Trước đây, mùa hè châu Âu gắn với những buổi tối mát mẻ, cửa sổ mở rộng và những kỳ nghỉ trong thời tiết dễ chịu. Thế nhưng khi châu Âu nóng lên nhanh hơn bất kỳ lục địa nào khác, thực tế đó đang dần biến mất.
Các đợt nắng nóng xuất hiện thường xuyên hơn, kéo dài hơn và khắc nghiệt hơn. Những ngôi nhà từng mát mẻ nay phải hứng chịu nhiều ngày liên tiếp với nền nhiệt trên 35 độ C cùng những đêm gần như không hạ nhiệt. Bệnh viện ghi nhận số ca bệnh liên quan đến nắng nóng tăng mạnh, trong khi trường học, viện dưỡng lão và nơi làm việc đều chưa có đủ thiết bị.
Điều đó đặt ra một nghịch lý: Điều hòa có thể cứu sống nhiều người khi xảy ra nắng nóng cực đoan, nhưng nếu được sử dụng đại trà lại có nguy cơ làm tăng nhu cầu điện và phát thải, từ đó khiến biến đổi khí hậu trở nên nghiêm trọng hơn.
Chính vì vậy, chiếc điều hòa - vốn chỉ là thiết bị gia dụng - nay trở thành chủ đề gây chia rẽ trên chính trường châu Âu.
Đợt nắng nóng lần này đã ảnh hưởng tới hơn 150 triệu người, làm gián đoạn sản xuất điện, gây hư hại cơ sở hạ tầng và tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế.
Đợt nắng nóng kỷ lục tại Pháp tuần trước được cho là có liên quan tới khoảng 1.000 ca tử vong, phần lớn là người cao tuổi. Nhiều quốc gia châu Âu khác cũng đang đối mặt với tình cảnh tương tự. Châu Âu không chỉ là lục địa có dân số già nhất thế giới mà còn là khu vực nóng lên nhanh nhất do biến đổi khí hậu.
Mặc dù có ít ngày nắng nóng hơn nhiều khu vực khác trên thế giới, châu Âu lại ghi nhận tỷ lệ tử vong do nắng nóng tính theo đầu người cao nhất. Theo Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus, kể từ ngày 21/6, châu Âu đã ghi nhận hơn 1.300 ca tử vong vượt mức bình thường liên quan đến nắng nóng.
Nghị trường nóng lên vì điều hòa
Đảng Tập hợp Quốc gia cực hữu do Marine Le Pen lãnh đạo đề xuất lập kế hoạch quốc gia nhằm lắp điều hòa cho toàn bộ trường học và bệnh viện ở Pháp, đồng thời triển khai gói vay ưu đãi trị giá 20 tỷ euro để khoảng 40 triệu hộ gia đình có thể lắp đặt thiết bị làm mát.
Tại Anh, đảng Bảo thủ đối lập cũng kêu gọi mở rộng sản xuất năng lượng trong nước, bao gồm cả nhiên liệu hóa thạch, nhằm đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng khi người dân sử dụng điều hòa nhiều hơn.
Ngược lại, nhiều chuyên gia cảnh báo phổ cập điều hòa có thể đẩy châu Âu vào vòng luẩn quẩn: Tiêu thụ nhiều điện hơn, phát thải nhiều hơn và cuối cùng khiến biến đổi khí hậu tiếp tục trầm trọng.
Sau khi nhiều du khách Mỹ phàn nàn việc Pháp thiếu điều hòa trong bối cảnh nhiệt độ vượt ngưỡng 40 độ C, bà Audrey Pulvar, Phó Thị trưởng Paris phụ trách quan hệ quốc tế, đã đáp trả trên Facebook.
“Bấy lâu nay, một số nhà báo và người có ảnh hưởng trên mạng xã hội Mỹ liên tục chế giễu Paris vì thành phố không lắp điều hòa trong mọi căn phòng. Thật mỉa mai!”, bà viết.
Theo bà Pulvar, những lời chỉ trích này là thiếu công bằng bởi Mỹ vẫn là một trong những quốc gia phát thải khí nhà kính lớn nhất thế giới.
“Các thành phố của các bạn, nơi 90% công trình đều có điều hòa, không hề vô can trong thực trạng này”, bà nhấn mạnh.
Phó Thị trưởng Paris phụ trách quan hệ quốc tế cho biết Paris nhiều năm qua đã theo đuổi các chính sách giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu như mở rộng không gian xanh, hạn chế xe cá nhân, nâng cao hiệu quả năng lượng của các tòa nhà và thúc đẩy nông nghiệp bền vững.
“Paris không đợi đến mùa hè năm 2026 mới bắt đầu giảm dấu chân carbon và thích ứng với biến đổi khí hậu. Vì vậy, xin đừng tiếp tục lên lớp chúng tôi. Hãy bắt đầu làm phần việc của chính mình”, bà nói.
Một nghiên cứu năm 2007 cho thấy điều hòa có thể giúp giảm tới 75% số ca tử vong do nắng nóng. Dẫu vậy, chỉ khoảng 20% hộ gia đình châu Âu sở hữu điều hòa, trong khi tỷ lệ này tại Mỹ lên tới khoảng 90%.
Ngoài tác động môi trường, chi phí cũng là một rào cản lớn. Giá điện tại châu Âu cao hơn đáng kể so với Mỹ. Thay vì khuyến khích lắp điều hòa, nhiều chính phủ đầu tư vào các giải pháp làm mát khác như xây dựng các điểm tránh nóng công cộng hay cải tạo không gian đô thị.
Tại Rome, chính quyền phát thiết bị đeo theo dõi sức khỏe cho người cao tuổi - nhóm dễ bị tổn thương nhất trước các đợt nắng nóng. Dù vậy, Ý vẫn là một trong số ít quốc gia châu Âu cởi mở hơn với điều hòa.
Theo số liệu năm 2024 của Viện Thống kê quốc gia Ý, khoảng 56% hộ gia đình nước này đã lắp điều hòa. Ý cũng chiếm hơn 1/3 tổng lượng điện dành cho điều hòa của toàn Liên minh châu Âu.
Một khảo sát gần đây tại Pháp cho thấy cứ 6 người thì có 1 người sẵn sàng chấp nhận chịu nóng vì mục tiêu bảo vệ môi trường.
