Vùng Vịnh và châu Âu muốn eo biển Hormuz được mở lại ngay lập tức để khôi phục dòng chảy năng lượng, cảnh báo rằng khủng hoảng lương thực toàn cầu có thể xảy ra nếu tuyến đường huyết mạch này không được khơi thông trở lại trong tháng tới, các quan chức giấu tên tiết lộ.
Theo quan chức trên, giá năng lượng có thể tiếp tục tăng nếu chiến sự kéo dài. Giá dầu Brent đã nối dài đà tăng sau thông tin này, tăng khoảng 4,5% trong ngày 16/4, lên hơn 99 USD/thùng.
Các quốc gia vùng Vịnh tin rằng Iran đang tìm cách phát triển vũ khí hạt nhân và điều này không thay đổi sau chiến dịch không kích của Mỹ và Israel. Vì vậy, họ cho rằng thỏa thuận hòa bình cần có điều khoản cấm Iran làm giàu uranium hoặc sở hữu tên lửa đạn đạo tầm xa.
Tuy nhiên, các lãnh đạo vùng Vịnh hầu hết phản đối việc nối lại chiến tranh và muốn Mỹ theo đuổi con đường ngoại giao với Iran.
Người phát ngôn của chính phủ Ả-rập Xê-út, Qatar, Kuwait, Oman và Bahrain chưa phản hồi đề nghị bình luận về thông tin này. Bộ Ngoại giao UAE dẫn lại tuyên bố ngày 8/4, trong đó nhấn mạnh cần “mở lại eo biển Hormuz vô điều kiện”.
Tuyên bố của UAE “nhấn mạnh sự cần thiết phải có cách tiếp cận toàn diện và bền vững để xử lý toàn bộ các mối đe dọa từ Iran, bao gồm năng lực hạt nhân, tên lửa đạn đạo, máy bay không người lái, năng lực quân sự, cùng các lực lượng ủy nhiệm và nhóm vũ trang liên quan”.
Giá dầu đã hạ nhiệt kể từ khi lệnh ngừng bắn được thực thi ngày 8/4, nhưng vẫn tăng hơn 35% kể từ khi xung đột bùng phát.
Mỹ và Israel bắt đầu ném bom Iran vào cuối tháng 2, và cuộc chiến sau đó đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng trên khắp Trung Đông. Iran đáp trả bằng cách tấn công Israel và các nước khu vực Ả-rập Xê-út, UAE và Qatar.
“Trong ngắn hạn sẽ không có thỏa thuận giữa Mỹ và Iran. Sự lạc quan của Tổng thống Donald Trump là do ông nhận thức được tác động đối với thị trường”, ông Rob Macaire - cựu Đại sứ Anh tại Iran và thành viên Hội đồng của Chatham House, nhận định.
“Vấn đề không chỉ là liệu đàm phán có thành công hay không, mà là liệu trong giai đoạn tới chúng có đủ để ngăn chặn việc xung đột quân sự quay lại hay không. Điều đó là khả thi, nhưng những tiếng nói trong nội bộ Iran có thể muốn nối lại việc quay lại phóng tên lửa, và đây là trò chơi ‘thi gan’ quy mô lớn”, ông nói với Bloomberg.
Điều quan trọng nhất là eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa kể từ khi cuộc chiến nổ ra, gây thiệt hại cho các nền kinh tế vùng Vịnh vì họ không thể xuất khẩu dầu, khí tự nhiên hóa lỏng, nhôm và các sản phẩm như phân bón ở mức bình thường.
Washington và Tehran đang cân nhắc gia hạn lệnh đình chiến thêm 2 tuần, dự kiến hết hạn vào cuối 21/4 theo giờ Mỹ. Điều này sẽ giúp hai bên có thêm thời gian đàm phán thỏa thuận hòa bình.
Tuy nhiên, không có gì đảm bảo hai bên có thể đồng ý kéo dài lệnh ngừng bắn, chưa nói đến việc đạt được thỏa thuận hòa bình chính thức.
Ngoài vấn đề eo biển Hormuz, nơi Iran muốn duy trì quyền kiểm soát vô thời hạn, những vấn đề gây tranh cãi còn bao gồm chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran, việc nới lỏng trừng phạt Tehran, và cuộc chiến đang diễn ra tại Li-băng giữa Israel và lực lượng Hezbollah thân Iran.
Ông Macaire cho rằng hai bên có khả năng đạt điểm chung về vấn đề hạt nhân, theo đó Iran cam kết cho phép thanh sát viên vào nước này và không làm giàu uranium trong một khoảng thời gian nhất định. Việc nới lỏng kinh tế có thể dưới dạng Mỹ giải phóng một số tài sản bị phong tỏa của Iran và giảm hạn chế đối với hoạt động xuất khẩu dầu của nước này. Ông cũng cho rằng thỏa thuận về eo biển Hormuz và yêu cầu đảm bảo an ninh của Iran sẽ phức tạp hơn nhiều.
Ngày 16/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo về lệnh ngừng bắn kéo dài 10 ngày giữa Israel và Li-băng, nhưng không đề cập đến Hezbollah. Lệnh ngừng bắn này có thể hỗ trợ tiến trình đàm phán với Iran.
