Tại hội nghị Khoa học Toàn quốc năm 2026 chủ đề Nghiên cứu và ứng dụng trong y học, các chuyên gia chỉ ra gánh nặng chi phí điều trị ung thư không chỉ diễn ra tại Việt Nam. Theo số liệu IQVIA, thị trường thuốc ung thư toàn cầu đạt khoảng 223 tỷ USD năm 2023 và được dự báo vượt 400 tỷ USD vào năm 2028, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm khoảng 11,5-14,5%.
Tại Việt Nam, quy mô thị trường thuốc ung thư được dự báo tiếp tục tăng, có thể đạt khoảng 530,2 triệu USD vào năm 2029.
Trước thực trạng này Bộ Y tế nhận định việc mở rộng phạm vi hưởng BHYT sang sàng lọc và chẩn đoán sớm có thể tạo giá trị kinh tế lớn. Qua đó người bệnh có cơ hội điều trị kịp thời, giảm gánh nặng chi phí. Do đó, Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo quy định mở rộng phạm vi chi trả của Quỹ BHYT trong đó đề xuất thanh toán chi phí khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc, chẩn đoán sớm một số bệnh, thay vì chỉ tập trung chi trả khi người bệnh đã mắc bệnh và cần điều trị.
Theo dự thảo, danh mục bệnh được đề xuất sàng lọc, chẩn đoán sớm gồm ung thư cổ tử cung, ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư đại trực tràng, ung thư dạ dày và ung thư gan. Viêm gan B, C cũng được đưa vào nhóm bệnh cần sàng lọc, phát hiện sớm.
Đáng chú ý, việc mở rộng quyền lợi BHYT không được thực hiện đồng loạt mà theo lộ trình, phù hợp với khả năng cân đối của Quỹ BHYT và nguồn lực ngân sách nhà nước.
Theo đề xuất, từ ngày 1/7/2027, một số đối tượng tham gia BHYT sẽ được thanh toán chi phí khám sức khỏe định kỳ theo lộ trình ưu tiên. Mức thanh toán tối đa được đề xuất bằng 15% mức lương cơ sở.
Cũng từ thời điểm này, việc sàng lọc viêm gan B, C được đề xuất lồng ghép trong khám sức khỏe định kỳ. Từ ngày 1/7/2028, dự kiến thí điểm thanh toán chi phí sàng lọc, chẩn đoán sớm ung thư cổ tử cung và từ ngày 1/1/2030 thực hiện thanh toán theo quy định.
Đối với ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư đại trực tràng và một số bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, việc thanh toán được đề xuất thực hiện từ năm 2030 theo lộ trình do Bộ Y tế quy định.
Chi trả từ sàng lọc đến điều trị
Điểm đáng chú ý của đề xuất là BHYT không chỉ thanh toán một khâu sàng lọc đơn lẻ. Theo dự thảo, phạm vi chi trả có thể bao gồm chi phí khám, xét nghiệm, các dịch vụ kỹ thuật cận lâm sàng, thuốc, thiết bị y tế, máu, vật tư, hóa chất và các chi phí liên quan khác trong phạm vi quyền lợi, mức hưởng và tỷ lệ hưởng của người tham gia BHYT.
Trường hợp kết quả sàng lọc nghi ngờ hoặc xác định mắc bệnh, người tham gia BHYT tiếp tục được thanh toán chi phí khám, chữa bệnh theo quy định hiện hành.
Cách tiếp cận này hướng tới một chuỗi chăm sóc liên tục từ phòng bệnh, sàng lọc, phát hiện sớm, chẩn đoán đến điều trị, thay vì chỉ tập trung nguồn lực khi bệnh đã tiến triển.
Bộ Y tế cũng đề xuất mở rộng phạm vi chi trả đối với một số hoạt động phòng bệnh khác. Từ ngày 1/7/2027, Quỹ BHYT dự kiến thanh toán trong phạm vi quyền lợi đối với chi phí điều trị dinh dưỡng cho trẻ mắc động kinh kháng trị, trẻ dưới 6 tuổi bị suy dinh dưỡng cấp tính và trẻ sơ sinh sinh non, nhẹ cân theo hướng dẫn chuyên môn.
Từ ngày 1/1/2028, dự kiến tiếp tục mở rộng thanh toán đối với chi phí quản lý bệnh mạn tính và một số dịch vụ phòng bệnh khác.
Phát hiện sớm có thể giảm gánh nặng chi phí
Theo số liệu được nêu trong tài liệu dự thảo, mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 180.000 ca ung thư mới và hơn 120.000 trường hợp tử vong. Khoảng 350.000 người đang sống chung với bệnh ung thư.
Gánh nặng ung thư không chỉ nằm ở số ca mắc và tử vong mà còn ở chi phí điều trị, đặc biệt với những trường hợp phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.
Năm 2023, Quỹ BHYT đã chi khoảng 6.186 tỷ đồng cho điều trị 6 nhóm ung thư thường gặp gồm ung thư vú, phổi, gan, đại tràng, dạ dày và tuyến tiền liệt.
Chi phí điều trị ung thư cổ tử cung cũng cho thấy sự khác biệt đáng kể giữa các giai đoạn bệnh. Chi phí trung bình mỗi năm được ghi nhận khoảng 89,8 triệu đồng ở giai đoạn I, trong khi ở các giai đoạn II, III và IV lần lượt khoảng 136,9 triệu đồng, 138,4 triệu đồng và 136,8 triệu đồng.
Như vậy, nếu bệnh được phát hiện ở giai đoạn I, chi phí điều trị trung bình mỗi năm có thể thấp hơn khoảng 47-48,6 triệu đồng so với khi phát hiện ở các giai đoạn muộn hơn.
Tương tự, với ung thư vú, phát hiện bệnh sớm được đánh giá có thể giúp giảm khoảng 7,9-18,3 triệu đồng chi phí điều trị mỗi năm so với trường hợp phát hiện muộn.
Việc mở rộng chi trả BHYT cho sàng lọc, chẩn đoán sớm vì thế được Bộ Y tế định hướng không chỉ nhằm tăng quyền lợi cho người tham gia bảo hiểm mà còn góp phần chuyển trọng tâm của hệ thống y tế từ điều trị bệnh nặng sang chủ động phòng ngừa, phát hiện và can thiệp sớm.
Ngân sách nhà nước có thể bổ sung phần thiếu
Mở rộng quyền lợi BHYT đồng nghĩa với nhu cầu nguồn lực tài chính lớn hơn. Vì vậy, dự thảo cũng đề xuất cơ chế phối hợp giữa Quỹ BHYT và ngân sách nhà nước.
Theo đó, ngân sách nhà nước sẽ bảo đảm kinh phí cho hoạt động khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc, chẩn đoán sớm một số bệnh theo quy định. Trường hợp Quỹ BHYT chưa đủ khả năng cân đối để thực hiện chi trả theo lộ trình, Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Y tế báo cáo Chính phủ xem xét cấp bổ sung từ ngân sách nhà nước vào Quỹ BHYT để bù phần kinh phí còn thiếu.
Nguồn kinh phí dành cho khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí được đề xuất hạch toán riêng với nguồn Quỹ BHYT.
Nếu được thông qua, chính sách này sẽ đánh dấu bước chuyển đáng chú ý trong cách tiếp cận quyền lợi BHYT, khi nguồn lực bảo hiểm không chỉ được sử dụng để điều trị bệnh mà còn từng bước tham gia vào quá trình phát hiện bệnh từ sớm, qua đó mở thêm cơ hội điều trị hiệu quả và giảm gánh nặng chi phí về lâu dài.
