Theo Cục Thống kê, kinh tế số đã chiếm 14,02% GDP năm 2025, tăng liên tục từ 12,87% năm 2021, 13,25% năm 2022, 13,83% năm 2023 và 14,15% năm 2024. Mọi hoạt động từ mua sắm online, thanh toán ngân hàng, gọi xe công nghệ đến khám bệnh, học trực tuyến đều tạo ra dữ liệu. Nền kinh tế đang tạo ra dữ liệu mỗi giây, nhưng dữ liệu lại đang nằm rải rác, thiếu chuẩn chung và không có cơ chế chia sẻ hợp pháp và an toàn. Người dùng lo bị lạm dụng, doanh nghiệp lo vi phạm pháp luật khi sử dụng dữ liệu, dẫn đến tình trạng "vừa thừa, vừa thiếu" dữ liệu, kìm hãm đổi mới sáng tạo.
Khung pháp lý mới đang thay đổi điều đó. Ngày 18/7/2026, Thủ tướng ký Quyết định 1308/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược dữ liệu quốc gia 2026-2030, tầm nhìn 2045. Lần đầu tiên dữ liệu được định vị là "tài nguyên chiến lược" và "tư liệu sản xuất mới" của nền kinh tế. Chiến lược đặt mục tiêu sẽ có 5 sàn giao dịch dữ liệu, nơi dữ liệu được định giá, mua bán minh bạch như các loại hàng hóa khác, nhưng với tiêu chuẩn bảo mật cao hơn nhiều lần, đặt quyền lợi của chủ thể dữ liệu lên hàng đầu và có cơ chế truy vết đầy đủ.
Để sàn vận hành an toàn, cần có người gác cổng được cấp phép và quản lý chặt chẽ
Ngày 15/7/2026 tại Hà Nội, Trung tâm Dữ liệu quốc gia thuộc Bộ Công an đã trao Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ trung gian dữ liệu cho Tập đoàn FPT. FPT sẽ đóng vai trò là bên thứ ba trung gian đáng tin cậy, đứng giữa bên có dữ liệu và bên cần dữ liệu để thẩm định, làm sạch, định giá, ẩn danh hóa và giám sát tuân thủ pháp luật.
Người dùng được bảo vệ thế nào trong mô hình mới này?
Đây là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, phải đáp ứng bộ tiêu chí toàn diện về nhân lực chuyên trách có chứng chỉ, hạ tầng kỹ thuật an toàn bảo mật cấp độ cao, đề án vận hành chi tiết và năng lực tài chính đủ mạnh. Mọi hoạt động trung gian đều phải được ghi nhận, truy vết, lưu vết và tuân thủ Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, đảm bảo chỉ khi có sự đồng ý của chủ thể thì dữ liệu mới được lưu thông.
Đại tá Phạm Minh Tiến, Phó Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia, khẳng định: "Mọi giao dịch dữ liệu đều phải đặt quyền lợi của chủ thể dữ liệu lên hàng đầu. Mô hình trung gian được cấp phép, quản lý chặt chẽ chính là chìa khóa để người dân yên tâm rằng dữ liệu của mình được lưu thông an toàn, minh bạch, đúng pháp luật và chỉ khi có sự đồng ý rõ ràng. Đây là nền tảng quan trọng nhất để xây dựng niềm tin số và phát triển thị trường bền vững, tiến tới vận hành các sàn giao dịch theo Quyết định 1308."
Ông Nguyễn Thế Phương, Phó Tổng Giám đốc FPT, cam kết: "FPT sẽ triển khai ba lớp bảo vệ cốt lõi. Thứ nhất là thẩm định dữ liệu để kiểm tra nguồn gốc, chất lượng, đảm bảo dữ liệu sạch và hợp pháp. Thứ hai là quản trị đồng thuận để đảm bảo mọi giao dịch đều phải có sự đồng ý rõ ràng, minh bạch của chủ thể dữ liệu. Thứ ba là quản trị dữ liệu ủy thác để đảm bảo dữ liệu được mã hóa, lưu trữ và sử dụng đúng mục đích đã thỏa thuận, không vượt quá phạm vi ủy quyền. Toàn bộ quy trình vận hành khép kín theo vòng đời dữ liệu, theo chuẩn mực quốc tế cao nhất và tuân thủ pháp luật Việt Nam."
Nỗ lực này diễn ra trong bối cảnh AI bùng nổ và nhu cầu dữ liệu tăng vọt. Theo Gartner, chi tiêu cho dịch vụ AI sẽ đạt 1.260 tỷ USD vào 2030, trong tổng 2.600 tỷ USD chi cho dịch vụ CNTT toàn cầu, tăng trưởng CAGR 23,6%. FPT cho biết đã chuẩn bị với hệ sinh thái AI Factory và khung AI-Native CASAN, chia sẻ tại hội thảo do HSC tổ chức ngày 30/7/2026. Hai bên sẽ mở rộng hợp tác sang tư vấn pháp lý, phát triển nhân lực và nghiên cứu AI, HPC.
Khi dữ liệu được lưu thông an toàn với sự bảo vệ của các định chế trung gian được cấp phép, người dân sẽ được hưởng lợi từ các dịch vụ thông minh hơn, cá nhân hóa hơn và an toàn hơn, còn doanh nghiệp có thêm động lực đổi mới sáng tạo trên một thị trường minh bạch, có luật chơi rõ ràng. Đó chính là mục tiêu cuối cùng của kinh tế dữ liệu và là nền tảng để Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên AI.
