Đổi nguyện vọng tuyển sinh 10: Chuyên gia cảnh báo phụ huynh cần biết ngay

Ông Huỳnh Văn Đà - Chuyên viên Phòng Khảo thí và Kiểm định chất lượng giáo dục, Sở GD&ĐT TP.HCM:

Từ nay đến 1/6 còn khoảng 3 tuần, đây là thời điểm để rà soát lại những gì mình còn thiếu để hoàn thiện, từ đó tạo sự tự tin. Khi đã có phương án, hướng đi rõ ràng thì vào phòng thi sẽ không còn quá khó khăn.

Quan trọng nhất khi vào phòng thi là giữ được sự tự tin, xử lý các vấn đề một cách nhanh chóng, không để xảy ra khủng hoảng tâm lý. Trước tiên cần rà soát đề thi từ đầu đến cuối, xem có đủ trang, có lỗi hay không, các câu hỏi có khớp nhau không.

Khi làm bài, nên xử lý từ câu dễ đến câu khó, đánh dấu lại những câu khó. Nếu gặp câu khó mà cảm thấy tâm lý bị ảnh hưởng, có thể tạm dừng, làm mới trạng thái, thậm chí ra ngoài rửa mặt để lấy lại sự tập trung và có thể nảy ra hướng giải quyết mới.

Thí sinh cần giữ vững tâm lý, tập trung vào bài làm của mình, không bị ảnh hưởng bởi các bạn xung quanh. Việc người khác làm nhanh hay nhiều chưa chắc đã hiệu quả. Điều quan trọng là làm đúng và dành thời gian kiểm tra lại toàn bộ bài.

Sau khi hoàn thành môn thi thứ nhất, cần chuẩn bị ngay cho môn tiếp theo, không nên bị xao nhãng hay quay lại suy nghĩ về bài đã làm, vì những gì đã qua thì không thể thay đổi.

Việc thi trượt có phải là thất bại đáng lo ngại? Làm thế nào để nhìn nhận đúng về thành công - thất bại trong học tập và lựa chọn con đường tương lai?

Thạc sĩ truyền thông UK Phạm Công Nhật - Giám đốc truyền thông toàn quốc hệ thống DOL English:

“Câu hỏi này là một trong những chủ đề tôi rất thích khi chia sẻ với sinh viên. Thực ra, chuyện thành công hay thất bại không quá quan trọng, điều quan trọng là bạn đã thực sự cố gắng hết sức chưa. Nếu bạn đã cố gắng hết sức rồi thì không có gì phải hối tiếc.

Thất bại hiện tại đôi khi lại chính là cơ hội trong tương lai. Bản thân tôi trước đây cũng từng thi rớt, không chỉ cấp ba mà cả một, hai trường đại học. Nhưng sau này, tôi lại quay trở về giảng dạy, giao lưu với chính những môi trường đó. Quá khứ là thứ chúng ta không thể thay đổi, nhưng tương lai là thứ chúng ta có thể quyết định.

Tôi có phần theo chủ nghĩa khắc kỷ, tức là mỗi ngày chỉ cần tốt hơn ngày hôm qua một chút, ngày mai tốt hơn hôm nay một chút là đủ để có một cuộc sống ý nghĩa.

Còn chuyện thất bại có chắc dẫn đến thành công hay không thì không ai dám khẳng định. Ví dụ, nếu ngày xưa tôi đậu trường Đại học Ngoại thương, có thể bây giờ tôi sẽ mệt mỏi với công việc đếm tiền cho người khác (cười). Ngược lại, việc theo đuổi lĩnh vực báo chí lại là một may mắn rất lớn với tôi, vì mỗi ngày được gặp những con người mới, nghe những câu chuyện mới.

Điều quan trọng không phải là bạn có mở được cánh cửa nào đó hay không, mà là bạn học được gì từ thất bại, không lặp lại sai lầm và trưởng thành hơn. Nếu mỗi ngày bạn tốt hơn, thì sau 10 năm, bạn chắc chắn sẽ trở thành phiên bản rực rỡ nhất theo cách của chính mình. Quá khứ là thứ không thay đổi được, nhưng tương lai do chúng ta quyết định".

Còn 3 tuần nữa là đến ngày thi tuyển sinh, thí sinh cần chuẩn bị như thế nào, phụ huynh cần chia sẻ với con em ra sao?

Thạc sĩ Huỳnh Thanh Phú - Hiệu trưởng trường THPT Bùi Thị Xuân:

Trong giai đoạn ôn thi lớp 10, áp lực là điều mà cả phụ huynh lẫn học sinh đều phải đối mặt. Nhiều khi chính người lớn lại vô tình tạo thêm áp lực cho trẻ. Vì vậy, cha mẹ cần hiểu rằng tháng 5 và tháng 6 là giai đoạn con chịu áp lực tâm lý rất lớn, điều quan trọng nhất lúc này không phải thúc ép mà là chăm sóc tinh thần và sức khỏe cho con.

Phụ huynh cần giúp con duy trì nhịp sinh hoạt hợp lý, không thức khuya, có thời gian giải trí phù hợp như chơi game trong giới hạn, xem phim, nghe nhạc, đi công viên hay tập thể dục để thư giãn và giải tỏa năng lượng tiêu cực. Trong ngày cần có khoảng nghỉ rõ ràng để học sinh tái tạo năng lượng tích cực trước khi tiếp tục học tập.

Việc nhắc nhở con học hành cũng nên ở mức vừa phải, chẳng hạn học đến khoảng 22h, rà soát lại những phần còn chưa chắc kiến thức và đến lớp tập trung nghe thầy cô giảng bài. Khi được học tập trong tâm lý ổn định, học sinh sẽ cảm thấy an tâm hơn rất nhiều.

Điều phụ huynh không nên làm là mang áp lực tài chính hay kỳ vọng cá nhân đặt lên vai con trẻ bằng những câu như: “Học trường tư tốn nhiều tiền lắm”, “Con rớt thì ba mẹ xấu hổ”… Những mặc cảm, tiêu chí hay mong muốn của người lớn không nên trở thành gánh nặng cho học sinh trong giai đoạn này.

Thay vào đó, phụ huynh nên chuẩn bị sẵn các phương án tiếp theo nếu không vào được trường công lập, tìm hiểu những trường tư phù hợp với năng lực và sở thích của con. Hiện nay có rất nhiều trường tư thục có chất lượng tốt, học phí không quá cao, môi trường học tập và phương pháp giảng dạy đảm bảo.

Đầu tư cho con cũng không chỉ gói gọn trong việc học 13 môn văn hóa mà còn là đầu tư cho tâm lý, kỹ năng và sự trưởng thành của các em. Vì vậy, phụ huynh cần giữ thái độ nhẹ nhàng, linh hoạt và tích cực trong giai đoạn này. Nếu không, bầu không khí căng thẳng trong gia đình sẽ vô tình phủ áp lực lên con trẻ.

Những câu nói thường ngày như “Học bài đi”, “Ăn nhanh lên để còn ôn bài”, hay liên tục thúc ép trong lúc đưa đón con đi học cũng có thể khiến học sinh thêm căng thẳng.

Tâm lý lúc này đóng vai trò quyết định. Nếu áp lực quá mức, học sinh rất dễ rơi vào trạng thái stress, thậm chí đổ bệnh ngay trước ngày thi. Khi đầu óc căng cứng, các em sẽ khó suy nghĩ và xử lý bài làm hiệu quả.

Vì vậy, điều quan trọng nhất là phụ huynh cần nhẹ nhàng với con. Khi cha mẹ giữ được sự bình tĩnh, học sinh cũng sẽ cảm thấy nhẹ lòng hơn. Thời tiết nóng bức càng khiến tâm trạng dễ căng thẳng, nên thay vì quát mắng hay tạo áp lực, gia đình cần học cách yên lặng, thích nghi, chia sẻ và quan tâm để con cảm nhận được rằng mình luôn có một chỗ dựa tinh thần phía sau.

​

Có nên điều chỉnh nguyện vọng vào phút chót hay không? Trong trường hợp nào thì nên điều chỉnh, khi nào nên giữ nguyên lựa chọn ban đầu và thời điểm nào là phù hợp nhất?”

Ông Huỳnh Văn Đà - Chuyên viên Phòng Khảo thí và Kiểm định chất lượng giáo dục, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM:

“Thời điểm để cân nhắc là khi mình đã đăng ký trước đó và bắt đầu có thông báo về tỷ lệ chọi nguyện vọng 1 vào các trường. Thứ nhất là theo dõi chỉ tiêu, thứ hai là theo dõi số lượng đăng ký vào từng trường.

Các em cần xem lại đam mê của mình đối với từng nguyện vọng có còn hay không, đồng thời đánh giá năng lực học tập của mình đáp ứng tới đâu với đam mê đó. Từ đó cân nhắc có tiếp tục theo đuổi hay tạm gác lại để tập trung vào thực tế, ‘liệu cơm gắp mắm’ để quyết định có nên điều chỉnh hay không.

Có hai hướng điều chỉnh. Một là thay đổi thứ tự các nguyện vọng trong ba nguyện vọng hiện tại. Hai là nếu thấy nguyện vọng 1 còn xa thì có thể chuyển sang trường khác, thậm chí thay đổi cả ba nguyện vọng, lựa chọn những trường mà mình thực sự tự tin và có đam mê.

Ngoài ra, các em có thể tham khảo thông tin trên website tuyển sinh lớp 10 của TPHCM để xem danh sách các trường công lập, tư thục, giáo dục thường xuyên, cơ sở đào tạo nghề; tìm hiểu về cơ sở vật chất, hoạt động chuyên môn, câu lạc bộ, hoạt động ngoại khóa và chất lượng đào tạo, từ đó tăng xác suất trúng tuyển cao nhất. Đây là cách để lựa chọn và điều chỉnh nguyện vọng phù hợp".

Môi trường học tập hay thái độ của học sinh đóng vai trò quan trọng hơn trong việc quyết định kết quả học tập và sự phát triển của một người?

Thạc sĩ truyền thông UK Phạm Công Nhật - Giám đốc truyền thông toàn quốc hệ thống DOL English:

“Tôi muốn trả lời câu này vì theo tôi sẽ có tỷ lệ 30/70, tức là môi trường khoảng 30% và thái độ học khoảng 70%. Môi trường tất nhiên phải đủ tốt, đủ an toàn, các bạn có nhận thức để mình học. Ví dụ một học sinh rất chăm, nhưng vào một lớp quá quậy thì không thể nào tập trung được.

Có nhiều bạn rất chăm nhưng do đề quá khó, hoặc đặt nguyện vọng quá cao nên vào trường top giữa, thì đó vẫn là môi trường tốt để phát triển. Còn những trường top dưới thì đôi khi nỗ lực nhiều cũng khó đạt vì môi trường ảnh hưởng rất lớn.

Còn 70% là thái độ học, và thái độ học cực kỳ quan trọng. Trong tâm lý học có khái niệm giả dược - giải độc dược, tức là mình tin điều tích cực xảy ra thì nó sẽ xảy ra, còn tin điều tiêu cực thì nó cũng sẽ diễn ra theo hướng đó. Não bộ vận hành như vậy.

Bản thân tôi khi học lớp 10 đã từng sai lầm, tôi mất một năm vì buồn bã, không hòa nhập, không chơi với bạn bè, vì nghĩ môi trường này không xứng đáng với mình, tôi phải học trường top đầu. Sau này tôi nhận ra trong lớp có rất nhiều bạn giỏi và môi trường nào cũng có giá trị riêng.

Tôi thấy có nhiều lợi ích như trường gần nhà, chỉ mất 5 phút đi học nên có thêm thời gian, không mất sức, có thể tập trung phát triển ngoại ngữ và kỹ năng mềm. Tôi cũng không bị áp lực quá mức như một số bạn học trường top nhưng bị đuối.

Sau này tôi nhận ra các mối quan hệ rất quan trọng, không phải chỉ điểm số quyết định thành công. Vì vậy, môi trường học và thái độ học phải phù hợp, cộng hưởng với nhau mới tạo ra một môi trường tốt để phát triển toàn diện. Thái độ rất quan trọng, nhưng không phải là tất cả.”

Thạc sĩ Hồ Kỳ Tuấn - Phó hiệu trưởng THCS - THPT Hai Bà Trưng:

Sau nhiều năm phát triển, tâm lý e dè với trường dân lập chưa hẳn đã hết, nhưng đã giảm đi đáng kể. Điều này thể hiện ở hai phương diện: đánh giá của phụ huynh, học sinh và nội lực của chính các trường dân lập.

Thực tế, những khó khăn ban đầu của học sinh là có, nhưng chủ yếu chỉ diễn ra trong một giai đoạn ngắn. Khó khăn lớn nhất nằm ở tâm lý sau khi thi trượt vào trường công lập, dẫn đến tự ti. Bên cạnh đó là áp lực từ gia đình, xã hội.

Ngoài ra, việc chuyển từ môi trường học tập công lập sang dân lập với cách quản lý, phương pháp giảng dạy khác biệt cũng khiến các em bỡ ngỡ. Chất lượng và năng lực học sinh trong lớp không đồng đều, từ kiến thức đến ý thức kỷ luật, cũng là yếu tố gây trở ngại ban đầu.

Tuy nhiên, với những học sinh có tâm lý ổn định, kỷ luật tốt, có định hướng và sự nỗ lực, chỉ sau vài tháng là có thể vượt qua. Đặc điểm của các trường dân lập là áp lực học tập không quá cao, từ đó giúp khơi dậy và tái tạo động lực, đặc biệt với những học sinh từng gặp thất bại.

Đồng thời, sự linh hoạt trong giáo dục, sự quan tâm của giáo viên và các dịch vụ hỗ trợ học tập cũng góp phần giúp học sinh đạt kết quả tích cực. Thực tế cho thấy, nhiều học sinh có đầu vào không cao nhưng sau quá trình học tập vẫn đạt thành tích tốt, đỗ tốt nghiệp và trúng tuyển đại học.

Trong khoảng 5-10 năm trở lại đây, các trường dân lập có những chuyển biến mạnh mẽ. Trước hết là đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng linh hoạt, thoát khỏi mô hình cứng nhắc, tạo dấu ấn riêng và nâng cao hiệu quả.

Bên cạnh đó, các trường chú trọng đầu tư cơ sở vật chất hiện đại, trang thiết bị đầy đủ phục vụ dạy và học. Đặc biệt, tính cá thể hóa được đề cao, cho phép phân loại học sinh theo năng lực, tổ chức lớp học phù hợp, tăng cường phụ đạo, kèm cặp, thậm chí dạy riêng với những trường hợp đặc biệt, nhằm hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng.

Trước đây, trường dân lập thường là lựa chọn của học sinh không vào được trường công hoặc từ các khu vực xa lên thành phố. Tuy nhiên, hiện nay, nhiều phụ huynh chủ động đưa con theo học vì nhận thấy phù hợp với năng lực.

Do đó, bên cạnh tâm lý “cố thêm một chút”, phụ huynh và học sinh vẫn cần chuẩn bị phương án an toàn. Bởi nếu chậm trễ, những trường phù hợp có thể không còn chỗ, trong khi chất lượng giữa các trường dân lập có sự chênh lệch đáng kể. Việc lựa chọn đúng môi trường học tập vì thế càng trở nên quan trọng.

“Nếu đặt lên bàn cân, yếu tố nào quan trọng hơn: môi trường học tập hay chính năng lực và thái độ của học sinh?”

Thạc sĩ Huỳnh Thanh Phú - Hiệu trưởng trường THPT Bùi Thị Xuân:

Tiêu chí hàng đầu của ngành giáo dục hiện nay là “mỗi ngày đến trường là một ngày vui”. Vì vậy, các trường học tại TPHCM không chỉ tập trung vào dạy kiến thức mà còn rất quan tâm đến cơ sở vật chất, xây dựng không gian văn hóa Hồ Chí Minh trong trường học, tổ chức các chương trình, hoạt động, sự kiện cho học sinh.

Các tổ chức như Đoàn Thanh niên cùng nhiều phòng, ban chuyên môn của Sở GD&ĐT đã hỗ trợ rất nhiều cho nhà trường. Đồng thời, lãnh đạo TPHCM cũng luôn quan tâm đến môi trường học đường, tạo điều kiện để học sinh có được sự an yên, ổn định và cảm giác an toàn khi đến trường.

Có thể tự hào về học sinh TPHCM hiện nay vì các em có ý thức rất cao về pháp luật và việc thực thi pháp luật. Điều đó được hình thành thông qua công tác tuyên truyền, lồng ghép vào môn học, các cuộc thi, sân chơi và hoạt động trải nghiệm trong nhà trường. Sự tương tác giữa học sinh với nhà trường hiện nay cũng đang được thực hiện khá tốt.

TPHCM cũng đang triển khai chủ trương hạn chế sử dụng điện thoại trong giờ ra chơi. Thay vào đó, nhiều trường tổ chức các hoạt động tập thể, mô hình sinh hoạt và sân chơi trong giờ giải lao để học sinh giao tiếp, vận động và kết nối với nhau nhiều hơn. Tinh thần hợp tác của học sinh hiện nay rất tích cực và hầu như trường nào cũng triển khai khá hiệu quả.

Điều quan trọng còn lại là học sinh phải tự nhận thức được vấn đề, biết bằng lòng với lựa chọn của mình và nghiêm túc thực hiện mục tiêu đã đặt ra. Khi làm được điều đó, các em sẽ có tâm lý ổn định hơn và cảm nhận rõ sự hỗ trợ từ phía nhà trường, thầy cô cũng như ban tư vấn học đường.

Hiện nay, phương pháp giảng dạy cũng đang được đổi mới theo đúng tinh thần của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, tức là tập trung phát triển kỹ năng và hình thành phẩm chất cho học sinh. Việc học không còn nặng về ghi nhớ hay học thuộc lòng mà hướng đến việc giúp học sinh thay đổi nhận thức, thái độ trước các vấn đề trong cuộc sống, biết vận dụng kiến thức để xử lý tình huống thực tế mà mình gặp phải.

Dù học ở trường công lập, trường tư thục, giáo dục thường xuyên hay trường nghề thì điều quan trọng nhất vẫn là chọn cho mình một hướng đi phù hợp, rèn luyện cả kiến thức lẫn hạnh kiểm để trở thành người tốt, có hiểu biết và có trách nhiệm với nơi mình học tập.

Mỗi học sinh cần tự thắp lên ngọn đèn cho chính mình, làm cho bản thân mình tự rực rỡ. Và khi có đủ kiến thức, nhân cách cùng tinh thần trách nhiệm, các em sẽ đi đến đâu cũng có thể tỏa sáng ở đó.

​

Chia sẻ về bức tranh phân luồng tuyển sinh năm nay ở khối trường tư thục, GDTX, dạy nghề?

Ông Huỳnh Văn Đà - Chuyên viên phòng Khảo thí và Kiểm định chất lượng GD, Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM:

Từ 14h ngày 4/5-8/5, các bạn học sinh thay đổi nguyện vọng. Học sinh cần tham khảo theo ba yếu tố.

Thứ nhất là khoảng cách địa lý, từ nhà đến trường có tiện hay không, mình tự đi, hay có xe đưa rước.

Thứ hai, căn cứ vào năng lực của mình với mức điểm đầu vào ba năm học trước của trường mình đặt nguyện vọng. Liệu mình có đảm đương được hay không? Nếu đam mê mãnh liệt mà năng lực của mình đáp ứng được thì vẫn giữ. Nếu đam mê mãnh liệt nhưng tự tin giảm xuống thì nên đổi.

Thứ ba, trường có phù hợp với tương lai của mình không, tổ hợp mình sẽ học, trường có đào tạo mạnh hay không. Từ đó đưa ra hướng đi. Có người trúng tuyển, có người không trúng tuyển.

Trước khi thi, học sinh có thể không tham gia kỳ thi, chọn vào trường tư thục, hiện tại đến thời điểm này, trường tư thục và trường công có sức hút ngang bằng nhau. Trường tư thục hút học sinh từ trường công sang trường tư. Khi kết quả không như mong muốn, nếu không trúng tuyển vào trường công nào thì phải có phương án dự phòng, đưa ra tình huống và quản trị rủi ro, khi xảy ra thì xử lý theo hướng nào, như thế nào.

Các khu vực trong TPHCM đều có trường tư thục. Bình Khánh, An Thời Đông, Cần Giờ, Thạnh An không có trường tư thục. Xét tuyển theo học bạ, xét tuyển theo điểm tham khảo của kỳ thi. Là các bạn học chương trình phổ thông, quyền lợi, trách nhiệm như nhau, không có sự phân biệt.

Nếu bạn không muốn theo con đường học văn hóa thì theo học nghề, các bạn THCS chuyển sang nghề thì được miễn phí học phí nghề. Một là học xong nghề, đủ điều kiện lao động thì các bạn làm việc. Hai là các bạn không đủ điều kiện, các bạn không ra làm, thì học liên thông lên cao đẳng. Ba là không liên thông lên cao đẳng, được đăng ký thi thẳng lên Đại học, khó là bạn phải đăng ký cùng ngành với ngành mà bạn học ở trung cấp. Khi có giấy chứng nhận đủ điều kiện. Học nghề xong, học đủ các môn văn hóa của hệ GDTX.

Khi nói đến các trung tâm giáo dục nghề nghiệp, GDTX một số phụ huynh vẫn có định kiến, tên cũ là ‘bổ túc văn hóa’, học dở mới học bổ túc. Từ năm 2025 trở đi, GDTX là học tập suốt đời, tạo điều kiện để tất cả công dân đến trường, các bạn học viên từ GDTX được đăng ký vào đại học, bất kỳ trường nào, khác với trước đây.

Các trường Đại học đã mở hết, các bạn được đăng ký tất cả nguyện vọng mà các bạn muốn vào tất cả các trường đại học. Không có phân biệt đối xử nào, học đủ các môn văn hóa chương trình giáo dục 2018. Khi học xong, thi tốt nghiệp vẫn lấy chung một bằng tốt nghiệp.

Không thi riêng như trước. Hướng GDTX là bình thường với các bạn không học vào ban ngày, đến trung tâm học vào ban đêm. Hướng đi thứ tư, phụ huynh có điều kiện cho con đi du học, theo dõi, nắm khi thực hiện tư vấn du học. Nắm ba vấn đề cốt lõi. Thứ nhất là quốc gia đến du học đảm bảo cơ cấu chương trình học 3 năm.

Nếu không đúng cơ cấu như Việt Nam thì không có bằng tương đương. Thứ hai, trường mà con em du học phải được quốc gia sở tại chứng nhận. Thứ ba là khi liên hệ đến trường đó thì phải có địa chỉ tham khảo, các Bộ trưởng Giáo dục của các quốc gia có sự đồng ý, công nhận lẫn nhau. Tùy theo nhu cầu, điều kiện gia đình và điều kiện của thí sinh.

Bên cạnh các thí sinh chủ động đăng ký vào trường trước kỳ thi, một số khác sau khi rớt lớp 10 công lập mới tìm đến. Có một tâm lý là ‘cố thêm một chút’ để vào trường tốt hơn và nếu kết quả tốt thì rất đáng mừng nhưng liệu đây có quá mạo hiểm nếu trường tư thục hết chỉ tiêu hay không?

Thạc sĩ Hồ Kỳ Tuấn - Phó hiệu trưởng THCS - THPT Hai Bà Trưng:

Thực tế, nhiều phụ huynh vẫn có tâm lý “cố thêm một chút”, kỳ vọng con có thể vào được trường công. Tuy nhiên, khi con không đỗ được mới quay ra tìm hiểu về các trường tư, nhưng không phải trường nào lúc đó cũng có xuất để học. Trường tư rất nhiều nhưng để chọn được trường như mong muốn, phù hợp với con không đơn giản.

Phụ huynh và học sinh ai cũng muốn nâng cao năng lực, cố gắng vươn lên, điều đó là đúng và tích cực, nhưng nếu tâm lý này đi kèm với suy nghĩ “được ăn cả, ngã về không” thì lại rất mạo hiểm, ảnh hưởng lớn đến quá trình học tập của các em.

Một thực tế là chỉ tiêu của các trường, đặc biệt là trường ngoài công lập có hạn trong khi số lượng đăng ký rất lớn. Đến khi cần lựa chọn những trường phù hợp thì có thể đã hết chỗ. Vì vậy, bên cạnh việc điều chỉnh nguyện vọng, phụ huynh và học sinh cần chuẩn bị các phương án an toàn.

An toàn ở đây là chủ động tìm hiểu trước một số trường phù hợp, cả về năng lực, tài chính và điều kiện học tập, để có lựa chọn dự phòng. Bởi các trường ngoài công lập có tính linh hoạt cao nhưng không phải trường nào cũng phù hợp với tất cả học sinh, và thời điểm tuyển sinh cũng khác nhau.

Nhiều gia đình có tâm lý chờ kết quả trường công lập rồi mới đăng ký trường ngoài công lập. Tuy nhiên, nếu chờ đến lúc đó, rất có thể những lựa chọn phù hợp đã không còn. Vì vậy, phụ huynh cần lưu ý chuẩn bị sớm.

Gia đình cần chủ động xây dựng các phương án dự phòng, tìm hiểu và thậm chí đăng ký trước một số trường, để đảm bảo sự chủ động trong việc nhập học cho con em mình.

Nên chọn nguyện vọng dựa trên yếu tố nào?

Thạc sĩ truyền thông UK Phạm Công Nhật - Giám đốc truyền thông toàn quốc hệ thống DOL English trả lời:

Nếu nói tôi chọn trường theo bạn bè thì cũng không hẳn. Thời điểm đó là năm 1998, khi tôi đang học lớp 9, thế giới chưa có internet như bây giờ. Mọi thông tin về trường lớp chủ yếu đến từ lời gợi ý của thầy cô, kinh nghiệm của anh chị đi trước hoặc những câu chuyện truyền tai nhau từ hàng xóm.

Lứa học sinh sinh năm 1983 của chúng tôi khi đó phải đối mặt với một sự thay đổi rất lớn về quy chế thi. Nếu các anh chị khóa 1981, 1982 trở về trước chỉ thi hai môn Toán và Văn để vào lớp 10, thì đến năm của tôi, số môn thi bất ngờ tăng lên thành sáu môn. Bản thân tôi lúc đó học lệch khá rõ: tôi học rất tốt những môn mình thích như Toán, Văn, Anh (thường xuyên đạt điểm tuyệt đối), nhưng lại khá "tệ" ở các môn học bài như Sử, Địa.

​

Khi chọn nguyện vọng, tôi đã có những suy tính rất cảm tính của một cậu học trò 15 tuổi: Với trường Lê Hồng Phong, tôi chọn vì nghĩ mình học tốt Toán, Văn, Anh nên cứ đăng ký thi chuyên để thử sức, dù thú thật là trước đó tôi chưa bao giờ cầm hay giải thử một cái đề thi chuyên nào trong đời.

Với trường Nguyễn Thượng Hiền, tôi chọn vì thích vẻ ngoài của trường. Tôi rất mê kiến trúc Pháp của những ngôi trường ở Quận 3 như Minh Khai, Marie Curie, Lê Quý Đôn. Nhưng năm đó, Marie Curie là trường bán công nên tôi không để nguyện vọng 1 được. Minh Khai thì nghe chị ruột dọa là kỷ luật rất gắt, sơ hở là bị trừ điểm hạnh kiểm nên tôi sợ. Lê Quý Đôn thì nghe đồn về hệ chuyên ban phức tạp nên tôi cũng né. Cuối cùng, tôi chọn Nguyễn Thượng Hiền vì nó thuộc "top 1".

Kết quả cuối cùng không nằm ngoài dự đoán, tôi rớt cả Lê Hồng Phong lẫn Nguyễn Thị Hiền. Với đề chuyên của Lê Hồng Phong, tôi hoàn toàn bị "dội" vì nó quá khác biệt so với những gì tôi được học ở trường bình thường. Còn ở kỳ thi tốt nghiệp sáu môn, dù điểm Toán và Anh của tôi là 10 tuyệt đối, nhưng các môn học bài đã kéo tổng điểm xuống khiến tôi không thể vào được trường top đầu Quận 3.

Tôi vẫn nhớ mãi một kỷ niệm "xấu hổ" tại phòng thu hồ sơ. Vì hiểu lầm bảng điểm dán ngoài hành lang (ghi Tiếng Anh nhân hệ số 3), tôi đã tự tin cộng điểm rồi lên tận nơi hỏi thầy phụ trách tại sao không có tên mình trong danh sách trúng tuyển.

Tuy nhiên, việc rớt các nguyện vọng đầu và vào trường THPT Phú Nhuận lại là một sự may mắn kỳ lạ đối với tôi. Ở Phú Nhuận, tôi gặp được những người bạn từ Gò Vấp, Tân Bình - những người chọn trường vì gần nhà chứ không phải vì không đủ năng lực vào trường chuyên. Tại đây, tôi vừa có thể học tốt, vừa có không gian để phát triển các kỹ năng mềm.

Sau này nhìn lại, tôi thấy mình có sự chuẩn bị nhưng chưa đủ thấu đáo và bị hạn chế về mặt thông tin. Tôi thực sự cảm thấy "ganh tỵ" với các bạn học sinh bây giờ vì các bạn có Internet, có sự tư vấn quá tốt để hiểu rõ năng lực bản thân và đặc điểm của từng ngôi trường trước khi đặt bút ký vào tờ đơn nguyện vọng.

Thạc sĩ Huỳnh Thanh Phú - Hiệu trưởng trường THPT Bùi Thị Xuân:

Sau lớp 10 công lập vẫn còn rất nhiều con đường khác. Nếu đậu nguyện vọng 1 thì quá tốt, không được thì còn nguyện vọng 2, nguyện vọng 3. Nếu không vào công lập vẫn còn trường tư thục, trường nghề và rất nhiều lựa chọn khác. Điều quan trọng là phải động viên để con có năng lượng tích cực, giữ được sự tự tin và không bị áp lực gia đình đè nặng lên vai.

Khi học sinh bị áp lực, các em sẽ rất mệt mỏi. Mà khi tinh thần không ổn định thì việc học và xử lý bài sẽ bị ảnh hưởng rất nhiều. Tâm phải tịnh thì tuệ mới sáng, trí mới thông. Nếu tâm lý không ổn thì rất khó để tiếp tục tiếp nhận kiến thức và xử lý bài hiệu quả.

Đối với học sinh, từ giờ đến ngày thi không còn là giai đoạn ôn hết dạng này đến dạng khác nữa mà là giai đoạn rà soát kiến thức. Các em phải xem mình còn thiếu phần nào, chưa chắc phần nào thì tập trung củng cố phần đó chứ không phải học lại toàn bộ từ đầu đến cuối.

Đặc biệt với học sinh ở Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, đây là kỳ thi đầu tiên theo cấu trúc đề mới theo hướng mở. Đề mở ở đây cần hiểu rõ là không yêu cầu học sinh chép lại kiến thức mà phải có kiến thức để xử lý một vấn đề thực tế. Nói cách khác, học sinh phải biết nhìn nhận vấn đề, hiểu vấn đề rồi mới vận dụng và phát triển.

Vì vậy, khi cầm đề lên, điều quan trọng là phải có cái nhìn tổng thể. Không nên vội vàng làm bài ngay mà cần đọc kỹ đề, gạch dưới những cụm từ quan trọng, chắt lọc dữ kiện rồi quy vấn đề về những dạng cơ bản để giải quyết.

Môn Toán dù tăng cường tính ứng dụng thực tế nhưng khoảng 70% vẫn là kiến thức cơ bản. Cái khác nằm ở cách đặt câu hỏi. Trước đây đề hỏi trực tiếp, còn bây giờ câu hỏi được lồng ghép vào tình huống thực tế. Đề có thể dài hơn nhưng bản chất vấn đề không thay đổi. Học sinh phải biết chắt lọc dữ kiện, xác định cần dùng công thức nào, phương pháp nào để xử lý.

Môn Tiếng Anh cũng vậy. Đây là một ngôn ngữ nên học sinh cần có vốn từ, hiểu cấu trúc, nắm được cách viết, các thì và cách sắp xếp câu. Quan trọng là nhìn được cấu trúc của câu để xử lý chính xác.

Tóm lại, từ giờ đến ngày thi là giai đoạn rà soát lại kiến thức và giữ tâm lý ổn định. Điều quan trọng nhất với học sinh lúc này là sự bình tĩnh. Hãy tự nhắc bản thân rằng: “Khó thì khó chung, dễ thì dễ chung”. Và nếu hôm nay chưa thật sự rực rỡ thì mỗi người vẫn sẽ có ánh sáng riêng trong cuộc đời mình.

Đừng tạo áp lực bằng những câu như: “Năm nay tỷ lệ chọi cao lắm nha”, “Phải cố gắng nha”, “Trường này năm nay đầu vào tăng”, “Trường kia khó lắm”… Không nên nói những điều đó. Hãy nói với con rằng cứ cố gắng hết sức là được.

Thạc sĩ Huỳnh Thanh Phú - Hiệu trưởng trường THPT Bùi Thị Xuân:

Việc Sở GD&ĐT TPHCM công bố tỷ lệ chọi chỉ là một kênh để phụ huynh tham khảo. Chúng ta phải nhớ rằng tỷ lệ chọi không quyết định tất cả, chỉ giúp phụ huynh và học sinh nhìn lại xem quyết định đăng ký ba nguyện vọng trước đó đã phù hợp hay chưa, chứ không phải cứ tỷ lệ chọi cao là rớt hay thấp là đậu.

Có trường tỷ lệ chọi cao, có trường tỷ lệ chọi thấp, đó là quy luật tự nhiên, tồn tại khách quan trong tuyển sinh. Vì vậy, phụ huynh, học sinh, kể cả giáo viên chủ nhiệm lớp 9 cũng cần thật sự bình tĩnh trước những con số này, không để bản thân bị tác động quá nhiều về tâm lý.

Công tác tư vấn tuyển sinh thời gian qua của các trường THCS đã làm rất tốt khi phối hợp với báo chí, các phòng ban chuyên môn để hỗ trợ phụ huynh và học sinh hiểu rõ năng lực thực tế của con em mình. Chính vì hiểu rõ nội lực của con, phụ huynh mới đưa ra quyết định đăng ký nguyện vọng 1, 2, 3 từ trước khi Sở công bố tỷ lệ chọi.

Vì vậy, ở hiện tại, việc có nên thay đổi nguyện vọng hay không phải hết sức thận trọng. Theo quan điểm cá nhân, không nên thay đổi vì việc điều chỉnh lúc này giống như đang đánh cược. Đánh cược thì luôn có may rủi. Nếu may thì không nói, nhưng nếu rủi xảy ra sẽ kéo theo rất nhiều hệ lụy tâm lý cho cả gia đình. Người này trách người kia, cha mẹ áp lực, con cái áp lực nhưng cuối cùng cũng không giải quyết được vấn đề gì.

Điều quan trọng nhất bây giờ là trả lời câu hỏi: “Ba tuần còn lại phải làm gì?”.

Với phụ huynh, điều cần làm là giữ cho gia đình không khí bình yên, bình thường và tích cực để con có tâm lý nhẹ nhàng. Cha mẹ nên chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng, giấc ngủ, xây dựng thời khóa biểu ôn tập rõ ràng cho con.

​

Sau khi sáp nhập địa giới hành chính TP HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, điều gì là thay đổi quan trọng nhất mà thí sinh cần đặc biệt lưu ý trong kỳ thi năm nay, xin mời ông?

Ông Huỳnh Văn Đà - Chuyên viên phòng Khảo thí và Kiểm định chất lượng GD, Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM:

Năm học 2025-2026 là năm đầu tiên Bình Dương và Bà Rịa Vũng Tàu sáp nhập TPHCM. Thực hiện theo quy chế của Bộ, thống nhất thực hiện tất cả các quy định của một địa phương hợp nhất. Khu vực 1 TPHCM giữ nguyên như bình thường, khu vực 2-3 thay đổi với cấu trúc đề tuyển sinh ba môn Văn - Toán - Ngoại ngữ của TPHCM để học sinh tham khảo.

Thay đổi về phần đọc hiểu, vận dụng, vận dụng ở mức độ cao hơn, độ phân hóa các bạn học sinh. Ngày 29/4 Sở Ban hành công văn 1269, giao chỉ tiêu tuyển sinh. Năm nay các trường sẽ có chỉ tiêu nhiều hơn so với năm 2025-2026, đây là tín hiệu đáng mừng. Về khu vực Bà Rịa Vũng Tàu cũ, khu vực giáp ranh như Tân Đông Hiệp, Dĩ An, Đông Hòa giáp ranh Thủ Đức cũ.

Các bạn học sinh khu vực Dĩ An (Bình Dương cũ), các bạn ở phường Dĩ An không được đăng ký vào các trường ở Thủ Đức. Khi hợp nhất lại thì sẽ có một số điều chỉnh về nguyện vọng đăng ký vào trường. Sự soán ngôi, đặc biệt là các trường ở trung tâm, có sự thay đổi lớn về việc đăng ký nguyện vọng vào trường, các khu vực giáp ranh đặc biệt là THPT Nguyễn Hữu Huân, trường chuyên của địa phương, về cơ bản vẫn còn sức hút, nằm trong top các trường có nguyện vọng đăng ký vào trường cao.

Thứ ba, TPHCM theo truyền thống đối với quy chế thi, là năm đầu tiên Sở đang dự thảo quy chế dành riêng cho học sinh TPHCM. Công văn số 621/BGDĐT-GDPT ngày 05/02/2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc tăng cường quản lý, chỉ đạo công tác tuyển sinh, quy chế đặc biệt chú trọng chống gian lận công nghệ cao trong thi cử, đối với khu vực 2-3 cần lưu ý. Công văn 1257/BGDĐT-QLCL: của Bộ Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn một số nội dung tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 và hướng dẫn 1258 của Trung tâm. Học thật, thi thật, kết quả thật.

Lưu ý cho tất cả thí sinh cho kỳ thi năm nay, mức xử lý tương đương với mức xử lý của Bộ. Khi phát hiện có gian lận thì đình chỉ thi ngay, hủy kết quả thi của cả 3 khu vực 1-2-3.

Công văn 2986/SGDĐT-QLCL thời gian tuyển sinh lớp 10 TPHCM 2026, khung thời gian bắt đầu điều chỉnh nguyện vọng, đến 17h 8/5 kết thúc thay đổi nguyện vọng, các học sinh và phụ huynh sẽ theo dõi. Thứ nhất, tham khảo kỹ quyết định 1269 ban hành chỉ tiêu cho các trường và Sở đã công bố lượng nguyện vọng của các trường ở TPHCM.