Đưa tri thức số đến bản làng

Không để ai bị bỏ lại phía sau

Sau sáp nhập đơn vị hành chính, xã Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai, có diện tích hơn 160 km², dân số trên 32.000 người thuộc 21 dân tộc với địa bàn được tổ chức thành 23 thôn. Nhiều bản làng nằm hẻo lánh như Khe Đền hay Mom Đào cách xa trung tâm xã hàng chục ki-lô-mét, đường sá còn nhiều khó khăn, hiểm trở.

Đứng trước bài toán làm sao để đồng bào vùng sâu, vùng xa không bị "bỏ lại phía sau" trong làn sóng chuyển đổi số, chị Bàn Thị Đào - Bí thư Đoàn Thanh niên, Chủ tịch Hội LHTN Việt Nam xã Bảo Thắng đã cùng Ban Thường vụ Đoàn xã tham mưu thành lập "Tổ bình dân học vụ số". Từ đây, một mạng lưới hỗ trợ kỹ năng số thường xuyên được hình thành kết nối với 23 Tổ công nghệ số cộng đồng tại các thôn, trong đó đoàn viên, thanh niên trở thành lực lượng nòng cốt.

Theo chị Đào, nếu chỉ tổ chức những lớp tập huấn tập trung thì khó tiếp cận đầy đủ người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số hay những người thường xuyên đi làm xa. Vì vậy, cách làm được thay đổi: đưa việc học kỹ năng số đến nơi người dân sinh sống.

Đoàn viên được phân công phụ trách từng địa bàn, phối hợp với bí thư chi bộ, trưởng thôn, Ban Công tác Mặt trận và các chi hội đoàn thể để hướng dẫn người dân tại nhà văn hóa thôn, thậm chí đến tận từng hộ gia đình để chỉ dẫn từng thao tác cơ bản nhất.

Cầm tay chỉ việc

Những ngày đầu triển khai chiến dịch, khó khăn bủa vây lực lượng cán bộ trẻ. Bà con dân tộc thiểu số vốn quen với giấy tờ truyền thống nên còn bỡ ngỡ, bất đồng ngôn ngữ và e ngại kỹ năng số. Không ít người vừa gặp vướng mắc đã nản lòng, đòi bỏ về. Nhiều người dân, nhất là người lớn tuổi, chưa có điện thoại thông minh, chỉ sử dụng những chiếc điện thoại bàn phím đơn giản. Thay vì làm thay, đội ngũ “Tổ công nghệ số cộng đồng” lựa chọn cách “cầm tay chỉ việc”. Người dân được hướng dẫn từng thao tác trên chính thiết bị của mình để có thể tự thực hiện trong những lần sau.

Có những trường hợp chưa có điện thoại thông minh, các tình nguyện viên phải linh hoạt sử dụng chính điện thoại của mình để hỗ trợ kích hoạt tài khoản định danh điện tử VNeID. Mã xác thực OTP vẫn được gửi về điện thoại của người dân, sau đó đoàn viên hướng dẫn nhập mã, hoàn tất từng bước cần thiết.

Song song đó, “Tổ công nghệ số cộng đồng” áp dụng phương pháp “mưa dầm thấm lâu”: ưu tiên hướng dẫn thành thạo cho các bạn trẻ trong từng hộ gia đình, sau đó giao nhiệm vụ cho họ về “cầm tay chỉ việc” lại cho ông bà, cha mẹ trong nhà. “Từ một đoàn viên biết sử dụng công nghệ, thêm một gia đình có người biết sử dụng dịch vụ số; từ một gia đình, kỹ năng số tiếp tục được lan tỏa trong cộng đồng. Cách làm này mang lại hiệu quả bền vững, người dân hình thành được kỹ năng, giảm sự phụ thuộc vào cán bộ hỗ trợ và có thể tự mình thực hiện các thao tác số bất kỳ lúc nào”, chị Đào cho biết.

Để việc học không dừng lại sau mỗi buổi hướng dẫn, Đoàn Thanh niên còn xây dựng các infographic, video ngắn dưới hai phút, hình ảnh minh họa thao tác trên điện thoại và nội dung cảnh báo các hình thức lừa đảo trên không gian mạng. Những nội dung này được lan tỏa qua hệ thống 54 fanpage và 63 nhóm Zalo của địa phương.

“Trái ngọt” chuyển đổi số

Để đến những thôn xa như Khe Đền, Mom Đào, có những ngày chị Đào cùng các đoàn viên phải xuất phát từ tờ mờ sáng, vượt hàng chục ki-lô-mét đường dốc, có khi ở lại ăn cơm cùng bà con và đến tối muộn mới trở về. “Những chuyến đi ấy lặp lại nhiều lần, bởi với người chưa từng sử dụng dịch vụ số, một vài phút hướng dẫn là chưa đủ. Có thao tác phải làm lại nhiều lần, có người hôm nay biết nhưng vài ngày sau lại quên. Sự kiên trì vì thế trở thành yếu tố quan trọng nhất”, chị Đào nói.

Sự kiên trì, tận tụy “đi từng nhà, chỉ từng người” đã làm thay đổi hoàn toàn nhận thức của bà con vùng sâu, vùng xa. Từ chỗ hoài nghi, phàn nàn vì thủ tục mới, người dân xã Bảo Thắng giờ đây đã tự tin thao tác sử dụng điện thoại thông minh, tiếp cận VNeID, thực hiện các giao dịch trên môi trường số và sử dụng dịch vụ công trực tuyến.

Đến khi những giấy tờ như giấy khai sinh, hồ sơ đất đai… được giải quyết trực tuyến và kết quả được chuyển về tận nhà, người dân bắt đầu cảm nhận rõ lợi ích của chuyển đổi số. “Khi nhận kết quả giấy khai sinh hay giấy tờ đất đai gửi về tận tay mà không cần mất công đi lại nhiều lần, bà con mới thực sự thấy được lợi ích của chuyển đổi số và chủ động, tích cực nâng cao kỹ năng số”, chị Đào chia sẻ.

Chị Đào cho biết, so với trước khi triển khai mô hình, hiệu quả lớn nhất không chỉ nằm ở số lượng người được hướng dẫn mà còn ở việc hình thành được một phương thức hỗ trợ có tính bền vững, trong đó người dân từng bước trở thành chủ thể của quá trình chuyển đổi số.

Từ một sáng kiến xuất phát từ những khó khăn rất cụ thể ở cơ sở, mô hình “Bình dân học vụ số” tại xã Bảo Thắng đã tạo ra cách làm có tính bền vững: đoàn viên thanh niên trở thành lực lượng hỗ trợ, các Tổ công nghệ số cộng đồng trở thành mạng lưới tại chỗ, còn người dân từng bước trở thành người sử dụng và lan tỏa kỹ năng số trong chính gia đình, cộng đồng của mình.

Ghi nhận những đóng góp thầm lặng nhưng đầy hiệu quả nơi dải đất biên cương, chị Bàn Thị Đào vừa được T.Ư Hội LHTN Việt Nam trao tặng Giải thưởng Nguyễn Chí Thanh - phần thưởng cao quý mang tên vị Chủ tịch đầu tiên của Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam. Đây là giải thưởng được trao cho 70 cán bộ Hội tiêu biểu, xuất sắc toàn quốc có nhiều đóng góp, đổi mới, sáng tạo trong công tác Hội, phong trào thanh thiếu nhi.

Đối với nữ cán bộ Đoàn, Hội vùng cao, giải thưởng không chỉ là sự ghi nhận cho riêng mình mà còn là động lực để tiếp tục hành trình đưa công nghệ đến gần hơn với người dân. “Là một cán bộ Đoàn - Hội ở vùng sâu, vùng xa, dù điều kiện tiếp cận công nghệ còn hạn chế so với các bạn ở thành phố, nhưng tôi luôn tâm niệm gặp việc khó không nản chí. Giải thưởng Nguyễn Chí Thanh không chỉ là niềm tự hào cá nhân mà còn là động lực để tôi tiếp tục trau dồi, cống hiến, đưa công nghệ số đến gần hơn nữa với đồng bào dân tộc thiểu số”, chị Đào chia sẻ.