Một bộ sách giáo khoa dùng chung: Chọn theo tiêu chí nào?

TP - Bộ trưởng Bộ GD&ĐT sẽ quyết định biên soạn mới bộ sách giáo khoa (SGK) dùng chung cho cả nước hoặc lựa chọn, chỉnh lí từ các sách hiện hành. Yêu cầu đặt ra lúc này là việc biên soạn hay lựa chọn, chỉnh lí phải tuân thủ các tiêu chí để đảm bảo chất lượng giáo dục.

4 tiêu chí để có bộ SGK phù hợp

Luật Giáo dục sửa đổi vừa được Quốc hội thông qua ngày 10/12 quy định theo hướng mở: Cho phép Bộ GD&ĐT quyết định phương án biên soạn một bộ sách mới hoặc lựa chọn, chỉnh lí từ các bộ sách hiện hành tùy vào tình hình thực tiễn và quyết định của cấp có thẩm quyền.

Để triển khai, Bộ GD&ĐT cho biết, đang xây dựng phương án một bộ SGK thống nhất từ năm học 2026 - 2027, bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan, tiết kiệm, chống lãng phí; đồng thời kế thừa và phát huy ưu điểm của các bộ sách hiện có, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến giáo viên, học sinh và không gây xáo trộn hoạt động dạy học.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Phó trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng) cho rằng, một bộ SGK phù hợp trước hết phải thực sự đáp ứng mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông 2018 là phát triển phẩm chất và năng lực người học, đổi mới phương pháp dạy học, chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển toàn diện. Vì vậy, tiêu chí phù hợp không chỉ nằm ở nội dung sách, mà còn ở tính tương thích với triết lí của chương trình.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đưa ra 4 tiêu chí quan trọng để có một bộ SGK phù hợp. Thứ nhất, về nội dung, phải bảo đảm tính khoa học, chính xác, hiện đại; không quá tải, không lặp lại. Kết cấu mạch lạc, sư phạm tốt, có khả năng hỗ trợ giáo viên đổi mới phương pháp. Tính tích hợp, phân hóa rõ ràng, giúp học sinh ở các vùng miền khác nhau đều có thể tiếp cận được.

Thứ hai, về phương pháp và học liệu đi kèm, SGK hiện không thể tách rời hệ sinh thái học liệu: sách giáo viên, tài liệu điện tử, video minh họa, ngân hàng bài tập, bài giảng số… Một bộ SGK phù hợp phải đi kèm hệ thống học liệu đầy đủ, có khả năng hỗ trợ chuyển đổi số trong giáo dục, giúp tiết kiệm thời gian soạn bài cho giáo viên và tăng hiệu quả học tập của học sinh.

Tiếp đến, về tính ổn định và khả thi khi triển khai, SGK phải được thiết kế để giáo viên dễ dạy, học sinh dễ học. Tránh thay đổi liên tục gây xáo trộn trong nhà trường. Có độ ổn định đủ dài để cơ sở giáo dục xây dựng kế hoạch chuyên môn.

Cuối cùng về tính công bằng và bao trùm, học sinh vùng sâu, vùng xa vẫn có thể tiếp cận, sử dụng thuận lợi. Nội dung sách không mang tính cục bộ, mà phản ánh bức tranh chung của giáo dục quốc gia. “Nếu một bộ SGK đáp ứng đồng thời các yêu cầu về nội dung, phương pháp, học liệu, tính khả thi, tính công bằng, thì mới được coi là phù hợp, đúng nghĩa một bộ sách của quốc gia”, bà Việt Nga nói.

1.jpg
Một giờ dạy của giáo viên tiểu học

Cô Mai Thị Chúc Bình, giáo viên Toán, tỉnh Sơn La cho rằng, SGK môn Toán không nên tham nhiều kênh chữ như hiện nay, từ THCS đến THPT. Theo cô Bình, SGK Toán hiện hành khiến người đọc “hoa mắt”. Đồng thời, nếu thời lượng dạy không tăng thì phải giảm kiến thức. So với chương trình giáo dục 2006, kiến thức môn Toán đã giảm tải nhưng vẫn nặng so với học sinh. Tác giả viết sách ôm đồm quá nhiều kiến thức nên không sâu, học sinh vẫn “cưỡi ngựa xem hoa”.

Cần kiểm soát chặt chẽ

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cũng nêu một số thách thức khi thực hiện 1 bộ SGK. Việc thời gian gấp gáp; sự đa dạng của thực tiễn giáo dục (vùng núi, hải đảo, đô thị, nông thôn...) rất dễ nảy sinh mâu thuẫn giữa chuẩn chung và đặc thù riêng của địa phương. Cùng đó là tâm lí xã hội khi giáo viên đã làm quen với nhiều bộ sách qua 5 năm triển khai. Việc chuyển đổi sang một bộ sách mới sẽ lại phải làm quen, tập huấn, nghiên cứu cho kịp thời.

So với Luật Giáo dục năm 2019, Luật Giáo dục mới được Quốc hội thông qua có nhiều điểm mới liên quan SGK. Cụ thể, SGK phải cụ thể hóa yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông về mục tiêu, nội dung, phẩm chất và năng lực học sinh đồng thời định hướng phương pháp giảng dạy, kiểm tra và đánh giá chất lượng. Nội dung và hình thức trình bày không được mang định kiến về dân tộc, tôn giáo, nghề nghiệp, giới tính, lứa tuổi hay địa vị xã hội.

Cùng với đó, SGK sẽ được xuất bản dưới nhiều dạng, gồm sách in, sách chữ nổi Braille và sách điện tử. Hội đồng quốc gia thẩm định SGK được thành lập theo từng môn học, hoạt động giáo dục và chịu trách nhiệm về nội dung, chất lượng thẩm định. Bộ trưởng Bộ GD&ÐT sẽ phê duyệt SGK sau khi hội đồng quốc gia thẩm định đánh giá đạt yêu cầu; đồng thời ban hành tiêu chuẩn, quy trình biên soạn và chỉnh sửa.

Để một bộ sách thống nhất thực sự có chất lượng, bà Nga cho hay, không thể chỉ giao cho một nhóm tác giả hay một nhà xuất bản mà cần có sự tham gia của bốn chủ thể chính. Trong đó, Nhà nước và Bộ GD&ĐT giữ vai trò kiến tạo, ban hành khung pháp lí, chuẩn chương trình, tổ chức Hội đồng Quốc gia biên soạn và thẩm định. Đội ngũ tác giả, bao gồm những người đã tham gia biên soạn 3 bộ sách hiện hành, kết hợp với chuyên gia hàng đầu trong từng lĩnh vực. Đội ngũ giáo viên, lực lượng trực tiếp sử dụng sách, cần tham gia phản biện và góp ý từ đầu (khâu xây dựng khung, đề cương...). Các cơ quan giám sát và phản biện xã hội.

2.jpg
Bộ GD&ĐT quyết định sử dụng một bộ SGK giáo dục phổ thông thống nhất toàn quốc

Bà Nga nhấn mạnh đến cơ chế phối hợp nên theo nguyên tắc ba quyền kiểm soát: tác giả - nhà nước - xã hội. Sách trước khi phát hành phải trải qua phản biện công khai, lấy ý kiến rộng rãi. Quốc hội cần giám sát tiến độ, chất lượng và chi phí bằng nhiều hình thức khác nhau. Điều này không chỉ đảm bảo minh bạch, đúng quy định của pháp luật mà còn củng cố niềm tin của xã hội với một bộ sách thống nhất.

Trước băn khoăn khi triển khai một bộ SGK thống nhất sẽ “đồng phục hóa”, làm giáo viên mất đi sự lựa chọn, học sinh không còn cơ hội tiếp cận sự đa dạng, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, điều quan trọng không nằm ở số lượng bộ sách, mà ở cách sử dụng sách. Cần quán triệt tinh thần, SGK là phương tiện, không phải mục tiêu. Sáng tạo trong dạy học phụ thuộc vào người thầy, phương pháp sư phạm, cách tổ chức lớp học.

Một bộ sách thống nhất tạo ra một chuẩn chung, tránh tình trạng chênh lệch chất lượng giữa các bộ sách, đồng thời tạo nền tảng bình đẳng cho học sinh trên cả nước. Trên nền tảng đó, sự đa dạng có thể đến từ học liệu bổ trợ, tài nguyên số, các hoạt động ngoại khóa.

Vì vậy, vấn đề cốt lõi không phải là có bao nhiêu bộ sách, mà là cơ chế hỗ trợ giáo viên sáng tạo, đổi mới phương pháp giảng dạy. Nếu Nhà nước có chính sách tập huấn, hỗ trợ học liệu, tạo điều kiện để giáo viên chủ động, thì một bộ sách thống nhất hoàn toàn có thể vừa đảm bảo chuẩn chung, vừa khuyến khích sáng tạo.

Việc triển khai một bộ SGK thống nhất từ năm học 2026 - 2027 là nhiệm vụ cấp bách, nên trong công tác triển khai chắc chắn cũng sẽ phát sinh những khó khăn. Nếu chúng ta tận dụng thành quả của 3 bộ sách hiện hành, tiến hành biên soạn bộ SGK mới trên cơ sở kế thừa và chọn lọc thì sẽ thuận lợi và tiết kiệm hơn rất nhiều. Quan trọng hơn, cần thiết kế cơ chế minh bạch, khoa học, huy động sự tham gia của nhiều chủ thể, tránh lãng phí, và đặc biệt là tạo điều kiện cho giáo viên tiếp tục sáng tạo trong giảng dạy.

Cùng chuyên mục

Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam có tân Chủ tịch, Tổng giám đốc

Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam có tân Chủ tịch, Tổng giám đốc

TPO - Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn vừa kí quyết định điều động, bổ nhiệm ông Triệu Ngọc Lâm, Tổng Biên tập Báo Giáo dục và Thời đại giữ chức vụ Chủ tịch Hội đồng thành viên đồng thời là Tổng giám đốc công ty TNHH Một thành viên Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.

Cô giáo suốt gần 30 năm chọn cách bước vào thế giới của những học trò mặc cảm

Cô giáo suốt gần 30 năm chọn cách bước vào thế giới của những học trò mặc cảm

TPO - Một bài kiểm tra để giấy trắng, vài dòng chữ nguệch ngoạc từng khiến cô giáo Bùi Thị Hương, Trường THCS xã Cúc Phương (Ninh Bình) trăn trở nhiều ngày. Nhưng suốt gần 30 năm đứng lớp ở vùng khó khăn, cô đã chọn kiên nhẫn thay vì trách phạt, chọn yêu thương để đánh thức niềm tin và khơi dậy khát vọng học tập trong những đứa trẻ còn nhiều mặc cảm.

Tri ân thầy cô ngày 20/11: Đừng để lòng biết ơn thành áp lực

Tri ân thầy cô ngày 20/11: Đừng để lòng biết ơn thành áp lực

TPO - Những tấm thiệp tự làm, bó hoa giấy hay lời chúc viết nắn nót vẫn là món quà khiến thầy cô xúc động trong ngày 20/11. Thế nhưng, phía sau ngày tri ân đôi khi lại là những cuộc bàn bạc về quà cáp, mức đóng góp và cả nỗi lo con bị thiệt thòi nếu gia đình không tham gia. Khi nào món quà thực sự xuất phát từ lòng biết ơn và khi nào nó trở thành áp lực?

Nghiên cứu trong phòng lab tại trường ĐH Ảnh: NTCC

Dự thảo chuẩn giáo sư, phó giáo sư: Tự chủ nửa vời, rào cản chồng rào cản

TP - Dự thảo quy định mới về tiêu chuẩn, quy trình bổ nhiệm giáo sư (GS), phó giáo sư (PGS) của Bộ GD&ĐT hướng tới trao quyền cho các trường đại học. Tuy nhiên, những rào cản về hạn mức số lượng, công bố khoa học, ghi nhận sản phẩm đổi mới sáng tạo và cơ chế đánh giá đang tạo ra nhiều nghịch lí, có nguy cơ làm giảm ý nghĩa của chủ trương tự chủ.

Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc dự kỷ niệm 60 năm thành lập trường ở Ninh Bình

Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc dự kỷ niệm 60 năm thành lập trường ở Ninh Bình

TPO - Ngày 15/11, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc dự Lễ kỷ niệm 60 năm thành lập Trường THPT A Trần Hưng Đạo (phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình). Cùng dự có Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn, đại diện lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương và lãnh đạo tỉnh Ninh Bình.

TPHCM tuyên dương 1.113 nhà giáo trẻ tiêu biểu

TPHCM tuyên dương 1.113 nhà giáo trẻ tiêu biểu

TPO - Trong năm 2026, Ban Tổ chức giải thưởng tiếp nhận 1.645 hồ sơ giới thiệu từ 158 đơn vị, 349 trường học. Qua quá trình xét chọn, thẩm định, Ban Thường vụ Thành Đoàn TPHCM quyết định tuyên dương 1.113 nhà giáo trẻ tiêu biểu TPHCM.

Trường THPT Cao Bá Quát - Gia Lâm kỷ niệm 65 năm thành lập

Trường THPT Cao Bá Quát - Gia Lâm kỷ niệm 65 năm thành lập

Ngày 15/11, Trường THPT Cao Bá Quát – Gia Lâm (Hà Nội) đã long trọng tổ chức lễ kỷ niệm 65 năm thành lập trường (1961–2026). Buổi lễ có sự tề tựu đông đủ của hàng nghìn thầy cô giáo và các thế hệ học trò, cùng nhau ôn lại chặng đường vẻ vang nửa thập kỷ "dạy chữ, dạy người".

Vì sao nhà vô địch Vovinam thế giới chọn làm thầy giáo?

Vì sao nhà vô địch Vovinam thế giới chọn làm thầy giáo?

TPO - Từng nghĩ sẽ dành trọn thời gian cho thi đấu, thầy Phan Tấn Thành chọn làm giáo viên thể dục khi vẫn đang theo đuổi Vovinam chuyên nghiệp. Nhớ tiết dạy đầu tiên, thầy kể điều khiến mình hồi hộp nhất là làm sao để học trò hiểu động tác và muốn tập cùng thầy.