Ngâm mình dưới sông Trà, săn đặc sản “nức tiếng” xứ Quảng

TPO - Mỗi ngày ngâm mình hàng giờ dưới dòng sông Trà Khúc, những người cào don ở Quảng Ngãi đổi mồ hôi lấy từng rổ don bé nhỏ. Nghề nhọc nhằn ấy không chỉ mang lại thu nhập mà còn giữ gìn món đặc sản gắn với ký ức bao thế hệ người con xứ Quảng.

tp-5084.jpg
Khi trời còn chưa kịp hửng sáng, những chiếc ghe nhỏ đã lặng lẽ rời bến, xuôi ra đoạn cuối sông Trà Khúc, nơi gần cửa biển Cửa Đại. Theo con nước thủy triều, hàng chục người dân xã An Phú và Tịnh Khê (tỉnh Quảng Ngãi) bắt đầu một ngày mưu sinh với nghề cào don.
tp-5076.jpg
Có hôm họ thức dậy từ 2-3 giờ sáng nhưng cũng có ngày đến 7-8 giờ mới xuống sông. Đến trưa, khi ghe đầy don, họ mới trở về bến sau nhiều giờ ngâm mình giữa dòng nước.
tp-5078.jpg
Don sống vùi sâu dưới lớp cát lòng sông nên người cào phải ngâm mình dưới nước liên tục từ 5-6 giờ/ngày. Mỗi bước giật lùi đều cần sức bền và kinh nghiệm để chiếc cào lướt đúng lớp cát nơi don sinh sống.
tp-5086.jpg
Khác với nghề nhủi hến, dụng cụ cào don khá cồng kềnh, gồm cán tre dài hơn 2,5 m và thùng cào nặng buộc ngang hông.
tp-5064.jpg
Người cào một tay cầm cán tre, tay còn lại tì thắt lưng lấy thế đi giật lùi. Công việc tưởng chừng đơn giản, nhưng để cào được don lại chẳng hề nhẹ nhàng.
tp-5090.jpg
tp-5062.jpg
Sau nhiều giờ dầm mình trong nước, mỗi người thu được khoảng 20 kg don, don được bán theo rổ với giá khoảng 60.000 đồng. Trung bình, mỗi ngày họ kiếm được từ 400.000-600.000 đồng nếu gặp con nước thuận lợi.
tp-5085.jpg
tp-5082.jpg
So với các nghề sông nước khác, nghề này tuy thu nhập ổn định hơn nhưng gặp không ít rủi ro. Nhiều người khi đang cào don giẫm phải mảnh chai vỡ, có khi bị chuột rút chân, sụp xuống vùng nước xoáy...
tp-c_2aoboqoqiongmvlprqtvjnwmamuxc0o9nf5ywfam.jpg
tp-c_202d6e0e2c99adc7f488.jpg
Ông Đặng Văn Hảo (trú thôn Hiền Lương, xã An Phú), có hơn bốn thập kỷ gắn bó với nghề cào don. Theo ông Hảo, nghề tuy cực nhọc, phải thức dậy sớm, ngâm mình dưới nước ít nhất 5 tiếng mỗi ngày, chân tay nứt nẻ nhưng bù lại có thu nhập ổn định. Nếu “trúng mánh” thì thu được khoảng 600.000 đồng/ngày.
tp-5088.jpg
“Hiện nguồn lợi tự nhiên đang giảm dần. Người dân nơi đây chỉ mong dòng sông luôn sạch để don tiếp tục sinh trưởng, giúp nghề truyền thống không bị mai một. Đặc biệt để giữ món ngon lâu đời xứ Quảng”, ông Hảo nói.
tp-5092.jpg
tp-5066.jpg
Don thuộc họ nhuyễn thể hai mảnh, vỏ nửa đen nhạt nửa vàng lợt, hình quả trám, to bằng móng tay út người lớn, dài hơn một phân, vỏ thường mỏng hơn các loài ốc khác, hai mảnh vỏ chụm vào nhau, ở phía trên mỏng hơn dưới bụng. Cao điểm của mùa don bắt đầu từ tháng 5 - 9 dương lịch.
tp-c_2aoboqoqiqi8lkx7rvlgpdqbvgu3lreztdmpgqya.jpg
tp-5053.jpg
Don sau khi đưa vào bờ được chà sạch, ngâm cho nhả cát rồi luộc đến khi hé miệng. Phần thịt nhỏ xíu được tách khỏi vỏ, đãi sạch và cho trở lại nồi nước luộc ngọt thanh.
tp-5055.jpg
Từ nguyên liệu giản dị ấy, người dân Quảng Ngãi chế biến thành nhiều món như cháo don, don xào hay canh don. Nhưng nổi tiếng nhất vẫn là tô don ăn kèm bánh tráng nướng, hành và ớt cay.
tp-5061.jpg
Vị ngọt thanh của nước don, phần thịt mềm, bánh tráng nướng giòn và chút cay nồng của ớt hòa quyện tạo nên món ăn mộc mạc nhưng khó quên, trở thành đặc sản nổi tiếng, trứ danh của người dân Quảng Ngãi.