Trong nhiều thập kỷ, robot chiến đấu chỉ xuất hiện trong những bộ phim khoa học viễn tưởng như “Terminator” (Kẻ hủy diệt), “Star Wars” (Chiến tranh giữa các vì sao)... Tuy nhiên, viễn cảnh ấy đang dần trở thành hiện thực khi công ty khởi nghiệp Foundation Future Industries công khai theo đuổi tham vọng chế tạo robot hình người có thể phục vụ cả trong nhà máy lẫn trên chiến trường.
Được thành lập năm 2024, Foundation Future Industries phát triển mẫu robot hình người mang tên Phantom (Bóng ma), cao gần 1,8 m, có khả năng mang vật nặng khoảng 40 kg, quan sát môi trường bằng hệ thống camera 360 độ và hoạt động bằng trí tuệ nhân tạo (AI) hoặc được con người điều khiển từ xa.
Hiện, người máy Phantom chủ yếu đảm nhận công việc hậu cần, vận chuyển và sản xuất công nghiệp, song tham vọng của Foundation Future Industries không dừng ở đó.
Đồng sáng lập Sankaet Pathak thẳng thắn cho biết, nếu quân đội Mỹ yêu cầu trang bị vũ khí cho Phantom, công ty sẽ sẵn sàng thực hiện.
Theo ông Pathak, nếu quân đội đưa ra yêu cầu đó, điều đó đồng nghĩa họ đang tìm kiếm phương án tác chiến chính xác hơn, hạn chế thương vong cho binh sĩ và dân thường. Vì vậy, việc chế tạo robot mang vũ khí là lựa chọn hợp lý thay vì từ chối phát triển công nghệ.
Ông cũng cho rằng nhiều người phương Tây đang phản ứng thái quá khi coi robot cầm súng nguy hiểm chẳng khác gì vũ khí hạt nhân, trong khi các đối thủ của Mỹ đều đang đầu tư mạnh cho các chương trình robot quân sự. Nếu đứng ngoài cuộc đua, Mỹ sẽ tự đặt mình vào thế bất lợi, ông nhận định.
“Thật lạc hậu khi người dân ở thế giới phương Tây lại có suy nghĩ rằng robot hình người cầm súng cũng nguy hiểm như vũ khí hạt nhân”, ông Pathak nói với The Independent ngày 3/8.
Theo thỏa thuận mới ký với nhà sản xuất chip AMD, Foundation Future Industries dự định sử dụng bộ vi xử lý Ryzen AI Embedded X100 Series để chế tạo phiên bản thứ hai của robot Phantom (gọi là MK-2).
Tháng 10 tới, Foundation Future Industries sẽ mở một nhà máy có khả năng sản xuất 5.000 robot Phantom mỗi năm. Công ty cũng có kế hoạch bắt đầu xây dựng một cơ sở khác vào đầu năm tới với công suất hằng năm là 50.000 robot, đồng sáng lập, giám đốc điều hành Sankaet Pathak nói với Reuters.
Từ dây chuyền sản xuất đến chiến trường tương lai
Foundation Future Industries khẳng định lĩnh vực quốc phòng chỉ chiếm một phần nhỏ hoạt động kinh doanh. Phantom MK-1 hiện được thử nghiệm trong các nhà máy và trung tâm logistics từ Mỹ đến Singapore, từng tham gia hỗ trợ sản xuất hơn 24.000 ô tô.
Song song với đó, công ty cũng ký nhiều hợp đồng với Bộ Chiến tranh Mỹ để thử nghiệm robot trong các nhiệm vụ hậu cần quân sự. Phantom đang được nghiên cứu nhằm vận chuyển hàng hóa, trinh sát công trình, lập bản đồ bên trong tòa nhà trước khi binh sĩ tiến vào và nhiều nhiệm vụ nguy hiểm khác mà con người vốn phải trực tiếp đảm nhận.
Không chỉ quân đội, Bộ An ninh Nội địa Mỹ cũng được cho là đã trao đổi với Foundation Future Industries về khả năng sử dụng robot để tuần tra khu vực biên giới Mỹ - Mexico. Trong khi đó, mẫu Phantom thế hệ thứ hai đang được phát triển với năng lực xử lý mạnh hơn và dự kiến ra mắt trong thời gian tới.
Foundation Future Industries còn nhận được sự hậu thuẫn từ ông Eric Trump - con trai Tổng thống Mỹ Donald Trump - với vai trò nhà đầu tư và cố vấn chiến lược. Tuy nhiên, công ty tuyên bố, khoản đầu tư này không mang lại bất kỳ lợi thế đặc biệt nào trong việc tiếp cận các hợp đồng quốc phòng của Chính phủ Mỹ.
Một số công ty muốn robot hình người của họ gấp quần áo cho khách hàng; một số công ty khác lại muốn chúng được sử dụng trong môi trường làm việc. Sankaet Pathak và công ty khởi nghiệp Foundation Future Industries của ông lại có một mục tiêu hơi khác: sản xuất siêu chiến binh robot hoàn toàn do người Mỹ chế tạo. Con trai của Tổng thống Mỹ Donald Trump hiện giữ chức cố vấn chiến lược chính của công ty, Wired đưa tin.
Cuộc chạy đua robot quân sự khiến thế giới lo ngại
Trong khi Foundation Future Industries tin rằng, robot chiến đấu sẽ giúp chiến tranh chính xác hơn, giảm thương vong cho con người, nhiều tổ chức quốc tế lại đưa ra cảnh báo hoàn toàn ngược lại.
Liên Hợp Quốc nhiều năm qua đã kêu gọi xây dựng khuôn khổ pháp lý quốc tế nhằm cấm các loại robot sát thủ có khả năng tự đưa ra quyết định tấn công mà không cần con người phê chuẩn.
Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres nhiều lần thúc giục cộng đồng quốc tế hành động trước khi công nghệ phát triển vượt khỏi khả năng kiểm soát.
Vatican cũng phản đối việc phát triển vũ khí tự động, trong khi Giáo hoàng Leo cảnh báo AI cần được “giải trừ vũ khí”.
Theo bà Verity Coyle, Phó Ban Khủng hoảng, Xung đột và Vũ khí thuộc tổ chức nhân quyền Human Rights Watch, robot hình người có thể mang lại lợi ích trong các nhiệm vụ nhân đạo hoặc cứu hộ trên chiến trường. Tuy nhiên, việc các tập đoàn công nghệ và chính phủ chạy đua phát triển công nghệ theo tư duy “làm nhanh rồi sửa sau” có thể dẫn đến những hậu quả thảm khốc nếu thiếu các rào cản pháp lý thích hợp.
Theo bà Coyle, lịch sử của máy bay không người lái (drone/UAV) là minh chứng rõ nhất. Từ chỗ chỉ xuất hiện trong các chương trình quân sự tuyệt mật với chi phí rất cao, drone ngày nay đã trở thành thiết bị phổ biến, có thể tự chế tạo hoặc mua dễ dàng trên thị trường. Robot chiến đấu cũng có thể đi theo con đường tương tự.
Điều đáng lo ngại hơn là AI vẫn tồn tại sai số. Một robot tự động có thể nhận diện nhầm mục tiêu, đưa ra quyết định sai hoặc bị gây nhiễu điện tử trên chiến trường. Khi đó, trách nhiệm pháp lý sẽ thuộc về ai - lập trình viên, nhà sản xuất, người điều khiển hay chính phủ - vẫn là câu hỏi chưa có lời giải rõ ràng.
Các chuyên gia cũng cảnh báo khi con người không còn phải trực tiếp đối mặt nguy cơ tử trận, chi phí chính trị của một cuộc chiến sẽ giảm xuống đáng kể. Điều này có thể khiến các quốc gia dễ dàng lựa chọn sử dụng vũ lực hơn thay vì tìm kiếm giải pháp ngoại giao.
Ông Joe Costa, cựu quan chức cấp cao Lầu Năm Góc, cho rằng, nếu trong tương lai các quốc gia chỉ điều robot hình người ra chiến trường, chiến tranh có nguy cơ bị biến thành cuộc đối đầu giữa những cỗ máy, trong khi hậu quả cuối cùng vẫn do dân thường phải gánh chịu.
Ở chiều ngược lại, Foundation Future Industries vẫn tin rằng robot sẽ mở ra một cuộc cách mạng công nghiệp mới. Công ty kỳ vọng lợi nhuận từ AI và robot sẽ giúp xây dựng các siêu đô thị hiện đại, nơi máy móc đảm nhiệm phần lớn công việc nặng nhọc, còn con người tập trung vào sáng tạo, nghiên cứu và nghệ thuật.
Tuy nhiên, giữa tham vọng về một tương lai thịnh vượng và nỗi lo về robot sát thủ là khoảng cách rất lớn. Khi các cường quốc đồng loạt đầu tư vào robot quân sự và AI quốc phòng, cuộc tranh luận không còn là liệu robot có xuất hiện trên chiến trường hay không, mà là nhân loại sẽ kiểm soát chúng bằng cách nào trước khi quá muộn.
