Hà Nội là địa phương hằng năm có số lượng thí sinh tham gia dự kỳ thi tuyển sinh lớp 10 đông nhất cả nước với hơn 100.000 em. Học sinh dự thi đông, số lượng trường công lập hiện mới chỉ dừng lại ở con số khiêm tốn, hơn 120 trường. Do đó, tỉ lệ đỗ công lập chỉ khoảng 60-64%.
Để xét tuyển, nhiều năm nay Hà Nội đặt ra quy tắc, mỗi thí sinh được đăng ký 3 NV vào trường THPT công lập. Trong đó, thí sinh chỉ được trúng tuyển duy nhất 1 NV. Nếu trúng tuyển NV1 sẽ không xét các NV sau; trượt NV1, sẽ được xét NV2 nếu có điểm cao hơn điểm chuẩn NV1 ít nhất 1 điểm; không trúng tuyển NV1, NV2 sẽ xét NV3 nếu thí sinh có điểm cao hơn NV1 ít nhất 2 điểm.
Căn cứ để học sinh đặt bút sắp xếp thứ tự các NV chính là điểm chuẩn tuyển sinh của các trường. Tuy nhiên, điểm chuẩn hằng năm được xác lập còn tùy thuộc vào số lượng, chất lượng học sinh đăng ký dự thi vào trường năm đó.
Nhiều học sinh, phụ huynh cho biết, đã “căng thẳng đến mức đau dạ dày” vì suy nghĩ phương án đặt NV. Nếu chọn sai, học sinh học giỏi cũng có thể rơi vào tình trạng "trắng tay”.
Chị Trần Thùy Dương ở phường Hà Đông (Hà Nội) chia sẻ câu chuyện thất bại trong mùa tuyển sinh năm 2025.
Con học tốt và có mong muốn được vào Trường THPT Lê Quý Đôn. Trong khu vực, chỉ có 3 trường công lập nên gia đình động viên con đặt NV1 là trường THPT Lê Quý Đôn; NV2 là Trường THPT Quang Trung. Kết quả thi, con đạt 24 điểm, trung bình 8 điểm môn, trượt cả hai NV vì Lê Quý Đôn năm ngoái có điểm chuẩn 25,5 và Quang Trung có điểm chuẩn 23,25. Trong khi đó, con đặt thêm NV3 nhưng ở một trường ngoại thành khá xa, đi lại không thuận tiện nên không nhập học.
“Trung bình 8 điểm/môn vẫn trượt công lập. Con đóng cửa phòng khóc suốt tuần”, chị Dương nói.
Nhiều ý kiến cho rằng, Hà Nội nên tính toán rút ngắn khoảng cách điểm chênh lệch giữa các NV cũng sẽ giảm áp lực cho học sinh, phụ huynh trong kỳ thi này.
Tăng cơ hội trúng tuyển cho học sinh
Thầy Nguyễn Mạnh Quyền, Hiệu trưởng Trường THPT Đại Cường cho rằng, bản chất chênh lệch giữa các NV từ 1-2 điểm là nhằm tạo sự công bằng cho học sinh trong khu vực, những em ưu tiên đặt NV1 vốn là NV mong ước nhất. Tuy nhiên, nếu điều chỉnh điểm chênh giữa các NV xuống khoảng 0,5 điểm cũng sẽ phù hợp, tăng cơ hội trúng tuyển cho thí sinh hơn mức 1-2 điểm.
"Lâu nay, các trường ở khu vực ngoại thành, học sinh đăng ký NV1 thấp, không đủ nguồn tuyển, phải trông chờ vào NV2, NV3. Do đó, với chính sách mở rộng cửa cho thí sinh đăng ký bất kỳ trường công lập nào cũng được kỳ vọng sẽ thu hút được các em ở nhiều nơi khác nhau", thầy Quyền nói.
Nguyên tắc xét tuyển là Sở GD&ĐT sẽ xét đồng thời cả 3 NV. Hệ thống sẽ phải tính toán đảm bảo, tất cả thí sinh đủ điểm chuẩn đều có quyền trúng tuyển. Điểm chênh lệch giữa các NV càng được rút ngắn, cơ hội trúng tuyển càng cao.
Thầy Quyền dự đoán, với những điều chỉnh dự kiến trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10 năm nay như bỏ khu vực xét tuyển, học sinh được đăng ký 3 NV bất kỳ sẽ là thuận lợi rất lớn cho học sinh và các nhà trường nhưng cũng có những tình huống đặc biệt có thể xảy ra.
Ví dụ, một số trường top giữa, top đầu năm nay sẽ có lượng thí sinh đăng ký nhiều hơn và điểm chuẩn có sự biến động. Mặt khác, không giới hạn khu vực, một số trường cũng có sẽ NV ảo tăng cao, nhất là những trường top dưới vì đa số thí sinh đều có NV dự phòng.
Bà Đặng Thị Thu Hà, nguyên hiệu trưởng Trường THCS Hoàng Liệt (Hà Nội) cho rằng, kỳ thi tuyển sinh lớp 10 trở thành cuộc đua căng thẳng của học sinh bởi vì các em mong muốn được vào trường có điểm chuẩn cao hơn năng lực thực tế. Có những em chấp nhận đi xa để học trường chất lượng. Ngược lại, có nhiều trường học sinh đỗ không vào học.
Nhiều năm qua, mỗi học sinh được đăng ký 3 NV cũng nhằm tăng cơ hội trúng tuyển vào các trường công lập. Tuy nhiên, thực tế với số lượng trường học như hiện nay, kỳ thi và điểm chênh lệch giữa các NV cũng nhằm phân loại năng lực từng nhóm học sinh.
Tại TP.HCM, điểm chuẩn nguyện vọng 2 (NV2) và nguyện vọng 3 (NV3) thường cao hơn nguyện vọng 1 (NV1) từ 0,5 đến 1 điểm trở lên. Trong khi, Hà Nội vẫn giữ khoảng chênh 1-2 điểm, gây áp lực rất lớn cho học sinh nội đô.
TS Nguyễn Tùng Lâm, Chủ tịch Hội đồng Trường THPT Đinh Tiên Hoàng (Hà Nội) cũng ủng hộ nếu Hà Nội có những điều chỉnh phù hợp với tình hình thực tế trong tuyển sinh lớp 10, bao gồm cả chênh lệch điểm xét tuyển giữa các NV.
Bỏ khu vực tuyển sinh, giúp học sinh có thể đăng ký trường phổ thông bất kỳ theo mong muốn.
Ông Lâm đề xuất, Hà Nội cần nghiên cứu, có chính sách ưu tiên học sinh đăng ký NV vào học trường gần nhà. Việc này sẽ giảm ùn tắc giao thông, đảm bảo sức khỏe cho học sinh học tập. Bên cạnh cơ chế ưu tiên cho học sinh, các trường phổ thông cũng cần nỗ lực để có mặt bằng chất lượng đồng đều.
