Chiều 23/9, Cơ quan Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam tổ chức tổ chức Hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi).
Lo ngại cơ quan định giá đất có thể lựa chọn dữ liệu theo hướng có lợi
Phát biểu tại hội nghị, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Hà Thị Nga nhấn mạnh, đây là luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân, doanh nghiệp và nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội.
Bà Hà Thị Nga đề nghị các đại biểu tập trung cho ý kiến về 7 vấn đề trong dự thảo luật, trong đó có việc: Hoàn thiện quy định về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; hoàn thiện các quy định về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và chính sách giá đất… Bảo đảm hài hòa lợi ích, phòng chống lợi ích nhóm, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong quản lý và sử dụng đất...
Đề cập đến vấn đề giá đất được quy định trong dự thảo luật, PGS.TS Nguyễn Thị Nga - Phó trưởng Khoa Pháp luật Kinh tế (Trường Đại học Luật Hà Nội) cho rằng, dự thảo luật đã bỏ quy định về nguyên tắc “phương pháp định giá đất theo nguyên tắc thị trường”. Thay vào đó, dự thảo nêu nguyên tắc định giá đất là “dựa trên dữ liệu đất đai và dữ liệu chuyên ngành có liên quan”.
Tuy nhiên, theo PGS.TS Nguyễn Thị Nga, nội hàm của nguyên tắc còn chưa được rõ ràng bởi dữ liệu đất đai hay dữ liệu chuyên ngành có liên quan có phạm vi rất rộng, tiềm ẩn sự thiếu thống nhất, dễ vụ lợi.
PGS.TS Nguyễn Thị Nga cũng bày tỏ lo ngại cơ quan định giá đất có thể lựa chọn dữ liệu theo hướng có lợi cho kết quả giá đất đã được định hướng trước hay dựa vào dữ liệu thứ cấp, dữ liệu tham khảo hoặc dữ liệu không phản ánh đúng thị trường…
Phó trưởng Khoa Pháp luật Kinh tế (Trường Đại học Luật Hà Nội) cũng phân tích, yêu cầu việc định giá đất vừa phải “bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư”, vừa phải “phù hợp mục tiêu phát triển từng thời kỳ”, có thể xung đột với các nguyên tắc trung thực, khách quan và dựa trên dữ liệu…
Làm không có lãi, đất nông nghiệp bị bỏ hoang, xử lý ra sao?
Trong khi đó, PGS.TS Đinh Dũng Sỹ, Ủy viên Hội đồng tư vấn Dân chủ - Pháp luật Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam bày tỏ ủng hộ việc không tiếp tục quy định "nguyên tắc thị trường" trong định giá đất.
Tuy nhiên, theo PGS.TS Đinh Dũng Sỹ, nếu bỏ hoàn toàn yếu tố thị trường trong định giá đất thì có thể khiến người dân băn khoăn, cảm thấy thiệt thòi. "Ví dụ, năm 2025, người này được đền bù với giá thị trường, sau khi luật sửa đổi thông qua lại không thấy có yếu tố thị trường nữa, tâm tư là ở chỗ đó", ông Sỹ nói.
Để giải quyết, PGS.TS Đinh Dũng Sỹ đề xuất Nhà nước sẽ ban hành bảng giá đất làm căn cứ tính bồi thường và các nghĩa vụ tài chính, đồng thời phải ghi nhận "yếu tố thị trường" là một trong các căn cứ ảnh hưởng đến giá đất.
Giải pháp trên vừa giúp Nhà nước không còn bị "neo chặt" vào biến động giá thị trường, vừa giúp người dân an tâm vì bảng giá đất vẫn phản ánh các yếu tố thực tế của thị trường.
PGS.TS Đinh Dũng Sỹ cũng quan tâm quy định về các trường hợp thu hồi đất do vi phạm pháp luật về đất đai, trong đó có trường hợp đất nông nghiệp không được sử dụng liên tục quá 24 tháng và đã bị xử phạt vi phạm hành chính mà không đưa đất vào sử dụng theo thời hạn ghi trong quyết định xử phạt vi phạm hành chính.
Ủy viên Hội đồng tư vấn Dân chủ - Pháp luật Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam phân tích, ở nông thôn, người dân bỏ hoang đất nông nghiệp khá nhiều, do hai nguyên nhân chính.
Một là, người dân không còn nhân lực, khả năng lao động để khai thác. Đất đai trước đây chia theo nhân khẩu gia đình, nay con cái đi làm xa, bố mẹ già không thể canh tác hết nên đành bỏ hoang.
Thứ hai, hiệu quả kinh tế canh tác quá thấp. Nếu không sản xuất tập trung, quy mô hàng hóa lớn thì sản xuất nhỏ lẻ không có lãi, thậm chí thu không đủ bù chi nên người dân bỏ hoang.
“Nếu kiên quyết áp dụng quy định thu hồi đất trong trường hợp này thì sẽ tác động rất lớn đến nông nghiệp và đời sống nông dân. Do đó, đề nghị phải hết sức cân nhắc về mặt chính sách khi đưa quy định này vào dự thảo”, PGS.TS Đinh Dũng Sỹ nói.
