân loại, vận chuyển định kỳ đến các cơ sở tái chế phù hợp.
Chương trình cũng đặt mục tiêu tiếp cận khoảng 15.000 học sinh thông qua hoạt động giáo dục phân loại rác tại nguồn. Đây được xem là khâu quan trọng bởi nếu bao bì không được phân loại ngay từ đầu, chi phí xử lý và thu hồi vật liệu sẽ tăng lên.
Trước đó, Vinamilk và các đối tác đã triển khai chương trình “Vỏ Xinh Tái Sinh”. Trên cơ sở hoạt động này, doanh nghiệp tiếp tục mở rộng hợp tác thông qua chương trình “Kết nối Vòng lặp Xanh”, hướng tới xây dựng chuỗi thu gom, tái chế trong giai đoạn đến năm 2030.
Tuy nhiên, mở rộng điểm thu gom mới chỉ giải quyết một phần bài toán. Với vỏ hộp giấy, đây là loại bao bì đa lớp, trung bình gồm khoảng 70% giấy và 30% nhôm, nhựa. Việc tái chế đòi hỏi công nghệ và quy trình xử lý phù hợp để thu hồi từng loại vật liệu.
Đầu ra tái chế vẫn là nút thắt
Một vấn đề khác được các doanh nghiệp đề cập tại diễn đàn là sản phẩm sau tái chế chưa dễ tìm được thị trường tiêu thụ. Đây là yếu tố quyết định khả năng tồn tại của cả chuỗi tuần hoàn, bởi nếu vật liệu thu hồi không bán được hoặc giá thành quá cao, các đơn vị thu gom sẽ thiếu động lực duy trì hoạt động.
Theo đại diện Vinamilk, vật liệu sau tái chế có thể được ứng dụng để sản xuất bột giấy, vật liệu xây dựng, ván ép hoặc pallet. Tuy nhiên, thị trường đầu ra cho những sản phẩm này chưa đủ lớn, trong khi giá thành và yêu cầu kỹ thuật vẫn là rào cản.
Đại diện Nhà máy tái chế Stavian Tissue cũng cho biết tỷ lệ thu hồi xơ giấy từ bao bì đa lớp hiện chỉ đạt khoảng 47-50%, thấp hơn mức 70-75% theo thông số từ nhà cung cấp bao bì. Điều này cho thấy hiệu quả tái chế không chỉ phụ thuộc vào công nghệ mà còn liên quan đến chất lượng nguyên liệu đầu vào và quy trình xử lý.
Vì vậy, các doanh nghiệp cần kết nối chặt chẽ hơn giữa đơn vị thu gom, nhà tái chế và đơn vị sử dụng nguyên liệu tái sinh. Khi có đầu ra ổn định, vật liệu tái chế mới có thể cạnh tranh về giá và tạo động lực kinh tế cho toàn chuỗi.
Bên cạnh đó, minh bạch dữ liệu cũng là yêu cầu quan trọng. Theo ông Lê Hoàng Minh, cần số hóa quá trình thu gom, vận chuyển, giao nhận và tái chế để theo dõi khối lượng, tỷ lệ tái chế cũng như nguồn gốc vật liệu. Đây là cơ sở để doanh nghiệp kiểm chứng kết quả thực hiện nghĩa vụ EPR.
Ông Hoàng Thành Vĩnh, Quản lý chương trình về Kinh tế tuần hoàn, Chất thải, Hóa chất và Đại dương (UNDP Việt Nam) cho rằng, những chương trình hợp tác như giữa Vinamilk và Tetra Pak có thể đóng vai trò xúc tác quan trọng. Tuy nhiên, để hình thành thị trường tái chế quy mô lớn, cần kết hợp sáng kiến của doanh nghiệp với hạ tầng thu gom, phân loại đồng bộ và sự tham gia của chính quyền địa phương.
Về chính sách, ông Vĩnh đề xuất cần gắn Kế hoạch hành động quốc gia thúc đẩy kinh doanh có trách nhiệm giai đoạn 2023-2027 theo Quyết định 843/QĐ-TTg với quá trình hoàn thiện và thực thi Luật Bảo vệ môi trường. EPR có thể trở thành công cụ thúc đẩy các cơ sở thu mua nhỏ và lao động tự do từng bước chính thức hóa hoạt động thông qua yêu cầu về hóa đơn, chứng từ.
Đồng thời, cần bổ sung tiêu chí thu mua có trách nhiệm vào đánh giá thực hiện EPR, ưu tiên nguồn lực từ Quỹ Bảo vệ môi trường cho các PRO và đơn vị tái chế đáp ứng tốt tiêu chuẩn xã hội, môi trường, qua đó hình thành chuỗi tái chế bền vững và bao trùm hơn.
Trong khuôn khổ diễn đàn, Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam (VEPF), Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) và Công ty Cổ phần Tetra Pak Việt Nam đã công bố Bản ghi nhớ hợp tác về thu gom, phân loại và tái chế bao bì sau sử dụng. Thông qua sự hợp tác này, các bên hướng tới tăng cường phối hợp, phát huy thế mạnh và nguồn lực của mỗi đơn vị, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý bao bì sau sử dụng, thúc đẩy các giải pháp tái chế và từng bước hoàn thiện chuỗi giá trị tuần hoàn.