Ðổi mới mô hình, thích ứng kỷ nguyên số
Trước làn sóng phát triển của trí tuệ nhân tạo, công tác đào tạo báo chí hiện nay có nhiều thay đổi. Khoa Báo chí và Truyền thông trường ĐH KHXH&NV (ĐHQG TPHCM) thay vì đào tạo chuyên sâu cho từng loại hình báo chí như trước đây (báo in, phát thanh, truyền hình, báo điện tử), chương trình chuyển đổi sang giáo dục tích hợp các phương tiện truyền thông giúp sinh viên thích ứng và tác nghiệp trên đa nền tảng.
Trong bối cảnh AI phát triển mạnh mẽ, TS Triệu Thanh Lê, Trưởng khoa Báo chí và Truyền thông trường ĐH KHXH&NV (ĐHQG TPHCM) chia sẻ về tầm quan trọng trong việc đưa các nội dung về ứng dụng AI vào chương trình đào tạo: “AI đã trở thành công cụ phổ biến, quen thuộc với người học trong lĩnh vực báo chí và truyền thông. Tuy nhiên, sinh viên chưa biết cách khai thác hiệu quả các điểm mạnh của AI. Sử dụng AI trong sáng tạo nội dung báo chí có thể dẫn đến việc vi phạm bản quyền, vi phạm quyền riêng tư, thiên vị, sai lệch, làm giảm khả năng phản biện, tư duy độc lập, sáng tạo của nhà báo... Do đó, việc giảng dạy cho sinh viên các kiến thức mới về AI, đạo đức và trách nhiệm khi sáng tạo nội dung với AI, kiểm chứng thông tin đa nền tảng càng trở nên quan trọng, cần thiết trong kỷ nguyên số”.
Thách thức lớn nhất trong công tác đào tạo báo chí là cân bằng giữa việc trang bị nhiều kỹ năng mới và việc đảm bảo kiến thức nghiệp vụ cho sinh viên - những yếu tố “truyền thống” của nghề báo. Vì thế, bên cạnh việc dạy cho người học cách sử dụng AI, giảng viên phải đảm bảo sinh viên hiểu được nguyên lý sản xuất nội dung đa nền tảng, biết cách kể chuyện bằng văn bản, hình ảnh, âm thanh, đồng thời có khả năng tự học và thích ứng với công nghệ mới trong tương lai.
ThS Võ Anh Vũ, giảng viên khoa Báo chí và Truyền thông trường ĐH KHXH&NV nhấn mạnh: “Sinh viên không nên nhìn AI như một mối đe dọa mà nên xem đó là một “đồng nghiệp” mới. Những công việc mang tính lặp lại sẽ được tự động hóa, nhưng nhu cầu về những người có khả năng phát hiện vấn đề, giải thích thế giới và kể những câu chuyện có ý nghĩa cho xã hội sẽ không biến mất”.
Học làm “biên tập viên” cho AI
Kiến thức về AI hiện đã được lồng ghép vào các môn chuyên ngành. Ví dụ, ở môn “Phỏng vấn”, sinh viên được hướng dẫn cách ứng dụng AI vào từng khâu trong quy trình tác nghiệp. Trong khi đó, môn “Kỹ năng viết tin và tường thuật” cung cấp cho sinh viên công thức viết lệnh cho trợ lý ảo nhằm hỗ trợ tìm kiếm dữ liệu tức thời.
Nhà trường còn đưa vào giảng dạy một học phần bổ trợ mang tên “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo cho hoạt động báo chí và truyền thông”. Là sinh viên năm hai theo học môn này, bạn Cao Đức Trung chia sẻ kỷ niệm đáng nhớ nhất chính là tiết học về cách phòng tránh hiện tượng “ảo giác ngôn ngữ” trong AI.
Đức Trung cho biết: “Khi cung cấp thông tin cho AI, trợ lý ảo sẽ cho ra một khối lượng thông tin tổng hợp, trong đó chứa dữ liệu có lỗi. Nhiệm vụ của sinh viên Báo chí là trở thành biên tập viên kiểm định những nội dung AI cung cấp để tránh sai sót về mặt thông tin và đảm bảo tính trung thực cho báo chí”. Môn học này định hình quy trình làm báo hiện đại: Người viết tìm kiếm nguồn thông tin đầu vào => Ứng dụng AI xử lý và tối ưu dữ liệu => Kiểm định sản phẩm đầu ra.
3 NĂNG LỰC QUAN TRỌNG SINH VIÊN BÁO CHÍ CẦN TRAU DỒI
Theo ThS Võ Anh Vũ, nếu muốn theo nghề báo, sinh viên nên đầu tư vào 3 năng lực quan trọng:
1. Học cách tư duy thay vì chỉ học công cụ, công nghệ sẽ thay đổi rất nhanh.
2. Học cách hiểu con người thay vì chỉ hiểu thuật toán, báo chí làm việc với con người và vì con người.
3. Xây dựng năng lực làm việc đa nền tảng và học tập suốt đời, đây là điều kiện cần để phát triển trong môi trường số.
Một học phần bắt buộc trong chương trình đào tạo báo chí mới là môn “Sử dụng Internet cho tác nghiệp báo chí”. Ở môn học này, sinh viên được học cách sử dụng các thủ thuật, mẹo tìm kiếm thông tin trên Google thông qua các cú pháp như “intitle”, “filetype”, “define”... Trần Hoàng Dũng, sinh viên năm nhất ngành Báo chí chia sẻ: “Học cách viết prompt (đặt câu lệnh cho ứng dụng AI - PV) sao cho chuẩn là kỹ năng thiết thực nhất đối với mình. Khi học nội dung này, mình hiểu rõ cơ chế vận hành của AI, từ đó biết cách điều chỉnh và yêu cầu AI làm ra kết quả đúng như mong muốn”.
Tòa soạn cần gì ở những nhà báo tương lai?
Nhà báo Nguyễn Đại Dương, công tác tại báo Tiền Phong cho biết, bên cạnh sử dụng hiệu quả AI như công cụ hữu ích hỗ trợ tác nghiệp, sinh viên báo chí vẫn phải đáp ứng những yêu cầu cốt lõi. Trước hết về kỹ năng chuyên môn, sinh viên phải chủ động tìm kiếm đề tài, báo cáo đề tài, được duyệt và tiến hành triển khai theo thời gian quy định. Bên cạnh đó là tuân thủ các quy định của nghề nghiệp, các nguyên tắc khi thực hiện một tác phẩm báo chí: đảm bảo tính trung thực, khách quan, thông tin được kiểm chứng rõ ràng, nhanh, đủ, đúng. Trong thời đại thông tin dễ bị “nhiễu” do chính những công cụ AI, những nguyên tắc này càng cần được tuân thủ nghiêm ngặt.
