'Điều em muốn nói': Người lớn cần học cách lắng nghe

Phát biểu tại chương trình, ông Lê Xuân Trung, Chủ tịch Hội đồng quản trị Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo (IPET), cho rằng từ sau đại dịch COVID-19, Internet không còn đơn thuần là một công cụ mà ngày càng trở thành một phần quan trọng trong đời sống của thanh thiếu niên.

Áp lực từ môi trường số

Theo số liệu khảo sát của Cục Trẻ em, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, gần 90% trẻ em và thanh thiếu niên Việt Nam sử dụng Internet hằng ngày, với thời gian trung bình khoảng 5-7 giờ mỗi ngày. Ở nhóm học sinh trung học, thời lượng sử dụng Internet có thể còn cao hơn.

Không gian số mở ra cơ hội tiếp cận tri thức, sáng tạo và kết nối toàn cầu, nhưng đồng thời cũng đặt trẻ em trước nhiều rủi ro mà chúng ta không thể xem nhẹ.

Ông Trung cho biết, theo Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cứ 5 em ở độ tuổi thanh thiếu niên thì có 1 em gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần. Và 70% các đối tượng các rối loạn tâm lý bắt đầu hình thành từ độ tuổi này.

Theo khảo sát của Bộ GD&ĐT năm 2024-2025, có tới 67% học sinh THPT thừa nhận từng trải qua căng thẳng cực độ, tức tự ti, 30% có dấu hiệu trầm cảm. Những con số từ các nghiên cứu khác cũng chỉ ra có khoảng 34% các em học sinh, sinh viên cảm thấy bị áp lực bởi mạng xã hội và gần 30% từng bị bắt nạt trực tuyến ít nhất một lần. Những con số này không chỉ là thống kê, đó là những câu chuyện thật, những nỗi lo thật, những tổn thương thật mà các em đang phải đối mặt.

Hệ miễn dịch số

Ông Trung lưu ý, chúng ta đang chứng kiến một thế hệ lớn lên trong môi trường mà thông tin lan truyền nhanh hơn cả khả năng xử lý của não bộ, nơi lời khen có thể đến trong vài giây nhưng lời xúc phạm cũng có thể xuất hiện chỉ sau một cú chạm màn hình. Áp lực thành công, áp lực hình ảnh, áp lực phải hòa hợp trên mạng xã hội đang khiến nhiều em rơi vào trạng thái lo âu, tự ti, nặng hơn là trầm cảm. Đã có những việc hết sức đau lòng xảy ra xuất phát từ các vấn đề sức khỏe tâm thần không được quan tâm, không được xử lý kịp thời.

Hơn bao giờ hết, các em cần một hệ miễn dịch số, một năng lực tâm lý vững vàng để nhận diện rủi ro, tự bảo vệ mình và biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết. Hệ miễn dịch số mà chúng ta hướng tới không phải là bức tường ngăn cách các em với internet, mà là bộ công cụ giúp các em kháng cự trước áp lực, so sánh và kỳ vọng phi thực tế trên mạng xã hội.

Nhận diện thông tin sai lệch, độc hại; tránh bị tấn công bởi những nội dung tiêu cực; ứng phó với bắt nạt trực tuyến; biết cách lên tiếng và tìm kiếm sự giúp đỡ; quản lý cảm xúc; duy trì sự cân bằng giữa đời sống thực và đời sống số; và xây dựng bản lĩnh tâm lý để mỗi em trở thành người làm chủ công nghệ, chứ không bị công nghệ chi phối.

Ông Trung nhấn mạnh, việc chăm sóc sức khỏe tinh thần cho thanh thiếu niên là trách nhiệm của toàn xã hội. Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo đã và đang hướng tới triển khai nhiều chương trình hỗ trợ tâm lý học đường, đào tạo kỹ năng số an toàn và xây dựng hệ sinh thái, trong đó có chương trình can thiệp sớm cho học sinh có nguy cơ tổn thương tâm lý.

“Diễn đàn hôm nay không chỉ để chúng ta nói về những thách thức mà còn để lắng nghe tiếng nói của chính các em, những người đang sống trong thế giới số mỗi ngày. Mỗi chia sẻ của các em là một mảnh ghép quan trọng giúp chúng ta hiểu hơn để từ đó xây dựng những giải pháp thiết thực và hiệu quả. Tôi hy vọng rằng sau diễn đàn này, mỗi em sẽ mang theo một liều vaccine số cho riêng mình. Đó là sự tự tin, sự tỉnh táo, lòng nhân ái và khả năng tự chăm sóc sức khỏe tinh thần”, ông Trung bày tỏ.

Phát biểu khai mạc diễn đàn, Nhà báo Phùng Công Sưởng - Tổng biên tập báo Tiền Phong nhấn mạnh: Trở lại năm thứ 4, Diễn đàn “Điều em muốn nói” đặt ra một câu hỏi không chỉ dành cho học sinh: Sau 4 năm, người lớn đã thực sự nghe được bao nhiêu điều các em muốn nói?

Theo Nhà báo Phùng Công Sưởng, thế hệ trẻ hôm nay lớn lên trong bối cảnh chuyển đổi số, internet, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo đang thay đổi mạnh mẽ cách học tập, giao tiếp và nhìn nhận thế giới. Các em có nhiều cơ hội tiếp cận tri thức, thể hiện năng lực và sáng tạo, nhưng đồng thời đối mặt với những vấn đề mới: làm sao tiếp nhận thông tin mà vẫn giữ tư duy độc lập, sử dụng công nghệ nhưng không để công nghệ chi phối cuộc sống, duy trì kết nối với gia đình, thầy cô và bạn bè giữa thế giới số.

Đây không chỉ là câu hỏi dành cho người trẻ mà còn là trách nhiệm của phụ huynh, nhà trường và xã hội. Người lớn không thể chỉ bảo vệ trẻ bằng những lời cấm đoán, mà cần trang bị kiến thức, kỹ năng, trao cơ hội để các em trải nghiệm, lựa chọn và trưởng thành, đồng thời luôn sẵn sàng đồng hành khi các em gặp khó khăn.

Với chủ đề “Vắc-xin số cho em”, Diễn đàn năm nay hướng tới xây dựng môi trường số an toàn, nơi học sinh được học hỏi, sáng tạo và biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp nguy hiểm hoặc những vấn đề khó nói.

Ban Tổ chức mong các em đặt những câu hỏi thực sự muốn hỏi, nói những điều thực sự muốn người lớn hiểu. Bởi khi một học sinh sẵn sàng nói và một người lớn sẵn sàng lắng nghe, đó chính là điểm bắt đầu quan trọng để cùng tìm lời giải cho những vấn đề của người trẻ.