Khoảng trống tài chính đẩy công nhân vào tín dụng đen
Tại Hội thảo “Giải pháp mở rộng tiếp cận thẻ tín dụng nội địa cho người lao động, đẩy lùi tín dụng đen” ngày 19/11, ông Lê Nhật Trường - Chủ tịch Công đoàn cơ sở Công ty TNHH Pou Sung Việt Nam - cho biết, dù có việc làm và thu nhập ổn định, công nhân vẫn có thể rơi vào khó khăn về tài chính khi phát sinh những khoản chi ngoài dự kiến như tiền thuê nhà, điện nước, học phí, chi phí y tế hoặc việc gia đình.
Những khoảng trống tài chính ngắn hạn này khiến một bộ phận người lao động tìm đến các nguồn vay không chính thức, lãi suất cao, thiếu minh bạch, thậm chí đối mặt với nguy cơ bị đe dọa, quấy rối khi chậm trả nợ.
Từ năm 2021, doanh nghiệp tiếp tục phối hợp với nhiều bên triển khai giải pháp ứng lương linh hoạt, đáp ứng nhu cầu chi tiêu thiết yếu hoặc đột xuất trước kỳ trả lương. Đến nay, chương trình có hơn 4.500 người đăng ký sử dụng, giá trị ứng lương hơn 10 tỷ đồng mỗi tháng, tổng số tiền đã giải ngân lên tới 500 tỷ đồng.
Dù có những kênh hỗ trợ này, ông Trường cho biết, công đoàn vẫn thường xuyên nhận được phản ánh của công nhân về việc bị các bên đòi nợ gây sức ép, thậm chí đe dọa tìm đến doanh nghiệp hoặc bộ phận nhân sự nếu người vay không thanh toán đúng hạn.
“Khi người lao động phản ánh sự việc, chúng tôi thường trấn an rằng các khoản vay cá nhân không liên quan trực tiếp đến hoạt động của nhà máy. Người lao động không nên quá lo lắng”, ông Trường nói.
Ông Trường cho rằng, rào cản lớn đối với công nhân không chỉ nằm ở lãi suất mà còn ở khả năng tiếp cận nguồn vốn đúng thời điểm. Người lao động thường cần tiền ngay để giải quyết những tình huống cấp bách, trong khi các tổ chức tín dụng phải thực hiện quy trình xác minh, thẩm định và đánh giá khả năng trả nợ. Khoảng cách về thời gian này có thể khiến họ lựa chọn những nguồn vay tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Mở cửa tín dụng chính thức
Theo ông Nguyễn Đăng Hùng - Phó Tổng Giám đốc NAPAS, người lao động, đặc biệt là nhóm có thu nhập thấp hoặc không ổn định, vẫn gặp nhiều khó khăn về thủ tục chứng minh thu nhập, điều kiện cấp thẻ và hạn mức tín dụng.
Khi không thể tiếp cận nguồn vốn chính thức, một bộ phận người dân buộc phải tìm đến các dịch vụ cho vay bên ngoài hệ thống tín dụng, cầm đồ hoặc tín dụng đen.
Theo ông Lê Anh Dũng - Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán - Ngân hàng Nhà nước đến hết tháng 9/2026, cả nước có 17 tổ chức phát hành thẻ tín dụng nội địa với hơn 7,4 triệu thẻ đang lưu hành, tăng 63% so với cùng kỳ năm 2025. Trong giai đoạn 2021-2025, số lượng thẻ tín dụng nội địa phát hành tăng bình quân 88%/năm.
Tuy nhiên, thẻ tín dụng nội địa mới chiếm khoảng 35% tổng số thẻ tín dụng đang lưu hành trên thị trường và vẫn tập trung chủ yếu tại một số ít ngân hàng, công ty tài chính. Khả năng tiếp cận sản phẩm này của công nhân còn hạn chế bởi phương thức thẩm định tín dụng, thiết kế sản phẩm, chi phí sử dụng và mạng lưới chấp nhận thanh toán.
Thực tế, nhiều công nhân có thu nhập không cao, biến động hoặc đến từ nhiều nguồn, trong khi hồ sơ chứng minh thu nhập và lịch sử tín dụng chưa đầy đủ. Nếu chỉ dựa vào các chứng từ truyền thống, ngân hàng có thể chưa đánh giá hết dòng tiền và khả năng trả nợ thực tế của khách hàng.
Ông Dũng cho rằng, các tổ chức tín dụng có thể nghiên cứu kết hợp thông tin thu nhập qua tài khoản, dòng tiền, lịch sử giao dịch và lịch sử trả nợ để đánh giá khả năng cấp tín dụng. Việc khai thác dữ liệu cần có sự đồng ý của khách hàng và cơ chế bảo vệ thông tin phù hợp.
Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng cho biết, dự thảo Đề án phát triển thanh toán không dùng tiền mặt giai đoạn 2027-2030, định hướng đến năm 2045 đặt ra nhiều nhiệm vụ, giải pháp về hoàn thiện thể chế, chính sách, phát triển sản phẩm, dịch vụ thẻ ngân hàng. Trong đó, ưu tiên phát triển thẻ nội địa, bảo đảm an ninh, an toàn thanh toán, gia tăng tiện ích và tạo thuận lợi kết nối với các hệ thống thanh toán khác.
Theo Phó Thống đốc, thẻ ngân hàng, trong đó có thẻ tín dụng nội địa, không đơn thuần là phương tiện thanh toán mà còn có thể góp phần mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng chính thức. Đối với công nhân, đây là một công cụ tài chính giúp chủ động hơn khi phát sinh nhu cầu chi tiêu hợp pháp, thay vì phải tìm đến các nguồn vay không chính thức.
Tuy nhiên, ông Phạm Tiến Dũng nhấn mạnh, phát triển thẻ tín dụng nội địa không đồng nghĩa với khuyến khích vay tiêu dùng bằng mọi giá. Bản chất của thẻ tín dụng vẫn là một hình thức cấp tín dụng, đi kèm nghĩa vụ hoàn trả của khách hàng.