Giao tiếp bằng kinh nghiệm
Hiện nay, tại khu phố cổ có 102 chiếc xích lô, tương ứng với 102 người hành nghề, hoạt động dưới sự quản lý của Nghiệp đoàn xích lô phố cổ Hội An. Con số này được duy trì ổn định trong nhiều năm qua, không tăng thêm và cũng không sụt giảm đáng kể. Với nhiều gia đình, xích lô không chỉ là phương tiện mưu sinh mà còn là nghề được truyền lại qua các thế hệ. Khi người lớn tuổi không còn đủ sức lao động, xích lô có thể được giao lại cho con cháu tiếp tục hành nghề nếu có nguyện vọng gắn bó.
Khác với một số đô thị du lịch lớn, người đạp xích lô ở Hội An hầu như không sử dụng các ứng dụng công nghệ hay nền tảng hỗ trợ để giao tiếp với du khách quốc tế. Việc trao đổi chủ yếu dựa trên kinh nghiệm cá nhân và vốn tiếng “bồi” tích lũy trong quá trình làm nghề, chỉ sử dụng những câu giao tiếp cơ bản để chào hỏi, báo giá, chỉ đường.
Một số người quen thuộc với nhiều ngôn ngữ khác nhau như tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Hàn, Pháp, Nhật… dù không bài bản. Khi gặp rào cản ngôn ngữ, họ giao tiếp bằng cử chỉ, nụ cười hoặc nhờ sự hỗ trợ từ điện thoại thông minh qua google hay chat GPT.
Việc “kể chuyện phố cổ” với du khách vì thế còn hạn chế, chủ yếu dừng lại ở chức năng đưa đón tham quan. Tuy nhiên, chính sự giản dị ấy lại tạo nên một kiểu giao tiếp rất đặc trưng của Hội An: Chậm rãi, ít lời nhưng đủ để du khách cảm nhận nhịp sống của đô thị di sản.
Từ khách lẻ đến khách đoàn
So với trước đây, đối tượng khách của xích lô Hội An đã có sự thay đổi rõ rệt. Nếu như trước kia, xích lô phục vụ đa dạng từ người dân địa phương đến khách lẻ và khách theo đoàn, thì hiện nay, phần lớn khách sử dụng dịch vụ là du khách nước ngoài đi theo tour.
Theo ông Phan Phước Tùng 63 tuổi - Chủ tịch Nghiệp đoàn xích lô phố cổ Hội An, hiện có hai điểm đón khách chính là khu vực Tấn Ký và Quảng Đông. Du khách đi xích lô thường được tính theo tour khoảng 15 phút với mức giá 100.000 đồng. Tùy vào hợp đồng lâu năm hay mới ký kết với các đơn vị lữ hành, mức giá có thể dao động từ 120.000 - 150.000 đồng. Với khách lẻ, giá được thỏa thuận trực tiếp nhưng không vượt quá khung quy định của nghiệp đoàn.
“Du khách đến Hội An thường có trưởng đoàn và hướng dẫn viên đi cùng, nên việc giao tiếp với người đạp xích lô cũng không quá áp lực. Những nội dung chưa hiểu sẽ do hướng dẫn viên phiên dịch, còn nếu hiểu thì vẫn trao đổi bình thường”, ông Tùng cho biết.
Nghề cũ, sức ép mới
Công việc của người đạp xích lô thường bắt đầu từ 6h30 sáng và kéo dài đến khoảng 20h. Lượng khách chủ yếu là du khách quốc tế đến từ nhiều quốc gia khác nhau. Tuy nhiên, thu nhập của nghề phụ thuộc lớn vào mùa du lịch và số lượng tour trong ngày.
Sự xuất hiện của xe điện, xe đạp du lịch cùng nhiều loại hình tham quan khác khiến “đất sống” của xích lô ngày càng thu hẹp. Không ít người hành nghề thừa nhận, có những ngày chỉ chở được vài lượt khách, thu nhập không đủ trang trải sinh hoạt.
Dù vậy, xích lô vẫn giữ một vị trí riêng trong không gian phố cổ. Với nhiều du khách, đây không chỉ là phương tiện di chuyển mà còn là một trải nghiệm gắn với nhịp sống chậm rãi của Hội An. Còn với người đạp xích lô, việc bám nghề không chỉ vì kế sinh nhai, mà còn vì mong muốn giữ lại một phần ký ức đô thị trong lòng di sản.
Ở ngã rẽ hiện nay, nghề xích lô Hội An dẫu chưa đứng trước nguy cơ biến mất, nhưng rõ ràng đang cần những định hướng phù hợp để vừa đảm bảo sinh kế cho người lao động, vừa duy trì hình ảnh đặc trưng của phố cổ trong dòng chảy du lịch hiện đại.
