Đánh giá năng lực nhà thầu Việt Nam: Khách quan, minh bạch, công khai tuyệt đối

Trong bối cảnh ngành xây dựng Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng công trình, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và phát triển bền vững, việc xây dựng một hệ thống đánh giá năng lực nhà thầu khách quan, minh bạch đang trở thành nhu cầu cấp thiết.

Nhằm góp phần tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh, nâng cao chất lượng hoạt động của các doanh nghiệp xây dựng, Hiệp hội Các Nhà thầu Xây dựng Việt Nam (VACC) phối hợp cùng Báo Tiền Phong tổ chức họp báo công bố Chương trình "Đánh giá năng lực và Vinh danh Nhà thầu Xây dựng Việt Nam 2026".

Theo ban tổ chức, chương trình được xây dựng với mục tiêu đánh giá toàn diện năng lực của các doanh nghiệp xây dựng trên nhiều phương diện như năng lực tài chính, kinh nghiệm thi công, chất lượng công trình, năng lực quản trị, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, an toàn lao động, trách nhiệm xã hội và các tiêu chí phát triển bền vững.

Thông qua hoạt động đánh giá và vinh danh, chương trình không chỉ ghi nhận những doanh nghiệp có thành tích nổi bật mà còn góp phần xây dựng hệ thống dữ liệu tham chiếu về năng lực nhà thầu, hỗ trợ chủ đầu tư, cơ quan quản lý và các đối tác trong việc lựa chọn đơn vị thi công phù hợp, nâng cao hiệu quả đầu tư xây dựng.

Tại buổi họp báo, ban tổ chức sẽ công bố mục tiêu, ý nghĩa, đối tượng tham gia chương trình; giới thiệu bộ tiêu chí đánh giá, phương pháp chấm điểm, quy trình xét chọn và kế hoạch triển khai trong năm 2026. Hội đồng Đánh giá năng lực và vinh danh nhà thầu xây dựng Việt Nam 2026 sẽ chính thức ra mắt.

Việc tổ chức chương trình đánh giá và vinh danh nhà thầu không chỉ nhằm tôn vinh những doanh nghiệp có năng lực, uy tín mà còn hướng tới xây dựng chuẩn mực mới cho thị trường xây dựng Việt Nam, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đổi mới công nghệ, tăng cường năng lực quản trị và hội nhập quốc tế.

Chương trình "Đánh giá năng lực và vinh danh nhà thầu xây dựng Việt Nam 2026" được kỳ vọng sẽ trở thành một hoạt động thường niên có uy tín của ngành xây dựng, góp phần nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt Nam, thúc đẩy sự phát triển chuyên nghiệp, minh bạch và bền vững của thị trường xây dựng trong giai đoạn tới.

Nhà báo Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, đồng Trưởng Ban tổ chức:

Là cơ quan báo chí có hơn 70 năm đồng hành cùng sự phát triển của đất nước, Báo Tiền Phong luôn xác định sứ mệnh không chỉ phản ánh đời sống kinh tế - xã hội mà còn chủ động khởi xướng, đồng hành và lan tỏa những chương trình có ý nghĩa đối với cộng đồng và sự phát triển của các ngành kinh tế trọng điểm.

Trong nhiều năm qua, Báo Tiền Phong đã tổ chức thành công nhiều sự kiện có sức lan tỏa lớn như Hoa hậu Việt Nam, Giải Vô địch Quốc gia Marathon và cự ly dài Báo Tiền Phong, Tiền Phong Golf Championship, cùng nhiều diễn đàn, hội thảo quy mô quốc gia về kinh tế, đầu tư, phát triển bền vững...

Mỗi chương trình đều hướng đến một mục tiêu chung là tạo ra những giá trị tích cực cho xã hội, kết nối các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân. Đây cũng là lý do Báo Tiền Phong quyết định đồng hành cùng Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam triển khai Chương trình "Đánh giá năng lực và vinh danh nhà thầu xây dựng Việt Nam 2026".

Chúng tôi nhận thấy đây không đơn thuần là một hoạt động tôn vinh doanh nghiệp, mà là một sáng kiến có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn tăng tốc đầu tư phát triển hạ tầng, thực hiện nhiều dự án trọng điểm quốc gia và đẩy mạnh phát triển kinh tế tư nhân theo các chủ trương của Đảng và Nhà nước.

Thông qua một bộ tiêu chí khoa học, minh bạch và khách quan, chương trình sẽ góp phần ghi nhận những nhà thầu có năng lực thực sự, tạo động lực để doanh nghiệp không ngừng nâng cao chất lượng quản trị, năng lực thi công, uy tín và trách nhiệm xã hội. Đây cũng sẽ là một kênh tham khảo hữu ích đối với các chủ đầu tư, cơ quan quản lý và thị trường trong việc lựa chọn các nhà thầu có năng lực, góp phần xây dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh và nâng cao chất lượng các công trình xây dựng.

Với vai trò là cơ quan báo chí đồng tổ chức, Báo Tiền Phong cam kết sẽ đồng hành cùng chương trình bằng trách nhiệm truyền thông, góp phần lan tỏa những giá trị tích cực, những điển hình tiêu biểu và những kinh nghiệm tốt của cộng đồng doanh nghiệp xây dựng Việt Nam.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Đánh giá năng lực nhà thầu xây dựng Việt Nam:

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang bứt phá mạnh mẽ để hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai chữ số, ngành xây dựng đóng vai trò là một động lực cốt lõi. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng nhưng mang tính "tự phát" của hàng chục nghìn doanh nghiệp đòi hỏi một hệ thống quy chuẩn đánh giá chuyên nghiệp. Nhằm giải quyết bài toán này, Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC) cùng Báo Tiền Phong chính thức công bố chương trình đánh giá và xếp hạng năng lực nhà thầu.

Ngành xây dựng hiện đóng góp từ 8-9% vào GDP cả nước. Đặc biệt trong năm 2026, Nhà nước quyết định đầu tư nguồn vốn khổng lồ lên tới 1 triệu tỷ đồng vào các công trình đầu tư công, với phần lớn tập trung vào cơ sở hạ tầng kỹ thuật. Dù sở hữu lực lượng hùng hậu với ước tính hơn 10.000 doanh nghiệp quy mô đa dạng từ trung ương đến địa phương, ngành xây dựng lại đang phát triển một cách tự phát theo yêu cầu thị trường. Ngành hiện vẫn thiếu vắng một hệ thống quy chuẩn đánh giá và xếp hạng năng lực bài bản để phân cấp rõ ràng như cách tổ chức của một giải bóng đá chuyên nghiệp.

Nhằm hướng tới sự chuyên nghiệp học tập từ các nền kinh tế phát triển (như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Trung Quốc), VACC được Bộ Xây dựng ủng hộ triển khai hệ thống đánh giá năng lực nhà thầu.

Chương trình lần này mang tính chất thí điểm, tập trung tôn vinh các doanh nghiệp lớn hàng đầu thuộc 3 lĩnh vực then chốt: Xây dựng dân dụng; Xây dựng công trình giao thông; Cơ khí và cơ điện. Ba chuyên ngành này được đánh giá là cơ bản phản ánh đầy đủ bộ mặt của các doanh nghiệp lớn trong ngành.

Điểm nhấn khác biệt của chương trình là tính khách quan, công bằng và công khai tuyệt đối. Thay vì những phương pháp thủ công, VACC ứng dụng hệ thống công nghệ AI, số hóa để xây dựng một khung đánh giá minh bạch.

Quy trình này kết hợp giữa việc doanh nghiệp tự đánh giá dựa trên khung tiêu chí chung, sau đó Hội đồng đánh giá gồm các chuyên gia uy tín hàng đầu sẽ tiến hành kiểm tra, thẩm định và bỏ phiếu công tâm. Đặc biệt, chương trình mở rộng cửa chào đón cả những doanh nghiệp không phải là hội viên của VACC cùng tham gia đăng ký.

Mục tiêu cốt lõi của chương trình không chỉ dừng lại ở việc tôn vinh, mà hướng tới việc lập ra một cơ sở hệ thống dữ liệu quốc gia chính quy. Đây sẽ là nguồn tài liệu tham khảo vô cùng hữu ích và đáng tin cậy cung cấp cho các cơ quan quản lý nhà nước cũng như các chủ đầu tư, giúp họ có cái nhìn chuẩn xác nhất về năng lực của các nhà thầu tại Việt Nam.

Ông Trần Nam Bình - Giám đốc Công ty Cổ phần Thông tin Xây dựng Việt Nam:

Thời gian qua, Hội Nhà thầu Xây dựng Việt Nam và Hội đồng Đánh giá năng lực các nhà thầu xây dựng Việt Nam đã xây dựng kỹ thuật, phương pháp, khung và tiêu chí đánh giá năng lực nhà thầu. Hôm nay, tôi xin giới thiệu khái quát về hệ thống này với 5 nội dung, gồm: Mục đích và phạm vi áp dụng; khung đánh giá; các tiêu chí và ngưỡng điểm; công tác thu thập, thẩm định dữ liệu; nền tảng số phục vụ đánh giá.

Nếu được triển khai thường xuyên, hệ thống nền tảng số cùng cơ sở dữ liệu sẽ trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả cho Hội đồng Đánh giá, các nhà thầu, chủ đầu tư, cơ quan quản lý và cả các nhà nghiên cứu.

Hệ thống hướng đến 5 mục tiêu chính:

Thứ nhất, tạo ra một thước đo đánh giá năng lực nhà thầu.

Thứ hai, xây dựng cơ sở dữ liệu làm công cụ tham chiếu cho chủ đầu tư và cơ quan quản lý khi lựa chọn nhà thầu.

Thứ ba, tạo động lực để doanh nghiệp nhìn thấy vị trí của mình trên thị trường và tiếp tục nâng cao năng lực.

Thứ tư, số hóa và tự động hóa công tác đánh giá nhằm bảo đảm khách quan, minh bạch, dễ kiểm chứng.

Cuối cùng, góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu chung của ngành xây dựng.

Đối tượng đánh giá là các doanh nghiệp thi công xây dựng Việt Nam, cả trong và ngoài Hiệp hội, trên cơ sở tự nguyện. Trước mắt, Hội đồng lựa chọn đánh giá ở 3 lĩnh vực là dân dụng - công nghiệp, công trình giao thông và hạ tầng. Doanh nghiệp có thể đăng ký một hoặc nhiều lĩnh vực và được đánh giá độc lập.

Trong quá trình xây dựng hệ thống, chúng tôi đã tham khảo kinh nghiệm của Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Singapore và Hoa Kỳ. Mỗi quốc gia có cách tiếp cận khác nhau nhưng đều liên tục cập nhật, hoàn thiện hệ thống. Chúng tôi kỳ vọng hệ thống của Việt Nam cũng sẽ được nâng cấp thường xuyên để phù hợp với nhu cầu của thị trường và doanh nghiệp.

Trên nền tảng số, toàn bộ chỉ số đánh giá sẽ được mã hóa để tự động chấm điểm, hạn chế tối đa yếu tố chủ quan. Dữ liệu được lưu trữ để Hội đồng có căn cứ định lượng khi điều chỉnh ngưỡng điểm và công bố kết quả minh bạch, phục vụ tra cứu, nghiên cứu chính sách cũng như hỗ trợ chủ đầu tư lựa chọn nhà thầu.

Khung đánh giá gồm 3 lớp: Điều kiện sơ loại bắt buộc; tính điểm năng lực theo các nhóm tiêu chí và trọng số; cùng điểm sàn tối thiểu nhằm bảo đảm doanh nghiệp không bị mất cân đối năng lực giữa các nhóm tiêu chí. Trong đó, nhóm tiêu chí về chuyên môn, tài chính, quản trị, uy tín và tuân thủ đều có thang điểm, trọng số và ngưỡng đánh giá riêng theo từng lĩnh vực.

Quy trình đánh giá gồm 5 bước, từ doanh nghiệp đăng ký, cung cấp dữ liệu, đơn vị tư vấn thẩm tra, Hội đồng xem xét và bỏ phiếu đến công bố kết quả. Kết quả đánh giá được thực hiện trên cơ sở dữ liệu, phương pháp rõ ràng và minh bạch.

* Ông Dương Văn Cận - Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội VACC:

Hiệp hội đã ban hành Quyết định số 52/QĐ-VACC ngày 7/5/2026 về việc thành lập Hội đồng đánh giá năng lực các doanh nghiệp xây dựng Việt Nam.

Hội đồng gồm 11 thành viên:

Ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch VACC - làm Chủ tịch Hội đồng.

Ông Lê Quang Hùng - nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng - làm Phó Chủ tịch Hội đồng.

Ông Dương Văn Cận - Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký VACC - làm Phó Chủ tịch, Thư ký Hội đồng.

Đại diện Cục Quản lý đấu thầu, Bộ Tài chính - Ủy viên Hội đồng.

Ông Võ Hoàng Anh - Cục Giám định Nhà nước về chất lượng công trình xây dựng - Ủy viên Hội đồng.

Đại diện Ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) - Ủy viên Hội đồng.

Ông Trần Chủng - Chủ tịch Hiệp hội các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam - Ủy viên Hội đồng.

Ông Nguyễn Trọng Cơ - nguyên lãnh đạo Học viện Tài chính - Ủy viên Hội đồng.

Ông Đinh Đăng Quang - Khoa Kinh tế và Quản lý xây dựng, Trường Đại học Xây dựng - Ủy viên Hội đồng.

Ông Nguyễn Đình Thắng - Trưởng phòng Ban Quản lý dự án Thăng Long, Bộ Xây dựng - Ủy viên Hội đồng.

Ông Nguyễn Anh Tuấn - Trưởng Ban Pháp chế Hiệp hội các Nhà thầu Xây dựng Việt Nam - Ủy viên Hội đồng.

Theo quyết định, Hội đồng có nhiệm vụ giúp Hiệp hội tổng hợp, đánh giá năng lực doanh nghiệp xây dựng trên cơ sở dữ liệu của các tổ chức tư vấn xếp hạng, góp phần xây dựng hệ thống đánh giá năng lực doanh nghiệp xây dựng minh bạch, khách quan và phù hợp với thực tiễn hoạt động của ngành xây dựng Việt Nam.

* Ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch Hiệp hội Các Nhà thầu Xây dựng Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Đánh giá năng lực nhà thầu xây dựng Việt Nam:

Chúng tôi cam kết đánh giá năng lực các nhà thầu công tâm, minh bạch, khách quan và công khai tuyệt đối. Hội đồng cũng cam kết đến cuối năm 2026 sẽ công bố danh sách đánh giá năng lực các nhà thầu, tôn vinh các nhà thầu hàng đầu Việt Nam.

Ông Đàm Đức Biên - Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng, Bộ Xây dựng:

Trong bối cảnh Nhà nước đẩy mạnh đầu tư phát triển hạ tầng đồng bộ, ngành xây dựng giữ vai trò then chốt trong phát triển kinh tế - xã hội. Các doanh nghiệp xây dựng đã phát triển mạnh về quy mô, năng lực tài chính, nhân lực và công nghệ, góp phần tạo nên nhiều công trình trọng điểm trên cả nước.

Tuy nhiên, thị trường vẫn thiếu một hệ thống cơ sở dữ liệu đầy đủ, cập nhật và được đánh giá khoa học về năng lực doanh nghiệp. Đây là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, tăng tính minh bạch, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh và hỗ trợ chủ đầu tư trong lựa chọn nhà thầu.

Bộ Xây dựng hoan nghênh và ủng hộ Hiệp hội VACC thí điểm chương trình đánh giá năng lực và tôn vinh các nhà thầu lớn ở một số lĩnh vực trọng điểm.

Bộ Xây dựng đề nghị hệ thống tiêu chí đánh giá phải bảo đảm tính khoa học, khách quan, minh bạch và có thể kiểm chứng, phản ánh toàn diện năng lực doanh nghiệp từ tài chính, nhân lực, kinh nghiệm, công nghệ đến hiệu quả hoạt động và uy tín trên thị trường.

Thời gian tới, chương trình cần tiếp tục hoàn thiện, mở rộng phạm vi đánh giá, góp phần chuẩn hóa năng lực doanh nghiệp và nâng cao sức cạnh tranh của ngành xây dựng Việt Nam.

* Nhà báo Việt Hà - Báo Nhân Dân điện tử - đặt 3 câu hỏi:

1/ Vì sao Ban tổ chức lại lựa chọn đúng thời điểm này để triển khai chương trình đánh giá năng lực và tôn vinh các nhà thầu xây dựng? Đây có phải là lần đầu tiên hoạt động này được tổ chức hay không? Nếu là lần đầu thì trong thời gian tới chương trình có được duy trì, tổ chức định kỳ hay không?

2/ Ban tổ chức đã xây dựng một khung đánh giá năng lực và triển khai thí điểm. Vậy thời gian thí điểm sẽ được thực hiện như thế nào? Trong trường hợp sau khi công bố kết quả, phát hiện có những trường hợp được vinh danh nhưng chưa thực sự phù hợp hoặc chưa xứng đáng, Ban tổ chức sẽ có giải pháp xử lý ra sao để bảo đảm việc đánh giá và vinh danh được công bằng, khách quan, minh bạch và chính xác?

3/ Trong bối cảnh hiện nay khi ngành xây dựng đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức, Hiệp hội VACC sẽ có những hoạt động gì để hỗ trợ các doanh nghiệp, giúp các nhà thầu nâng cao năng lực, đồng hành thực hiện các mục tiêu phát triển của ngành?

* Ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch Hiệp hội VACC, Chủ tịch Hội đồng Đánh giá - trả lời:

Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam đã ấp ủ việc đánh giá năng lực và tôn vinh các nhà thầu từ rất lâu. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện nay, xét cả về nguồn lực và bối cảnh phát triển của ngành xây dựng, chúng tôi cho rằng đây là thời điểm chín muồi để triển khai.

Nếu như cách đây khoảng hai năm, các nhà thầu còn phải đi tìm việc thì hiện nay nhiều doanh nghiệp làm không hết việc. Hàng loạt dự án hạ tầng lớn đang được triển khai với quy mô đầu tư rất lớn, các doanh nghiệp xây dựng đều đang nỗ lực hết sức. Trong bối cảnh đó, việc đánh giá năng lực và tôn vinh các nhà thầu có ý nghĩa động viên rất lớn.

Đây không phải là hoạt động chỉ tổ chức một lần. Chúng tôi dự kiến sẽ thực hiện định kỳ 2 năm/lần để cập nhật sự thay đổi của doanh nghiệp. Những doanh nghiệp phát triển sẽ tiếp tục được ghi nhận, còn những doanh nghiệp đi xuống có thể sẽ không còn nằm trong danh sách ở kỳ tiếp theo. Kế hoạch là cuối năm 2026 sẽ tổ chức lần đầu và năm 2028 sẽ triển khai đợt thứ hai, đồng thời rút kinh nghiệm để hoàn thiện hơn.

Khó khăn lớn nhất là xây dựng được bộ tiêu chí đánh giá khách quan và minh bạch. Hội đồng đánh giá đã họp nhiều lần, mời các chuyên gia đầu ngành tham gia góp ý để hoàn thiện khung đánh giá. Chỉ riêng khái niệm "năng lực, kinh nghiệm" cũng đã được thảo luận rất kỹ. Chúng tôi thống nhất rằng năng lực không chỉ dựa trên doanh thu mà phải phản ánh kinh nghiệm thực hiện các công trình tương tự, bởi doanh thu cao chưa chắc doanh nghiệp trực tiếp thi công.

Một thách thức khác là số lượng doanh nghiệp xây dựng trên cả nước rất lớn, hoạt động ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Vì vậy, giai đoạn đầu chúng tôi lựa chọn 3 nhóm lĩnh vực để đánh giá nhằm bảo đảm phù hợp và khả thi.

Để bảo đảm tính khách quan, doanh nghiệp sẽ tự kê khai trên nền tảng số theo khung tiêu chí đã công bố, sau đó đơn vị tư vấn và Hội đồng đánh giá sẽ kiểm tra, thẩm định lại toàn bộ thông tin. Nếu có phản ánh hoặc phát hiện doanh nghiệp kê khai không trung thực, chúng tôi sẽ tổ chức kiểm tra. Trường hợp kết quả đánh giá không chính xác hoặc doanh nghiệp gian dối sẽ bị loại khỏi danh sách vinh danh.

Việc kê khai thiếu trung thực còn ảnh hưởng trực tiếp đến tiêu chí về văn hóa doanh nghiệp, uy tín và tuân thủ pháp luật. Đây là nhóm tiêu chí đánh giá rất quan trọng, bao gồm việc thực hiện nghĩa vụ với người lao động, bảo hiểm xã hội, nhà thầu phụ, cũng như tính minh bạch trong hoạt động của doanh nghiệp. Chúng tôi cho rằng đây sẽ là cơ chế để các doanh nghiệp thận trọng và trung thực khi tham gia đánh giá.

* Nhà báo Vũ Thành Trung - Ban Thời sự, Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV): Hồ sơ đối với các doanh nghiệp tham gia vinh danh. Giải pháp nào ngăn tình trạng chạy giải?

* Ông Lê Quang Hùng - nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, Phó Chủ tịch Hội đồng Đánh giá:

Trước hết doanh nghiệp tham gia đánh giá phải nộp đầy đủ hồ sơ theo quy định. Việc đánh giá được thực hiện trên cơ sở dữ liệu do các cơ quan chức năng và địa phương cung cấp.

Bộ hồ sơ đánh giá gồm 3 nhóm nội dung chính: Thứ nhất là hồ sơ chứng minh tư cách pháp lý và năng lực của doanh nghiệp. Thứ hai là hồ sơ về tài chính, phản ánh tình hình hoạt động và khả năng thực hiện nghĩa vụ của doanh nghiệp. Thứ ba là hồ sơ liên quan đến quản trị doanh nghiệp. Doanh nghiệp tự kê khai và tự chịu trách nhiệm về tính trung thực, hợp pháp của các thông tin cung cấp.

Trong quá trình tiếp nhận, cơ quan đánh giá sẽ tiến hành rà soát, đối chiếu dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau. Trường hợp phát sinh khác biệt hoặc có ý kiến không thống nhất, sẽ có cơ chế xem xét, xử lý theo quy định nhằm bảo đảm tính khách quan.

Điều đáng chú ý là hoạt động đánh giá này không mang tính chất thanh tra hay kiểm tra. Đây là quá trình chấm điểm dựa trên các tiêu chí đã được công khai và áp dụng thống nhất. Việc đánh giá được thực hiện minh bạch, hướng tới phản ánh đúng thực trạng hoạt động của doanh nghiệp.

Quan trọng nhất là kết quả đầu ra. Thông qua hệ thống xếp hạng, doanh nghiệp có thể được phân thành các nhóm như Top 100, Top 50, Top 200 hoặc các cấp độ tương đương. Kết quả này không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp được hưởng ưu đãi hay miễn giảm thủ tục hành chính nào, mà chủ yếu đóng vai trò như một chỉ báo về năng lực và mức độ tuân thủ của doanh nghiệp, tương tự các bảng xếp hạng đại học, ngân hàng hay các tổ chức khác hiện nay.

Cách tiếp cận này giúp cơ quan quản lý, đối tác và thị trường có thêm căn cứ để tham khảo khi đánh giá doanh nghiệp. Các doanh nghiệp cũng có động lực nâng cao chất lượng quản trị, tăng cường tính minh bạch và cải thiện hiệu quả hoạt động.

Nếu triển khai thống nhất và khách quan, hệ thống đánh giá sẽ góp phần tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch hơn. Những doanh nghiệp có năng lực thực chất sẽ được thị trường nhận diện rõ hơn, qua đó nâng cao khả năng cạnh tranh và tạo niềm tin đối với đối tác, nhà đầu tư.

* Ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch VACC, Chủ tịch Hội đồng Đánh giá:

Ban tổ chức xác định chương trình đánh giá năng lực và vinh danh nhà thầu Việt Nam là hoạt động phi lợi nhuận, không nhằm mục đích tạo nguồn thu cho Hiệp hội.

Các khoản kinh phí thu từ doanh nghiệp tham gia (nếu có) chỉ nhằm bù đắp những chi phí tối thiểu phục vụ trực tiếp cho công tác đánh giá như tư vấn, thẩm định hồ sơ, kiểm tra, xác minh thông tin và các hoạt động chuyên môn liên quan. Hiệp hội không coi đây là một hoạt động kinh doanh hay nguồn thu thường xuyên.

Chúng tôi cũng xác định rõ việc huy động tài trợ hoàn toàn không gắn với kết quả đánh giá, xếp hạng hay vinh danh doanh nghiệp. Mọi doanh nghiệp tham gia đều được đánh giá trên cùng một hệ thống tiêu chí, bảo đảm khách quan, minh bạch và độc lập.

Để bảo đảm tính công bằng, ban tổ chức không xây dựng bất kỳ cơ chế hay quy trình nào cho phép vận động tài trợ gắn với hoạt động đánh giá năng lực doanh nghiệp. Đây là một trong những nguyên tắc quan trọng nhằm ngăn ngừa xung đột lợi ích, tránh việc chương trình bị biến tướng thành hoạt động mang tính thương mại hoặc tạo nguồn thu kinh tế.

Việc tách bạch hoàn toàn giữa công tác đánh giá và các hoạt động tài trợ sẽ góp phần nâng cao uy tín của chương trình, tạo niềm tin cho cộng đồng doanh nghiệp xây dựng khi tham gia.

* Ông Hoàng Thiệu Bảo - Phó Ban Xây dựng Vinaconex:

Việc được xếp hạng không chỉ giúp doanh nghiệp được ghi nhận trong nước mà còn tạo uy tín với các chủ đầu tư quốc tế. Vì vậy, chúng tôi kỳ vọng khung đánh giá này sẽ góp phần xây dựng thương hiệu cho các nhà thầu Việt Nam, không chỉ trong nước mà cả trên thị trường quốc tế.

Về những băn khoăn liên quan đến tính khách quan của việc đánh giá, cá nhân tôi hoàn toàn tin tưởng vào bộ tiêu chí của Hiệp hội. Tôi đã xem toàn bộ khung đánh giá và nhận thấy các tiêu chí đều được xây dựng theo phương pháp định lượng, dựa trên số liệu và minh chứng cụ thể, chứ không phải chấm điểm cảm tính. Vì vậy, quá trình đánh giá sẽ khách quan, minh bạch, tương tự như việc chấm thầu.

Tôi kiến nghị nên đơn giản hóa hồ sơ yêu cầu doanh nghiệp nộp; cần giảm tối đa các thủ tục, quy định rõ hình thức xác thực hồ sơ để doanh nghiệp có thể tham gia thuận lợi, đồng thời giúp Hội đồng đánh giá dễ dàng kiểm tra, xác minh.

* Ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch VACC, Chủ tịch Hội đồng Đánh giá:

Đây cũng là vấn đề mà Hội đồng Đánh giá đã và đang trao đổi. Sau buổi công bố hôm nay, Hội đồng sẽ họp thêm một lần cuối cùng cùng đơn vị tư vấn để thống nhất bộ hồ sơ doanh nghiệp cần nộp, cũng như quy định cụ thể về các tài liệu phục vụ đánh giá.

Tinh thần của chúng tôi là ghi nhận ý kiến của doanh nghiệp, bảo đảm thủ tục phải đơn giản, rõ ràng, đầy đủ để phục vụ công tác đánh giá nhưng không làm phát sinh gánh nặng trong quá trình chuẩn bị hồ sơ.

Hội đồng sẽ tận dụng tối đa nền tảng số để doanh nghiệp tự kê khai, tự đánh giá trên hệ thống, qua đó giảm bớt thủ tục hành chính và tạo thuận lợi nhất cho các đơn vị tham gia.

* Nhà báo Nha Trang - Báo và Phát thanh truyền hình Hà Nội: Trong bối cảnh thị trường có hơn 10.000 doanh nghiệp và sự cạnh tranh rất khốc liệt, lợi thế về đấu thầu, vốn và nhân lực thường thuộc về các tập đoàn lớn. Vậy chương trình đánh giá năng lực này mang lại cơ hội cụ thể nào cho các nhà thầu nhỏ? Liệu có các hạng mục riêng biệt dành cho khối doanh nghiệp nhỏ hay không?

* Ông Lê Quang Hùng - nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, Phó Chủ tịch Hội đồng Đánh giá:

Sự cạnh tranh là yếu tố tất yếu và là động lực phát triển trong bất cứ lĩnh vực kinh doanh nào. Việc phân định các mức độ xếp hạng cao thấp sẽ tạo ra động lực thúc đẩy các doanh nghiệp không ngừng nỗ lực vươn lên.

Điểm nhấn quan trọng nhất của chương trình chính là mang lại lợi ích thiết thực cho người thụ hưởng - các chủ đầu tư. Trong bối cảnh thông tin thị trường hiện nay chưa thực sự minh bạch và rõ ràng, các chủ đầu tư rất mong muốn có một nguồn dữ liệu đáng tin cậy để tìm kiếm và lựa chọn những nhà thầu thi công xuất sắc nhất, phù hợp với từng loại hình dự án như công trình dân dụng, công nghiệp hay giao thông.

Với các tiêu chí gắn liền với những gói thầu có giá trị cao (từ 400-500 tỷ đồng trở lên) và tập trung chủ yếu vào các tổng thầu, dòng chảy điểm số đương nhiên sẽ đổ dồn về các doanh nghiệp lớn.nĐiều này đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp xây dựng ở phân khúc vừa và nhỏ sẽ khó có thể chen chân vào "sân chơi" này trong giai đoạn đánh giá hiện tại và cần được Hội đồng cân nhắc thêm.

Tuy nhiên, chương trình hiện đang mang tính chất thí điểm để kiểm nghiệm cách thức hoạt động, từ đó ghi nhận kinh nghiệm và tiến hành điều chỉnh cho phù hợp. Trong tương lai, nếu các doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa thể tham gia vào sân chơi chung này, Hội đồng đánh giá sẽ cân nhắc thiết lập một phân khúc riêng biệt dành cho họ.

Thậm chí, chương trình sẽ hướng tới việc đánh giá cả những nhà thầu phụ chuyên biệt (ví dụ các đơn vị chuyên thi công hoàn thiện), những người không tham gia làm tổng thầu nhưng vẫn đóng vai trò quan trọng trong chuỗi giá trị xây dựng. Qua đó, chương trình kỳ vọng sẽ tạo ra sức lan tỏa sâu rộng hơn, đánh giá đa chiều và bao phủ toàn diện hơn các ngách của thị trường xây dựng...

* Nhà báo Ngọc Diễm - Vnexpres:

Tình trạng cạnh tranh nhân lực và năng lực nhà thầu trong ngành xây dựng hiện nay rất gay gắt, VACC có giải pháp gì để hỗ trợ các doanh nghiệp, nhà thầu?

* Ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch VACC, Chủ tịch Hội đồng Đánh giá:

Về vấn đề này, tôi cho rằng cần nhìn nhận bức tranh cạnh tranh của ngành xây dựng Việt Nam trong bối cảnh đã có sự thay đổi rất lớn so với trước đây.

Nếu như khoảng 10 năm trước, thị trường xây dựng chứng kiến tình trạng nhiều nhà thầu chào giá rất thấp để có được công trình thì hiện nay câu chuyện đã khác. Nguyên nhân của giai đoạn đó là do nguồn vốn đầu tư còn hạn chế, số lượng dự án không nhiều, trong khi năng lực thi công của các doanh nghiệp lại khá lớn. Vì vậy, cạnh tranh trong đấu thầu chủ yếu là cạnh tranh về giá, thậm chí có những nhà thầu chấp nhận bỏ giá rất thấp để duy trì hoạt động và giữ chân người lao động.

Tuy nhiên, hiện nay thị trường đang chuyển sang một trạng thái khác. Thực tế đã xuất hiện tình trạng nhiều dự án đầu tư công gặp khó khăn trong việc lựa chọn nhà thầu. Một trong những nguyên nhân là tổng mức đầu tư và đơn giá trong nhiều dự án chưa phản ánh đúng chi phí thực tế của thị trường.

Hiện nay, việc lập dự toán đầu tư xây dựng vẫn dựa trên các hệ thống định mức, đơn giá được công bố. Tuy nhiên, ở nhiều trường hợp, các mức giá này chưa theo kịp diễn biến thực tế. Chẳng hạn, đơn giá nhân công trong định mức nhà nước hiện chỉ khoảng 350.000 đồng/ngày công, trong khi trên thị trường, các doanh nghiệp phải trả từ 700.000 đồng đến 1 triệu đồng/ngày công đối với nhiều vị trí lao động kỹ thuật. Tương tự, giá vật liệu xây dựng do các sở xây dựng công bố ở nhiều địa phương cũng thấp hơn giá mua thực tế từ 15-20%.

Sự chênh lệch này dẫn đến tình trạng tổng mức đầu tư của một số dự án không còn phù hợp với thực tế thi công. Khi chi phí thực tế cao hơn đáng kể so với chi phí được tính toán trong hồ sơ mời thầu, nhà thầu sẽ phải cân nhắc rất kỹ trước khi tham gia. Có những trường hợp nếu trúng thầu thì nguy cơ thua lỗ là rất lớn.

Đây là thực tế mà VACC đã nhiều lần phản ánh với Bộ Xây dựng, các bộ, ngành liên quan và Chính phủ. Chúng tôi kiến nghị cần sớm điều chỉnh hệ thống định mức, đơn giá xây dựng để bảo đảm sát thực tế hơn. Bộ Xây dựng cũng đã tổng kết công tác xây dựng các dự án cao tốc giai đoạn 2021-2025 và đây là một trong những nội dung được các doanh nghiệp đặc biệt quan tâm.

Theo chúng tôi, việc điều chỉnh định mức, đơn giá sát với thực tế không chỉ giúp bảo đảm hiệu quả đầu tư mà còn góp phần tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn trên thị trường xây dựng. Khi các chi phí được tính đúng, tính đủ, các nhà thầu sẽ cạnh tranh bằng năng lực, chất lượng và hiệu quả thi công thay vì cạnh tranh bằng cách hạ giá đến mức không hợp lý.

Bên cạnh vấn đề đơn giá, thị trường xây dựng hiện nay còn đang phải đối mặt với một thách thức rất lớn khác là thiếu hụt nhân lực. Chúng tôi đã nhiều lần nhấn mạnh rằng ngành xây dựng đang đứng trước nguy cơ khủng hoảng lao động.

Hiện nay, cả nước đang đồng thời triển khai rất nhiều dự án hạ tầng lớn, từ cao tốc Bắc - Nam, sân bay, cảng biển đến các dự án đô thị và công nghiệp. Nhu cầu nhân lực vì thế tăng lên rất nhanh. Tuy nhiên, lực lượng công nhân xây dựng, đặc biệt là công nhân kỹ thuật lành nghề, lại đang thiếu hụt nghiêm trọng.

Không chỉ thiếu về số lượng, thị trường còn thiếu lao động có tay nghề cao. Các doanh nghiệp lớn thường có điều kiện tài chính tốt hơn nên có thể thu hút nhân sự bằng mức lương và chế độ đãi ngộ cao. Trong khi đó, các doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp rất nhiều khó khăn trong việc tuyển dụng và giữ chân người lao động. Điều này tạo ra áp lực cạnh tranh rất lớn về nhân lực trong toàn ngành.

Trước thực trạng đó, Hiệp hội đã báo cáo Chính phủ và Bộ Xây dựng, đồng thời đề xuất cần có chương trình dài hạn về phát triển nguồn nhân lực cho ngành xây dựng. Vừa qua, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phạm Minh Hà cũng đã yêu cầu nghiên cứu các giải pháp phối hợp nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo, bổ sung nguồn nhân lực cho ngành trong thời gian tới.

Nếu nhìn dưới góc độ năng suất lao động thì có thể thấy rất rõ áp lực hiện nay. Theo tính toán, một công nhân trong lĩnh vực xây dựng hạ tầng giao thông mỗi năm chỉ tạo ra khoảng 500-600 triệu đồng giá trị sản lượng. Trong khi đó, tổng quy mô đầu tư công hiện nay đã lên tới khoảng 1 triệu tỷ đồng. Với khối lượng công việc rất lớn như vậy, nguồn nhân lực hiện có của ngành xây dựng mới chỉ đáp ứng được khoảng 50-60% nhu cầu thực tế.

Trước đây, ngành xây dựng còn có thể tận dụng nguồn lao động nông nhàn từ khu vực nông thôn. Nhưng hiện nay nguồn lao động này gần như không còn. Nếu đến các công trường xây dựng hiện nay sẽ thấy rất rõ sự thiếu hụt lao động. Nhiều công trường phải tuyển dụng lao động từ các vùng sâu, vùng xa, thậm chí từ đồng bào dân tộc thiểu số để đáp ứng nhu cầu thi công. Có thể nói, hai khó khăn lớn nhất của thị trường xây dựng hiện nay là hệ thống đơn giá, định mức chưa theo kịp thực tế và tình trạng thiếu hụt nhân lực ngày càng nghiêm trọng.

Đây là những vấn đề cần sớm được tháo gỡ để bảo đảm tiến độ, chất lượng các dự án đầu tư và sự phát triển bền vững của ngành xây dựng trong thời gian tới

* Nhà báo Nguyễn Hiền, Tạp chí Kinh tế - Tài chính, Bộ Tài chính:

Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết số 68, Nghị quyết số 79 và Nghị quyết số 10. Một trong những mục tiêu xuyên suốt của các nghị quyết này là xây dựng đội ngũ doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực vươn tầm quốc tế. Vậy đối với Chương trình đánh giá năng lực và vinh danh các nhà thầu xây dựng Việt Nam, chương trình đặt ra những mục tiêu cụ thể như thế nào để góp phần hiện thực hóa chủ trương này, hỗ trợ các doanh nghiệp xây dựng lớn của Việt Nam nâng cao vị thế và hội nhập với thị trường quốc tế?

* Ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch VACC, Chủ tịch Hội đồng Đánh giá:

Chủ trương đưa doanh nghiệp Việt Nam vươn tầm quốc tế là định hướng rất lớn, đang được lãnh đạo Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm chỉ đạo.

Mới đây, VTV1 cũng đã liên hệ với Hiệp hội để đề nghị giới thiệu một doanh nghiệp tiêu biểu tham gia chương trình về doanh nghiệp Việt vươn tầm quốc tế. Khi lựa chọn, chúng tôi phải cân nhắc rất kỹ. Doanh nghiệp được giới thiệu không chỉ cần có năng lực mà còn phải có lịch sử phát triển minh bạch, không vi phạm pháp luật hay mắc các sai phạm trong quá trình hoạt động. Đây là những tiêu chí rất quan trọng.

Qua ví dụ đó có thể thấy, Hiệp hội luôn đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng hình ảnh và uy tín của doanh nghiệp xây dựng Việt Nam. Chính vì vậy, thông qua Chương trình đánh giá năng lực và vinh danh các nhà thầu xây dựng Việt Nam, chúng tôi kỳ vọng sẽ lựa chọn được đội ngũ doanh nghiệp lớn, có đủ tầm và tâm, đáp ứng các tiêu chuẩn để từng bước vươn ra thị trường quốc tế.

Mục tiêu của chương trình không chỉ là tôn vinh những doanh nghiệp hàng đầu trong ngành xây dựng mà còn góp phần tạo dựng một hệ thống đánh giá khách quan, minh bạch về năng lực doanh nghiệp. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để nâng cao uy tín của các nhà thầu Việt Nam trong quá trình hội nhập.

Bên cạnh đó, chương trình cũng sẽ mang lại giá trị thiết thực đối với các nhà đầu tư nước ngoài. Khi các doanh nghiệp FDI tìm hiểu thị trường xây dựng Việt Nam, họ thường chưa có nhiều thông tin để lựa chọn đối tác. Hệ thống đánh giá năng lực do chương trình xây dựng sẽ trở thành một nguồn tham khảo đáng tin cậy, giúp các nhà đầu tư hiểu rõ hơn về năng lực của doanh nghiệp xây dựng Việt Nam và thuận lợi hơn trong việc lựa chọn nhà thầu.

Chúng tôi tin rằng chương trình không chỉ góp phần nâng cao vị thế của các doanh nghiệp xây dựng trong nước mà còn tạo thêm một "tấm hộ chiếu" về uy tín và năng lực, giúp doanh nghiệp Việt Nam từng bước vươn ra thị trường quốc tế.

* Nhà báo Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, đồng Trưởng Ban tổ chức:

Chương trình "Đánh giá năng lực và vinh danh nhà thầu xây dựng Việt Nam 2026" định hướng hỗ trợ các doanh nghiệp không chỉ giữ vững thị phần trong nước mà còn tự tin hội nhập, cạnh tranh sòng phẳng với các nhà thầu khu vực và quốc tế. Đã đến lúc ngành xây dựng gạt bỏ sự tự ti để vươn ra những vùng đất mới, dựa trên các công cụ, hành lang pháp lý và sự đồng hành của cơ quan báo chí.

Bên cạnh khát vọng vươn xa, bài toán về năng suất lao động cũng được đặt ra một cách thẳng thắn. Thực tế hiện nay cho thấy giá trị năng lực sản xuất chưa cao, với mức doanh thu nhân sự trong một số lĩnh vực chỉ đạt khoảng 500-600 triệu đồng, đòi hỏi các doanh nghiệp phải nỗ lực tăng năng suất và ứng dụng công nghệ. Để giải quyết vấn đề này, bộ tiêu chí đánh giá năng lực nhà thầu đã được hội đồng đưa ra rất chặt chẽ.

Do đây là một lĩnh vực mới, dự thảo bộ công cụ đánh giá năng lực nhà thầu đang trong giai đoạn hoàn thiện cuối cùng và hội đồng tổ chức luôn cầu thị, ghi nhận các ý kiến đóng góp, bao gồm cả những lo ngại về việc bộ tiêu chí có thể đang thiên vị các doanh nghiệp lớn. Trong thời gian tới, khi bộ công cụ được hoàn thiện, các doanh nghiệp sẽ tiến hành tự điền và tự đánh giá năng lực của mình.

Chúng tôi kỳ vọng các đơn vị báo chí sẽ tiếp tục đồng hành, chia sẻ và góp ý mang tính xây dựng để hoạt động này ngày càng trở nên thiết thực, ý nghĩa và hoàn thiện hơn.

* Ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch VACC, Chủ tịch Hội đồng Đánh giá:

Chương trình "Đánh giá năng lực và vinh danh nhà thầu xây dựng Việt Nam 2026" không chỉ giới hạn trong phạm vi các doanh nghiệp hội viên của VACC, mà mở rộng mời gọi tất cả các doanh nghiệp xây dựng chưa tham gia hiệp hội trên toàn quốc cùng góp mặt. Mục tiêu cốt lõi của sự cởi mở này là nhằm thu thập, chuẩn bị cho việc hình thành một hệ thống dữ liệu quốc gia toàn diện về ngành xây dựng.