Tự chủ bổ nhiệm Giáo sư, Phó giáo sư: Làm thế nào mới đúng?

TP - Việc trao quyền bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư cho các cơ sở giáo dục đại học (ĐH) được đánh giá là bước tiến trong thực hiện tự chủ. Để thực hiện quyền này, trường ĐH phải thay đổi tư duy, đây là những vị trí việc làm gắn với trách nhiệm dẫn dắt, hiệu quả nghiên cứu và đóng góp thực chất.

Tăng quyền tự chủ

Góp ý dự thảo thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư (GS), phó giáo sư (PGS), GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐH Quốc gia Hà Nội), đánh giá cao việc chuyển sang bổ nhiệm theo vị trí việc làm.

Theo ông Tuấn, trước đây việc công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh và bổ nhiệm GS, PGS là hai bước riêng biệt. Có trường dù đã có ứng viên được công nhận từ năm 2025 nhưng vẫn chưa thể bổ nhiệm do hết chỉ tiêu hoặc vướng mắc khác.

Với quy định mới, nguồn ứng viên được mở rộng, không chỉ giới hạn trong đội ngũ cơ hữu mà còn có thể đến từ bên ngoài trường. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra thách thức trong quá trình xét chọn, đặc biệt khi quyền tự chủ đi cùng trách nhiệm giải trình và trách nhiệm của hiệu trưởng. GS Hoàng Anh Tuấn cho rằng, dù tạo thêm áp lực cho người đứng đầu, cơ chế này sẽ góp phần minh bạch hóa hoạt động bổ nhiệm.

GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường ĐH Công nghệ (ĐH Quốc gia Hà Nội) cho rằng, việc phân cấp xét, bổ nhiệm GS, PGS là phù hợp với quyền tự chủ ĐH, thông lệ quốc tế. Trong giai đoạn trước mắt, việc giới hạn tỉ lệ GS, PGS theo từng nhóm cơ sở đào tạo là cần thiết, bởi quy định nội bộ của các trường có thể chưa đủ chặt chẽ. Về lâu dài, số lượng GS, PGS phải xuất phát từ nhu cầu thực tế. Đó phải là những người có khả năng dẫn dắt tập thể trong đào tạo và nghiên cứu khoa học.

Đồng quan điểm, GS.TS Bùi Văn Ga (ĐH Đà Nẵng), nguyên Thứ trưởng Bộ GD&ĐT, đánh giá, dự thảo có nhiều tiến bộ so với các dự thảo trước đây, đặc biệt là định hướng bổ nhiệm GS, PGS theo vị trí việc làm.

Ông Ga đề xuất làm rõ quyền nộp hồ sơ tại nhiều cơ sở đào tạo của ứng viên. Khi các trường có nhu cầu tuyển dụng cùng một chuyên ngành, ứng viên cần được quyền đăng ký ở nhiều nơi và lựa chọn cơ sở phù hợp sau khi trúng tuyển.

GS Bùi Văn Ga cho hay, cơ chế này sẽ tạo điều kiện dịch chuyển nhân lực trình độ cao từ các thành phố lớn như Hà Nội, TPHCM về các trường địa phương, đồng thời tăng tính công khai, minh bạch và cạnh tranh.

Trao đổi về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn khẳng định ứng viên trong và ngoài trường được đối xử bình đẳng. Một ứng viên có thể nộp hồ sơ tại nhiều cơ sở đào tạo; quy định có thể được làm rõ thêm để thuận lợi khi triển khai.

Về bản chất vị trí việc làm, Bộ trưởng giải thích đây là vị trí chức danh nghề nghiệp của giảng viên, không phải chức vụ quản lí như trưởng khoa hay viện trưởng.

Lo hết cơ hội của tiến sĩ trẻ

Bên cạnh thuận lợi, việc thành lập hội đồng đánh giá được nhiều cơ sở đào tạo nhận định là thách thức lớn, nhất là đối với ngành đặc thù.

GS Hoàng Anh Tuấn cho biết, dù dự thảo cho phép tính chỉ tiêu theo nhóm ngành và mời chuyên gia nước ngoài tham gia hội đồng, một số lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn như Dân tộc học, Khảo cổ học vẫn khó tìm đủ chuyên gia đáp ứng yêu cầu. Tuy nhiên, ông đánh giá việc mở rộng thành viên hội đồng sang chuyên gia quốc tế là hướng tháo gỡ phù hợp, nhất là khi hợp tác quốc tế ngày càng phát triển.

Đại diện ĐH Huế đề nghị quy định cụ thể hơn tiêu chí lựa chọn thành viên hội đồng đánh giá, bởi nếu tiêu chí chưa rõ ràng, các trường sẽ gặp khó khăn khi lựa chọn chuyên gia trong và ngoài cơ sở đào tạo.

Trong khi đó, đại diện Học viện Chính trị (Bộ Quốc phòng) đề nghị xem xét quy định hội đồng đánh giá PGS phải có ít nhất 1/3 thành viên là GS. Vì yêu cầu này có thể gây khó khăn cho cơ sở quy mô nhỏ hoặc ngành đặc thù (nhất là những lĩnh vực khoa học quân sự có rất ít GS am hiểu chuyên môn và thực tiễn quân đội). Đơn vị này cũng kiến nghị quy định linh hoạt tỉ lệ thành viên ngoài trường, đồng thời làm rõ các trường hợp xung đột lợi ích, bảo đảm phù hợp đặc thù đào tạo và yêu cầu bảo mật trong lĩnh vực quốc phòng.

1.jpg
Làm nghiên cứu trong phòng Lab tại ĐH quốc gia Hà Nội. Ảnh: CTV

Một vấn đề khác được GS Hoàng Anh Tuấn đặc biệt quan tâm: Quy định chuyển tiếp nhằm kiểm soát số lượng GS, PGS được bổ nhiệm trong những năm đầu. Ông cho biết nhiều tiến sĩ trẻ tại trường băn khoăn rằng, nếu các vị trí GS, PGS nhanh chóng được bổ nhiệm hết, họ sẽ không còn cơ hội phát triển.

Vì vậy, việc giới hạn tỉ lệ bổ nhiệm trong giai đoạn đầu là cần thiết, vừa tránh bổ nhiệm ồ ạt, vừa giúp hiệu trưởng điều tiết nhân lực và dành dư địa cho đội ngũ kế cận.

Ở góc độ khác, GS Bùi Văn Ga đề nghị nghiên cứu lại việc xác định chỉ tiêu GS, PGS dựa trên tỉ lệ tiến sĩ, bởi nhu cầu vị trí việc làm của từng đơn vị có thể khác nhau.

Không phải chức danh làm đẹp hồ sơ

GS Chử Đức Trình thông tin, tại nhiều trường ĐH nghiên cứu hàng đầu thế giới, số lượng GS, PGS trong từng bộ môn được xác định theo nhu cầu vị trí việc làm. Số lượng không quan trọng bằng giá trị đóng góp thực sự của các GS, PGS mang lại cho cơ sở đào tạo, đời sống xã hội.

GS Chử Đức Trình cho rằng, GS, PGS gắn với vị trí việc làm phải đi kèm trách nhiệm cụ thể. Khi không còn đảm nhiệm vị trí đó thì cũng không còn giữ chức danh. Đối với những nhà khoa học có đóng góp lâu dài, bền vững, mang lại giá trị lớn cho cơ sở đào tạo, có thể cân nhắc hình thức GS trọn đời.

“Một GS phải dẫn dắt nhóm nghiên cứu, tạo ra những kết quả khoa học có vị thế trong cộng đồng học thuật trong nước và quốc tế; đồng thời có khả năng thu hút nguồn lực, triển khai đề tài nghiên cứu, thúc đẩy hợp tác với doanh nghiệp”, GS Chử Đức Trình nói. Theo ông, bên cạnh thành tích khoa học đã tích lũy, các trường cần đặt ra những yêu cầu cụ thể về phát triển nhóm nghiên cứu, thu hút đầu tư và hiệu quả hoạt động. GS, PGS cùng nhóm nghiên cứu phải tạo ra nguồn kinh phí khoa học công nghệ đáp ứng yêu cầu hoạt động, chi trả cho các thành viên, thậm chí đóng góp vào chi phí chung của nhà trường. Tuy nhiên, quan trọng hơn là uy tín học thuật, chất lượng đào tạo và tác động của hoạt động nghiên cứu đối với xã hội.

Tác động ấy không nhất thiết phải thể hiện ngay bằng sản phẩm thương mại. Thành tích khoa học tích lũy trong quá khứ là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Quan trọng hơn, người được bổ nhiệm có đủ năng lực đảm nhiệm vị trí đó, dẫn dắt nghiên cứu và tạo dựng môi trường khoa học cho cả tập thể hay không. Một nhà khoa học xuất sắc trong chuyên môn chưa đương nhiên đáp ứng đầy đủ yêu cầu của vị trí GS.

Cùng chuyên mục

Từ mặc cảm không biết chữ đến bức thư gửi 'cô giáo' sau hơn 20 năm lạc lối

Từ mặc cảm không biết chữ đến bức thư gửi 'cô giáo' sau hơn 20 năm lạc lối

TPO - Sau hơn 20 năm chìm trong ma túy, người đàn ông 45 tuổi ở Nghệ An từ chỗ mặc cảm vì không biết chữ đã có thể tự tay viết thư gửi người đã kiên trì dạy mình hơn 6 tháng tại cơ sở cai nghiện. Những dòng chữ còn nguệch ngoạc chứa đựng lời xin lỗi, sự biết ơn và khát vọng làm lại cuộc đời.

7 năm làm thuê nuôi ước mơ trở lại giảng đường

7 năm làm thuê nuôi ước mơ trở lại giảng đường

TPO - Sau 7 năm đi làm phụ giúp gia đình, Phạm Văn Điền trở lại giảng đường để theo đuổi ngành công nghệ thông tin. Điền là một trong những học sinh, sinh viên được tiếp sức từ chương trình học bổng SCG Sharing The Dream năm 2026, với tổng giá trị trao tặng 2,1 tỷ đồng.

Chuyện lớp học 31 cô trò giữa mưa bom 60 năm trước ở Hưng Yên

Chuyện lớp học 31 cô trò giữa mưa bom 60 năm trước ở Hưng Yên

TPO - Khoảng 10h30 ngày 21/10/1966, khi cô giáo Bùi Thị Thanh Xuân đang đứng lớp giảng bài thơ "Thà Đui" của Nguyễn Đình Chiểu, máy bay Mỹ bất ngờ quần thảo trên bầu trời khu vực Trường Phổ thông cấp 2 Thụy Dân (tỉnh Thái Bình cũ, nay là tỉnh Hưng Yên). Chỉ sau hai loạt bom, ngôi trường bị san phẳng, cô giáo Xuân và 30 học sinh đã mãi mãi nằm lại.

Ngày Nhà giáo đặc biệt tại ngôi trường 120 năm lịch sử ở TPHCM

Ngày Nhà giáo đặc biệt tại ngôi trường 120 năm lịch sử ở TPHCM

Nối dài hành trình 120 năm, Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng đang chuyển mình mạnh mẽ trước yêu cầu của chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Ba định hướng trọng tâm được đặt ra tại lễ kỷ niệm chính là "chìa khóa" để nhà trường đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật giỏi cho sự phát triển của TPHCM.

Học sinh Trường THCS Giảng Võ (Hà Nội) trong giờ học

Hiệu trưởng xoay xở với siêu trường

TP - Sau sáp nhập, cả nước xuất hiện 114 trường học có quy mô trên 100 lớp, trong đó cá biệt có trường lên tới hơn 10.000 học sinh. Việc giảm mạnh đầu mối quản lí bước đầu mang lại những thuận lợi trong điều phối nhân sự, tổ chức dạy học, song cũng đặt ra áp lực không nhỏ đối với hiệu trưởng khi phải điều hành nhiều phân hiệu, quản lí hàng nghìn học sinh và bảo đảm chất lượng giáo dục đồng đều.

Tập đoàn OFG và Đại học Bách khoa Bucharest ký kết hợp tác, mở triển vọng phát triển giáo dục Việt Nam – Romania

Tập đoàn OFG và Đại học Bách khoa Bucharest ký kết hợp tác, mở triển vọng phát triển giáo dục Việt Nam – Romania

Tập đoàn OFG và Đại học Bách khoa Bucharest (Romania) ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác, hướng tới thành lập Trường Cao đẳng Bách khoa Việt Nam – Romania, mở ra triển vọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và tăng cường kết nối giáo dục giữa hai quốc gia.

Ở nơi giáo viên tuyệt đối không được quát học trò

Ở nơi giáo viên tuyệt đối không được quát học trò

TPO - Ở Trường Tiểu học Bình Minh (Hà Nội), mỗi giờ lên lớp của thầy cô là một hành trình đặc biệt. Có học sinh 12 tuổi vẫn đang tập đọc những dòng chữ đơn giản, có em cần cô giáo kiên nhẫn cầm tay hướng dẫn từng nét. Ở đó, học trò biết biết đọc, biết viết, biết nói lời yêu thương, thầy cô đã cảm thấy vui như khi các em đoạt giải thưởng lớn cấp quốc gia.

Sang Munich học chip, công bố quốc tế, đoạt giải AI ở Abu Dhabi: 3 tân khoa xuất sắc Đại học Việt Đức

Sang Munich học chip, công bố quốc tế, đoạt giải AI ở Abu Dhabi: 3 tân khoa xuất sắc Đại học Việt Đức

Một kỹ sư từ chối việc làm để sang Đức học thiết kế vi mạch. Một cử nhân quản trị kinh doanh đứng tên tác giả chính bài báo quốc tế ba tuần trước lễ tốt nghiệp. Một sinh viên khoa học máy tính mang giải thưởng AI quốc tế về từ Abu Dhabi. Sáng 20/11, cả ba cùng nhận bằng loại Xuất sắc tại Trường ĐH Việt Đức.

'Cô giáo nhỏ kiên cường' và ngày 20/11 đặc biệt sau biến cố

'Cô giáo nhỏ kiên cường' và ngày 20/11 đặc biệt sau biến cố

TPO - Ngày Nhà giáo Việt Nam năm nay, cô giáo Hoàng Thị Hiền đón nhận những lời tri ân trong bệnh viện, nơi cô đang từng ngày hồi phục sau tai nạn khi lao ra đường cứu học trò 2 tuổi. Phía sau những mất mát là tình yêu thương, sự sẻ chia và nghị lực của người giáo viên chưa bao giờ thôi hướng về học trò.