Nhiều địa phương, doanh nghiệp sẵn sàng
Tại tọa đàm “Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới” ngày 18/11, TS. Nguyễn Quốc Thập cho rằng việc hình thành những trung tâm công nghiệp - năng lượng có thể tạo thêm các cực tăng trưởng cho nền kinh tế trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng 2 con số.
Để xây dựng mô hình trung tâm công nghiệp - năng lượng, theo ông Thập cần phát triển theo thế mạnh của địa phương, từ lọc hóa dầu đến cơ khí, dịch vụ kỹ thuật và cảng biển.
“Điển hình Dung Quất là một trong những nơi sớm có nền tảng phát triển theo hướng này. Cà Mau cũng có điều kiện thuận lợi, còn Vũng Tàu có thể liên kết các hoạt động công nghiệp và dịch vụ trong không gian phát triển của TPHCM. Một số khu vực ở Hà Tĩnh và Thanh Hóa cũng đang phát triển theo mô hình tích hợp”, ông Thập chia sẻ.
Tuy nhiên, TS. Nguyễn Quốc Thập nêu một nghịch lý trong ngành năng lượng. Hiện Tổng Công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC) đã làm được những cấu kiện lớn, phức tạp trong dự án điện gió ngoài khơi cho khách hàng nước ngoài. Vừa qua, doanh nghiệp đã trúng các gói thầu tại hơn 10 dự án điện gió ngoài khơi ở châu Á và châu Âu với tổng giá trị hợp đồng hơn 1,2 tỷ USD, tuy nhiên thị trường trong nước lại chưa có để phát triển chuỗi cung ứng này.
Đồng tình quan điểm này, TS. Dư Văn Toán - Viện Khoa học Môi trường, Biển và Hải đảo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường - đánh giá, tiềm năng điện gió ngoài khơi của Việt Nam hiện rất lớn. Qua nghiên cứu năng lực các doanh nghiệp Việt, theo ông Toán nhiều khâu trong chuỗi như kết cấu thép, chế tạo và dịch vụ kỹ thuật biển đã có nền tảng trong nước.
Theo ông Toán, nếu có danh mục dự án và quy mô thị trường đủ lớn, doanh nghiệp Việt có thể đàm phán tiếp nhận công nghệ, tiến tới mở rộng năng lực sản xuất trong nước và hoàn thiện chuỗi cung ứng", ông Toán nói; đồng thời cho rằng cần giao doanh nghiệp Việt như Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) triển khai đầu tư dự án điện gió ngoài khơi, kèm tiến độ cụ thể.
“So với một nhiệm vụ khảo sát quy mô 500 MW có thể giao khoảng 1.000 MW để để tập đoàn có cơ sở lập đội ngũ chuyên trách, bố trí lãnh đạo phụ trách và huy động các doanh nghiệp trong chuỗi”, ông Toán chia sẻ.
Sớm cụ thể hoá các cơ chế đặc thù
Việc chọn dự án đi trước cũng là bài toán đặt ra tại Dung Quất, nơi được định hướng xây dựng Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia.
Ông Mai Tuấn Đạt - Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty lọc hoá dầu Việt Nam (BSR) - cho biết nhiệm vụ này được Bộ Chính trị giao tại Nghị quyết 26. Nghị quyết 70 tiếp tục đặt ra định hướng hình thành các trung tâm công nghiệp năng lượng tích hợp. Vừa qua, Bộ Chính trị đã đồng ý chủ trương về cơ chế đặc thù cho trung tâm và Quốc hội đang xem xét tại kỳ họp thứ hai. Đây là thời điểm để chuyển chủ trương thành các dự án cụ thể.
Hiện, BSR chuẩn bị nâng cấp, mở rộng Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, với tổng mức đầu tư hơn 36.000 tỷ đồng.
Theo ông Đạt, tính toán của doanh nghiệp cho thấy, để hình thành trung tâm theo đề án tổng nhu cầu vốn của trung tâm ước 16-20 tỷ USD. Do đó, BSR đề xuất cơ chế đặc thù về thủ tục đầu tư, tín dụng và phân quyền cho địa phương.
PGS, TS. Nguyễn Thường Lạng - giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân - cho rằng, với trung tâm công nghiệp - năng lượng, khi từng chủ thể tự phối hợp với tất cả các bên còn lại, số mối liên hệ tăng nhanh. 10 đơn vị có thể phát sinh 45 quan hệ theo từng cặp. Nếu một trong 10 đơn vị đóng vai trò đầu mối, có thể tổ chức 9 kết nối trực tiếp với đầu mối đó.
Ông Lạng cho rằng, nếu mỗi điểm phần trăm nội địa hóa tương ứng khoảng 180 triệu USD, mức 80% có thể giữ lại trong nước khoảng 14,4 tỷ USD theo phép nhân. Ở phía cầu, việc xây dựng một trung tâm quy mô lớn sẽ kéo theo nhu cầu về vật liệu, lao động, nhân sự quản lý và các nhóm nghiên cứu, phát triển công nghệ...