Đặt lại ‘luật chơi’ với nền tảng gọi xe
Những ngày qua, câu chuyện giá cước, phí và số tiền tài xế thực nhận từ Grab trở thành tâm điểm tranh luận. Trên một số diễn đàn, tài xế kêu gọi tắt ứng dụng trong ngày 12-13/9, cho rằng thu nhập giảm trong khi chi phí xăng dầu, bảo dưỡng và khấu hao phương tiện vẫn phải tự chi trả.
Luật sư Nguyễn Thanh Hải - Giám đốc Công ty Luật TNHH An Hoàng Gia - cho rằng, cốt lõi của vấn đề nằm ở tính minh bạch và khả năng nhận biết thông tin của các bên.
Theo ông Hải, việc giá cước thay đổi theo thời điểm, khu vực hay quan hệ cung - cầu không đồng nghĩa với vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, tài xế cần được cung cấp đủ thông tin để xác định số tiền thực tế được hưởng và cơ cấu những khoản bị khấu trừ.
Doanh nghiệp không nhất thiết phải công khai thuật toán nội bộ. Song khi chính sách thay đổi, ảnh hưởng đáng kể tới quyền lợi hoặc nghĩa vụ của tài xế, việc thông báo, giải thích rõ giá, phí và điều kiện giao dịch càng cần thiết.
“Nếu người cung cấp dịch vụ không thể dự đoán hợp lý khoản mình được nhận hoặc nghĩa vụ phải chịu thì vấn đề bảo vệ quyền lợi cần được đặt ra”, luật sư Hải phân tích.
Cùng nhìn dưới góc độ pháp luật cạnh tranh, TS. Luật sư Đặng Văn Cường - Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp - cho rằng, cần thận trọng khi đánh giá việc doanh nghiệp điều chỉnh giá, phí. Việc tăng hoặc thay đổi phí không mặc nhiên là hành vi vi phạm mà còn phải xem xét vị trí của doanh nghiệp trên thị trường, sức mạnh thị trường và tác động của chính sách tới các bên.
Theo ông Cường, điều cần làm rõ không đơn thuần là Grab thu bao nhiêu phần trăm, mà quan trọng là cơ chế hình thành và điều chỉnh khoản phí có minh bạch, hợp lý và có thể dự đoán được hay không.
"Nếu một khoản phí được điều chỉnh linh động nhưng tài xế không biết rõ căn cứ, tiêu chí, giới hạn điều chỉnh và khó kiểm chứng thì đây là vấn đề cơ quan quản lý cạnh tranh cần xem xét kỹ", ông Cường cho hay.
TS. Nhạc Phan Linh - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Mặt trận - cho biết, lao động phi chính thức, trong đó có tài xế công nghệ hiện vẫn đứng trước khoảng trống đáng kể về an sinh và cơ chế bảo vệ quyền lợi.
Ông Linh cho rằng cần có cơ chế để các tổ chức đại diện có thể thương lượng những điều kiện lao động chung như khung giá cước tối thiểu, hỗ trợ chi phí xăng xe; nghiên cứu cơ chế “giả định quan hệ lao động” đối với những trường hợp dù mang tên “đối tác”, “hợp tác kinh doanh” hay “dịch vụ” nhưng thực tế người làm việc chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của phía còn lại.
Các nước hạ hoa hồng thế nào?
Nhiều nước đã lựa chọn cách thức khác nhau để quản lý phần doanh thu nền tảng được hưởng. Indonesia đang là trường hợp đáng chú ý nhất.
Từ ngày 1/7/2026, Grab và GoTo - doanh nghiệp sở hữu Gojek giảm tỷ lệ hoa hồng đối với tài xế xe máy công nghệ từ 20% xuống 8% mỗi chuyến. Quyết định được đưa ra sau khi chính quyền nước này thúc đẩy các giải pháp cải thiện thu nhập cho tài xế công nghệ.
Mức giảm này tạo ra khác biệt đáng kể. Với cùng 100 đơn vị doanh thu thuộc phạm vi tính hoa hồng, phần nền tảng giữ lại giảm từ 20 xuống còn 8 đơn vị.
Indonesia vì vậy lựa chọn cách Nhà nước can thiệp tương đối trực tiếp vào tỷ lệ phân chia giữa nền tảng và người cung cấp dịch vụ, thay vì để hoàn toàn cho doanh nghiệp và tài xế tự thỏa thuận.
Malaysia cũng đặt giới hạn rõ ràng. Theo Cơ quan Giao thông Công cộng Đường bộ Malaysia, doanh nghiệp e-hailing được thu hoa hồng tối đa 20% mỗi chuyến đối với tài xế xe công nghệ; riêng tài xế taxi, mức tối đa là 10%.
Singapore lại không áp trần hoa hồng. Tháng 7/2026, trước câu hỏi liệu Singapore có nên áp mức 8% như Indonesia, Bộ Giao thông nước này khẳng định không có kế hoạch quản lý tỷ lệ hoa hồng của nền tảng hoặc giá cước hành khách. Tuy nhiên, nước này nhấn mạnh yêu cầu thu nhập công bằng, minh bạch thông tin và giảm bất định với lao động.
Tại Việt Nam, cơ chế tính phí lại đi theo hướng linh động. Theo điều khoản dành cho đối tác tài xế được Grab cập nhật ngày 20/7/2026, doanh nghiệp không quy định tỷ lệ phần trăm cố định cho tất cả chuyến xe.
Với tài xế xe hai bánh, “phí sử dụng ứng dụng” là khoản doanh thu Grab được hưởng và được thể hiện trong bảng kê chi tiết từng chuyến. Khoản phí này được xác định từ chênh lệch giữa giá cước khách thanh toán với doanh thu vận tải tài xế nhận.
Mức phí có thể thay đổi tùy từng chuyến, thời điểm đặt xe, tình hình cung - cầu và các yếu tố khác. Grab cũng quy định có quyền xem xét, thay đổi cách tính hoặc phí sử dụng ứng dụng sau khi thông báo cho đối tác.
Chính cơ chế này khiến vấn đề minh bạch trở nên đáng chú ý hơn một mức chiết khấu cố định: trước khi nhận chuyến, tài xế biết được khách trả bao nhiêu tiền, phần nền tảng giữ lại và khoản mình thực nhận.
Ngày 11/9, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho biết, đã nhận được phản ánh của một số tài xế liên quan đến giá cước áp dụng với khách hàng, chính sách phí, chiết khấu và các khoản khấu trừ.
Ủy ban đã đề nghị Grab cung cấp tài liệu liên quan; đồng thời yêu cầu một số doanh nghiệp gọi xe khác cung cấp dữ liệu để có cơ sở rà soát, so sánh. Nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật cạnh tranh, cơ quan này sẽ điều tra, xử lý theo thẩm quyền.
