Cách Mỹ đánh Iran: Không liên tục không kích nhưng luôn duy trì khả năng khai hỏa

TPO - Mỹ có thể sớm giảm cường độ các chiến dịch không kích, tuyên bố đã đạt được những mục tiêu quân sự chủ yếu và tránh sa lầy vào một cuộc chiến kéo dài kiểu Iraq hay Afghanistan. Đó là một hình thức can dự quân sự khác: Không nhất thiết phải liên tục khai hỏa, nhưng luôn duy trì khả năng khai hỏa. Trong khi đó, Israel không muốn một khoảng lặng để Iran tái thiết sức mạnh.

Mỹ và Iran có thể đang tiến gần đến một giai đoạn mới, trong đó bom đạn không còn là công cụ chủ đạo, nhưng sức ép quân sự, phong tỏa kinh tế, đe dọa tên lửa và những cuộc đụng độ trên biển vẫn tiếp tục phủ bóng lên Trung Đông.

Ngày 16/11 (giờ địa phương), Iran không kích một hệ thống radar của căn cứ quân sự Mỹ tại Bahrain. Video: CGTN America & The Heat

Tiếng bom có thể ngừng, nhưng chiến tranh chưa chắc kết thúc

Ngày 17/11, Mỹ tiếp tục không kích một địa điểm phóng tên lửa trên đảo Qeshm của Iran. Cùng ngày, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance khẳng định, chính quyền Tổng thống Donald Trump sẽ không để cuộc xung đột với Iran biến thành một cuộc chiến “không có hồi kết”.

Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh cuộc chiến đã bước sang tháng thứ chín, giá nhiên liệu gia tăng và những tổn thất chính trị của chiến dịch quân sự ngày càng trở thành vấn đề đối với Nhà Trắng.

Thông điệp của ông Vance đáng chú ý không chỉ bởi nội dung, mà còn bởi thời điểm phát đi. Nó cho thấy Washington đang phải tính toán một bài toán khó: Làm thế nào để giảm cường độ chiến tranh, tránh bị cuốn vào một cuộc can thiệp quân sự kéo dài, nhưng vẫn duy trì được sức ép đủ lớn để buộc Tehran phải cân nhắc những nhượng bộ chiến lược?

Đây chính là nghịch lý trong lời hứa của Tổng thống Trump về việc không để nước Mỹ sa vào một cuộc chiến bất tận. Washington hoàn toàn có thể kết thúc giai đoạn không kích quy mô lớn, rút bớt lực lượng khỏi trạng thái tác chiến trực tiếp và tuyên bố đã hoàn thành những mục tiêu quân sự quan trọng. Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc Mỹ sẽ chấm dứt sự can dự vào cuộc đối đầu với Iran.

Nói cách khác, chiến tranh có thể thay đổi hình thức mà không thực sự kết thúc.

Nếu giai đoạn vừa qua nổi bật với những đợt không kích dữ dội, chiến dịch phá hủy cơ sở quân sự và tấn công trả đũa trực tiếp, thì giai đoạn tiếp theo có thể mang diện mạo khác.

Cụ thể, các lệnh trừng phạt tiếp tục siết chặt nền kinh tế Iran; phong tỏa hàng hải trở thành công cụ gây sức ép; các bên duy trì trạng thái sẵn sàng tên lửa; những sự cố trên biển liên tục thử thách giới hạn chịu đựng của đối phương; hoạt động tình báo, chiến tranh mạng và các cuộc tấn công quân sự có giới hạn thay thế những chiến dịch không kích liên tục. Một cuộc chiến ít tiếng bom hơn, nhưng chưa chắc ít nguy hiểm hơn.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ hôm 16/11 thông báo, tàu sân bay thứ ba của Mỹ đã đến Trung Đông. Một ngày trước đó, Iran tuyên bố đã dùng UAV tấn công hệ thống radar của Mỹ tại một căn cứ trực thăng ở Bahrain. Video: France 24

Không cần đưa quân chiếm đóng, Mỹ vẫn có thể duy trì cuộc chiến dài hơi

Bài học từ Iraq và Afghanistan vẫn là nỗi ám ảnh trong tư duy chiến lược của Washington. Những chiến dịch quân sự ban đầu được giới chức Mỹ kỳ vọng sẽ đạt kết quả nhanh chóng cuối cùng lại kéo dài nhiều năm, tiêu tốn hàng nghìn tỷ USD, gây thương vong lớn và làm xói mòn sự ủng hộ của công chúng đối với chính sách đối ngoại của Mỹ.

Tổng thống Trump hiểu rõ cái giá chính trị của một cuộc chiến như vậy. Ông không muốn phải giải thích với cử tri tại sao quân đội Mỹ vẫn hiện diện ở Trung Đông sau nhiều năm, tại sao ngân sách quốc phòng tiếp tục phình to, hay tại sao người dân Mỹ phải trả giá nhiên liệu cao hơn vì một cuộc xung đột ở cách xa hàng nghìn kilômét.

Nhưng tránh lặp lại mô hình Iraq và Afghanistan không có nghĩa Washington phải từ bỏ tham vọng duy trì ảnh hưởng quân sự và chiến lược tại Trung Đông.

Mỹ có thể không cần đưa hàng trăm nghìn binh sĩ vào Iran, không cần chiếm đóng lãnh thổ hay trực tiếp tham gia tái thiết một quốc gia hậu chiến. Thay vào đó, Washington có thể lựa chọn một mô hình đối đầu ít tốn kém hơn về nhân lực, nhưng vẫn đủ sức duy trì áp lực lâu dài.

Phong tỏa kinh tế và hàng hải có thể trở thành công cụ thay thế một phần cho các chiến dịch không kích. Những biện pháp này không tạo ra hình ảnh chiến thắng tức thời như việc phá hủy một cơ sở quân sự, nhưng có khả năng gây sức ép dai dẳng lên nguồn thu, hoạt động xuất khẩu năng lượng và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế của Iran.

Cùng với đó, sự hiện diện của các nhóm tác chiến tàu sân bay, hệ thống phòng thủ tên lửa và mạng lưới căn cứ quân sự Mỹ tại Trung Đông cho phép Washington duy trì khả năng răn đe, đồng thời bảo lưu lựa chọn sử dụng vũ lực nếu Iran vượt qua những giới hạn mà Mỹ đặt ra.

Đó là một hình thức can dự quân sự khác: Không nhất thiết phải liên tục khai hỏa, nhưng luôn duy trì khả năng khai hỏa.

Với Nhà Trắng, mô hình này có thể giúp giảm áp lực chính trị trong nước, hạn chế nguy cơ thương vong của binh sĩ Mỹ và tránh phải gánh vác trách nhiệm của một cuộc chiến chiếm đóng.

Tuy nhiên, nó cũng tiềm ẩn một nghịch lý: Khi không có một thỏa thuận chính trị đủ vững chắc, trạng thái đối đầu có thể kéo dài vô thời hạn, buộc Mỹ phải duy trì lực lượng, ngân sách và sự chú ý chiến lược tại khu vực.

Washington có thể tránh một cuộc chiến bất tận theo nghĩa truyền thống, nhưng vẫn bị mắc kẹt trong một cuộc đối đầu bất tận dưới hình thức khác.

cac-can-cu-quan-su-cua-my-o-trung-dong.jpg
Các căn cứ quân sự của Mỹ ở Trung Đông. Đồ họa: Al Jazeera

Hormuz - nơi một sự cố nhỏ có thể châm ngòi cho vòng xoáy mới

Nếu phải xác định một điểm nóng có khả năng khiến cuộc đối đầu Mỹ - Iran bùng phát trở lại, eo biển Hormuz chắc chắn nằm ở vị trí hàng đầu.

Nằm giữa Iran và Oman, Hormuz là cửa ngõ chiến lược nối vịnh Ba Tư với vịnh Oman và biển Ảrập. Đây là tuyến hàng hải đặc biệt quan trọng đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ và khí đốt của các quốc gia vùng Vịnh. Bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào tại đây đều có thể tạo ra những chấn động vượt xa phạm vi Trung Đông.

Iran không nhất thiết phải phong tỏa hoàn toàn eo biển này mới có thể gây sức ép lên Mỹ và các đồng minh. Chỉ cần những vụ tấn công có chọn lọc nhằm vào tàu chở dầu, các mối đe dọa sử dụng thủy lôi, thiết bị bay không người lái hoặc tên lửa chống hạm cũng đủ khiến các hãng vận tải, doanh nghiệp bảo hiểm và thị trường năng lượng phải tính toán lại rủi ro.

Đây là một dạng sức mạnh bất đối xứng mà Iran có thể tận dụng ngay cả khi năng lực quân sự thông thường đã bị suy giảm đáng kể.

Mỹ có thể sở hữu ưu thế vượt trội về không quân, hải quân và công nghệ quân sự, nhưng bảo đảm an toàn tuyệt đối cho mọi tàu thương mại đi qua Hormuz là một nhiệm vụ phức tạp hơn nhiều. Một vụ tấn công nhằm vào tàu chở dầu, một cuộc đụng độ giữa tàu chiến hai bên hay một sự cố gây thương vong cho binh sĩ Mỹ đều có thể tạo ra áp lực buộc Washington phải đáp trả.

Khi đó, vòng xoáy leo thang có thể bắt đầu trở lại, bất chấp những tuyên bố trước đó về việc chấm dứt chiến tranh.

Đáng lo ngại hơn, mỗi bên có thể diễn giải hành động của đối phương theo cách khác nhau. Iran có thể coi những biện pháp gây sức ép trên biển là công cụ tự vệ và trả đũa. Mỹ lại có thể xem đó là hành động đe dọa tự do hàng hải và lợi ích an ninh của mình. Trong một môi trường thiếu lòng tin, ranh giới giữa răn đe và khiêu khích rất dễ bị xóa nhòa.

Vì thế, Hormuz không chỉ là một tuyến hàng hải vận chuyển năng lượng, mà có thể trở thành phép thử quyết định khả năng duy trì một trạng thái ngừng bắn mong manh giữa Washington và Tehran.

eo-bien-hormuz.jpg
Mỹ khó bảo đảm an toàn tuyệt đối cho mọi tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz. Ảnh: ORF Middle East

Israel không muốn một khoảng lặng để Iran tái thiết sức mạnh

Một biến số khác khiến triển vọng kết thúc đối đầu trở nên phức tạp là sự khác biệt về lợi ích chiến lược giữa Mỹ và Israel.

Washington có thể hài lòng nếu Iran bị suy giảm đáng kể năng lực quân sự, các tuyến hàng hải được bảo đảm và Tehran chấp nhận một khuôn khổ kiểm soát chương trình hạt nhân. Đối với Tổng thống Trump, đó có thể là cơ sở để tuyên bố chiến dịch đã đạt được những mục tiêu chủ yếu và chuyển sang giai đoạn ngoại giao.

Nhưng Israel có thể nhìn nhận vấn đề theo cách khác. Mối quan tâm của Tel Aviv không chỉ là chương trình hạt nhân Iran, mà còn bao gồm kho tên lửa đạn đạo, cơ sở công nghiệp quốc phòng, mạng lưới lực lượng đồng minh và khả năng Tehran khôi phục sức mạnh quân sự trong tương lai.

Vì vậy, ngay cả khi Mỹ muốn giảm cường độ đối đầu, Israel vẫn có thể coi việc Iran tái thiết các cơ sở quân sự là một mối đe dọa cần được ngăn chặn.

Điều này đặt Washington trước một bài toán khó. Nếu Mỹ thúc đẩy một thỏa thuận ngừng bắn mà Israel cho rằng không bảo đảm an ninh lâu dài, nguy cơ xuất hiện những hành động quân sự đơn phương từ phía Israel sẽ gia tăng.

Ngược lại, nếu Washington tiếp tục ủng hộ các chiến dịch quân sự của Israel, mục tiêu tránh sa lầy vào một cuộc chiến kéo dài có thể trở nên khó thực hiện.

Vì thế, một thỏa thuận ngừng bắn không chỉ cần sự đồng thuận giữa Mỹ và Iran, mà còn phải tính đến những giới hạn an ninh mà Israel đặt ra.

Mỹ và Israel bắt đầu không kích Iran ngày 28/2/2026. Video: Back in History

Một cuộc chiến không có hồi kết

Điều đáng suy ngẫm nhất trong tuyên bố ngày 17/11 của Phó Tổng thống Mỹ JD Vance là cụm từ “cuộc chiến không có hồi kết”, “cuộc chiến vĩnh viễn” (“forever war”). Chính quyền Tổng thống Trump có thể thực sự muốn tránh một cuộc chiến như vậy, nhưng vấn đề nằm ở cách định nghĩa thế nào là kết thúc chiến tranh.

Nếu chỉ xét đến việc chấm dứt các chiến dịch không kích quy mô lớn, Mỹ hoàn toàn có thể tuyên bố đã bước ra khỏi cuộc chiến. Nhưng nếu xét đến tình trạng đối đầu chiến lược, những lệnh trừng phạt, phong tỏa, triển khai lực lượng, đe dọa tên lửa và các cuộc đụng độ trên biển, thì cuộc chiến có thể vẫn tiếp diễn dưới một hình thức khác.

Đây không phải là một kịch bản xa lạ trong quan hệ quốc tế. Một cuộc xung đột có thể chuyển từ chiến tranh nóng sang trạng thái đối đầu kéo dài, trong đó các bên không ngừng tìm cách làm suy yếu đối phương nhưng đều tránh vượt qua ngưỡng dẫn đến một cuộc chiến tổng lực mới.

Với Mỹ, đó có thể là cách duy trì sức ép lên Iran mà không phải trả giá cho một chiến dịch quân sự kéo dài.

Với Tehran, đó có thể là cách bảo toàn chế độ, duy trì khả năng răn đe và chứng minh rằng sức mạnh quân sự của Mỹ không thể dễ dàng áp đặt mọi điều kiện chính trị.

Với Israel, đó có thể là một trạng thái an ninh không hoàn toàn lý tưởng, nhưng vẫn cho phép duy trì khả năng hành động quân sự khi cần thiết.

Tuy nhiên, một trạng thái như vậy rất dễ rơi vào vòng xoáy bất ổn. Không có hòa bình thực sự, chỉ có những khoảng lặng giữa các đợt leo thang.

Không có lòng tin, chỉ có sự kiềm chế vì mỗi bên đều hiểu cái giá của một cuộc chiến mới.

Và không có một giải pháp căn bản, chỉ có những thỏa thuận tạm thời nhằm ngăn chặn khủng hoảng vượt khỏi tầm kiểm soát.

Sau cùng, lời hứa của ông Trump về việc không để nước Mỹ sa vào một cuộc chiến bất tận có thể được thực hiện theo một cách rất khác với kỳ vọng của công chúng Mỹ.

Washington có thể không còn phải tiến hành những chiến dịch không kích liên tục, không phải đưa quân chiếm đóng Iran và cũng không phải duy trì một cuộc chiến tranh tổng lực. Nhưng nước Mỹ vẫn có thể tiếp tục đối đầu Iran trong nhiều năm, bằng những công cụ kinh tế, quân sự, ngoại giao và tình báo.

Bom đạn có thể ngừng rơi trên bầu trời Trung Đông, nhưng cuộc đối đầu giữa Washington và Tehran chưa chắc đã dừng lại. Và đôi khi, một cuộc chiến không còn bom nổ, tên lửa xé gió lại là cuộc chiến khó tìm thấy điểm kết thúc nhất.

tau-san-bay-my-uss-theodore-roosevelt.jpg
USS Theodore Roosevelt trở thành tàu sân bay Mỹ thứ ba hiện có mặt tại Trung Đông. Ảnh: Reuters

Cùng chuyên mục

Tin nóng quốc tế 18/11: Tàu chở dầu bốc cháy khi đi qua eo biển Hormuz

TPO - Một tàu chở dầu bốc cháy sau hai lần bị tấn công khi đi qua eo biển Hormuz, cách bờ biển Oman khoảng 7 hải lý. Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh cho biết thủy thủ đoàn hiện chưa rõ tung tích, trong khi Iran tuyên bố hai tàu khác cũng trúng thủy lôi và bốc cháy tại khu vực này.

Tỷ phú Jensen Huang nói sẵn sàng quay trở lại vị trí CEO Nvidia

Tỷ phú Jensen Huang nói sẵn sàng quay trở lại vị trí CEO Nvidia

TPO - Chưa đầy một tuần sau khi từ chức tại Nvidia và trong bối cảnh sắp phải ra điều trần trước Quốc hội, cựu Giám đốc điều hành (CEO) Jensen Huang cuối cùng đã lên tiếng, bày tỏ sẵn sàng quay trở lại dẫn dắt tập đoàn công nghệ này nếu được yêu cầu.

Tổng thống Nga Putin đến Thâm Quyến dự hội nghị cấp cao APEC

Tổng thống Nga Putin đến Thâm Quyến dự hội nghị cấp cao APEC

TPO - Tổng thống Nga Vladimir Putin đã đặt chân đến Thâm Quyến (Trung Quốc) trước thềm hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC), và cuộc gặp ba bên quan trọng với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cùng Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Nga: Rơi vận tải cơ An-12, không ai sống sót

TPO - Một máy bay vận tải quân sự An-12 đã gặp nạn tại khu vực Kemerovo, thuộc vùng tây nam Siberia (Nga), khiến toàn bộ 19 người trên máy bay thiệt mạng, Bộ Quốc phòng Nga xác nhận.

Đan Mạch sẵn sàng chia sẻ công nghệ hàng hải với Việt Nam

Đan Mạch sẵn sàng chia sẻ công nghệ hàng hải với Việt Nam

TPO - Đan Mạch là một trong những quốc gia hàng hải có năng lực cạnh tranh hàng đầu thế giới. Đại sứ Đan Mạch Lina Gandløse Hansen mong muốn một số công nghệ và thành tựu phát triển trong lĩnh vực này có thể được ứng dụng tại Việt Nam.

Tin nóng quốc tế tối 17/11: Bọt ô nhiễm phủ kín sông Yamuna của Ấn Độ

TPO - Lớp bọt trắng dày đặc tiếp tục bao phủ một đoạn sông Yamuna gần khu vực Kalindi Kunj, thủ đô New Delhi (Ấn Độ), đúng dịp lễ Chhath Puja năm 2026. Hiện tượng này làm dấy lên lo ngại về tình trạng ô nhiễm nguồn nước và những nguy cơ sức khỏe đối với người dân tiếp xúc với dòng sông.

Đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Trump gặp quan chức cấp cao châu Âu và Ukraine

Đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Trump gặp quan chức cấp cao châu Âu và Ukraine

TPO - Hai đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Donald Trump là Steve Witkoff và Jared Kushner dự kiến gặp các quan chức Ukraine và châu Âu tại Berlin trong tuần này, nhằm thảo luận về các đảm bảo an ninh và kế hoạch phục hồi kinh tế Ukraine sau xung đột, trong bối cảnh Washington tiếp tục thúc đẩy đàm phán với Moscow.

Úc yêu cầu du khách làm việc ở nông thôn 4 tháng nếu muốn ở lại

Úc yêu cầu du khách làm việc ở nông thôn 4 tháng nếu muốn ở lại

TPO - Úc sẽ tăng thời gian làm việc bắt buộc tại các vùng nông thôn với những người muốn xin thị thực du lịch kết hợp làm việc trong năm thứ 2, trong bối cảnh nước này đang đối mặt với tình trạng thiếu nhân lực trong ngành nông nghiệp và dịch vụ lưu trú, ăn uống.

Nga tập kích 2 cây cầu chiến lược của Ukraine

Nga tập kích 2 cây cầu chiến lược của Ukraine

TPO - Hai cây cầu lớn bắc qua sông Dnipro tại thủ đô Kiev của Ukraine đã phải đóng cửa sau cuộc tập kích của Nga trong đêm 16/11, khiến giao thông công cộng gián đoạn, một phần tuyến tàu điện ngầm phải tạm ngừng hoạt động.