Ngày 5/8, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết Tehran và Muscat đã thống nhất tọa độ địa lý của luồng hàng hải có thể lưu thông, và tuyên bố chung về thỏa thuận tạm thời đang ở “giai đoạn hoàn thiện cuối cùng”.
Tuy nhiên, ông cảnh báo bất kỳ thỏa thuận mới nào cũng sẽ không thể tự bảo đảm việc tàu thuyền đi lại an toàn qua eo biển nếu Mỹ vẫn tiếp tục phong tỏa hải quân với các cảng của Iran.
Việc mở lại eo biển Hormuz trở thành mục tiêu ưu tiên của Tổng thống Mỹ Donald Trump sau hơn 5 tháng xung đột với Iran, trong bối cảnh ông muốn hạ giá nhiên liệu trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Ngày 5/8, ông Trump cho biết “đã đạt được rất nhiều tiến triển” và thỏa thuận có thể được hoàn tất vào ngày 6 hoặc 7/8.
Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi phát biểu với truyền thông nhà nước, rằng việc mở lại eo biển sẽ còn phụ thuộc vào “những điều kiện riêng”, đồng thời nhấn mạnh Tehran sẽ không chấp nhận “can thiệp từ bên ngoài” vào tuyến đường thủy này.
Tuy nhiên, ông cho biết nếu thỏa thuận với Oman được triển khai, tuyến hàng hải mới có thể được sử dụng trong khoảng từ 2 - 4 tháng.
Các nhà ngoại giao hy vọng thỏa thuận giữa Iran và Oman sẽ giúp khôi phục biên bản ghi nhớ (MoU) ký ngày 17/6 giữa Tehran và chính quyền Tổng thống Trump. Văn kiện này nhằm kéo dài lệnh ngừng bắn trước đó và từng bước đưa hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz trở lại mức trước xung đột mà không phải trả phí.
Biên bản ghi nhớ này cũng được kỳ vọng tạo nền tảng cho các cuộc đàm phán về giải pháp cuối cùng nhằm chấm dứt xung đột, bao gồm thỏa thuận liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran.
Ông Gharibabadi cho biết, Tehran hiện không đàm phán trực tiếp với Mỹ, nhưng đã nhận được các thông điệp từ Washington cho thấy chính quyền Tổng thống Trump sẵn sàng “quay trở lại các cam kết của mình”.
Ông nói thêm rằng Iran vẫn chưa đưa ra quyết định về việc bước vào “giai đoạn thứ 2”, được hiểu là khôi phục biên bản ghi nhớ ký hồi tháng 6.
Tehran coi eo biển Hormuz là đòn bẩy quan trọng nhất trong quan hệ với Mỹ. Iran đã đóng cửa tuyến đường thủy này - nơi bình thường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí đốt của thế giới - sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch tấn công vào cuối tháng 2.
Tranh cãi về việc tàu thuyền phải đi theo tuyến nào khi qua vùng biển hẹp này đã dẫn tới các cuộc tấn công trả đũa lẫn nhau giữa Mỹ và Iran, khiến biên bản ghi nhớ tháng 6 sụp đổ.
Kể từ đó, Tehran và Muscat tiến hành các cuộc đàm phán nhằm thống nhất một luồng hàng hải được tất cả các bên chấp nhận.
Các nguồn tin am hiểu tiến trình đàm phán cho biết, giới lãnh đạo cấp cao nhất của Iran, bao gồm Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Mojtaba Khamenei, vẫn chưa phê chuẩn thỏa thuận.
Ông Gharibabadi nói rằng theo thỏa thuận với Oman, các tàu thương mại đi vào eo biển sẽ đi qua vùng biển Iran, còn các tàu rời khỏi eo biển “cũng sẽ đi qua vùng biển Iran trên một số đoạn”.
Hai nguồn tin tham gia đàm phán cho biết, các tàu sẽ đi qua vùng biển Iran và rời khỏi eo biển chủ yếu qua vùng biển Oman.
Theo một nguồn tin, trong giai đoạn đầu, Iran sẽ điều tàu, bao gồm cả tàu chở dầu, đi qua tuyến đường thủy này để bảo đảm khu vực không còn thủy lôi trước khi mở cho các tàu khác.
Cũng theo nguồn tin, tàu thuyền sẽ không phải trả phí quá cảnh trong thời gian áp dụng thỏa thuận tạm thời.
Nguồn tin tham gia đàm phán nói rằng, nếu thỏa thuận được duy trì và eo biển được mở lại, Mỹ sẽ dỡ bỏ phong tỏa hải quân với các cảng của Iran và khôi phục cơ chế miễn trừ, cho phép Tehran nối lại hoạt động xuất khẩu dầu mỏ và các sản phẩm liên quan.
Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo bất kỳ thỏa thuận nào giữa hai bên cũng sẽ rất mong manh, do sự thiếu lòng tin, thái độ cứng rắn của chính quyền Iran cũng như tính khó đoán của Tổng thống Trump.
