Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang hoàn thiện dự thảo Luật Đất đai sửa đổi để trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2.
Một trong những nội dung đáng chú ý được đề xuất lần này là sửa đổi, bổ sung các quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo hướng tăng quyền lợi và bảo đảm tốt hơn cuộc sống của người có đất bị thu hồi.
Theo tờ trình dự thảo luật, việc sửa đổi nhằm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người có đất thu hồi, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời phù hợp với thực tiễn và hạn chế tình trạng lợi dụng chính sách thu hồi đất để trục lợi.
Đáng chú ý, dự thảo bổ sung quy định ưu tiên cho người có đất ở bị thu hồi được giao đất hoặc mua nhà trên diện tích đất đã thu hồi. Theo hướng đề xuất, trường hợp người có đất ở bị thu hồi để thực hiện dự án đầu tư xây dựng khu đô thị, dự án khu dân cư nông thôn thì được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ.
Quy định này nếu được thông qua sẽ tạo thay đổi đáng kể trong cách thức bố trí tái định cư. Thay vì người dân phải di chuyển đến một khu tái định cư khác, trong những trường hợp phù hợp, họ có thể tiếp tục sinh sống ngay tại khu vực trước đây là nơi ở của mình, nay được đầu tư thành khu đô thị hoặc khu dân cư.
Trao đổi về đề xuất này, ông Phạm Thắng (phường Hoàng Liệt, Hà Nội) - người dân từng chứng kiến khu vực nơi mình sinh sống được triển khai dự án, cho rằng điều người dân quan tâm nhất khi bị thu hồi đất không chỉ là số tiền bồi thường, mà còn là nơi ở và cuộc sống sau đó.
“Nếu khu vực bị thu hồi được xây dựng thành khu đô thị, thì người dân được bố trí nhà ở ngay tại đó sẽ thuận lợi hơn rất nhiều. Người dân vẫn có thể giữ được môi trường sống, gần trường học, chợ, nơi làm việc và các mối quan hệ đã hình thành từ lâu”, ông Thắng nói.
Theo ông, việc chuyển đến một nơi hoàn toàn mới có thể phát sinh nhiều chi phí và xáo trộn cuộc sống. Vì vậy, nếu có cơ chế để người bị thu hồi đất được lựa chọn hoặc ưu tiên bố trí nhà ở tại chỗ, thì cần được quy định rõ ràng, minh bạch.
Góp ý hoàn thiện dự thảo Luật Đất đai sửa đổi mới đây, ông Phạm Thanh Tuấn, chuyên gia pháp lý bất động sản, cho rằng quyền tái định cư tại chỗ không nên phụ thuộc quá nhiều vào việc dự án được phân loại là “khu đô thị” hay “khu dân cư nông thôn”.
Theo ông, có trường hợp Nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án nhà ở thương mại nhưng quy mô nhỏ, chưa đáp ứng tiêu chí “khu đô thị”. Khi đó, người dân có thể không thuộc trường hợp được bảo đảm bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ. Trong khi đó, tại khu đất khác được xác định là khu đô thị, người dân lại có thể được áp dụng chính sách tái định cư tại chỗ.
“Sự khác biệt này có thể dẫn đến tình trạng người dân có hoàn cảnh tương đồng nhưng được hưởng chính sách khác nhau”, ông Tuấn nhận định.
Do đó, ông đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu mở rộng nguyên tắc tái định cư tại chỗ đối với trường hợp thu hồi đất để triển khai dự án nhà ở thương mại, đồng thời kế thừa nguyên tắc ưu tiên vị trí thuận lợi cho người sử dụng đất ở kết hợp kinh doanh, dịch vụ...
