Là người trực tiếp tham dự phiên giải trình ngày 20/9, bà đánh giá gì về những nội dung giải trình của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn?
Qua phiên giải trình, tôi đánh giá Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đã thể hiện tinh thần nghiêm túc, cầu thị, thẳng thắn và không né tránh những vấn đề khó, đang được cử tri, phụ huynh, giáo viên và học sinh đặc biệt quan tâm. Nội dung giải trình khá toàn diện, từ đội ngũ nhà giáo, tiền lương và biên chế; chương trình, sách giáo khoa; thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học; đến tự chủ đại học, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục.
Điểm đáng ghi nhận trước hết là Bộ trưởng không chỉ lý giải từng hiện tượng riêng lẻ mà đã bước đầu đặt các vấn đề trong một tư duy quản trị hệ thống. Tầm nhìn thể hiện khá rõ qua ba định hướng lớn: giữ ổn định những chính sách đã chứng minh được hiệu quả; điều chỉnh kịp thời những bất cập trên cơ sở dữ liệu; và lấy chất lượng, công bằng cùng quyền lợi của người học làm tiêu chuẩn trung tâm.
Đối với kỳ thi tốt nghiệp THPT, Bộ trưởng lựa chọn phương án tiếp tục duy trì một kỳ thi có nhiều mục tiêu: xét công nhận tốt nghiệp, đánh giá chất lượng giáo dục và cung cấp dữ liệu có độ tin cậy cho tuyển sinh đại học, giáo dục nghề nghiệp. Tôi cho rằng đây là cách tiếp cận thực tế, giúp tránh quay lại tình trạng tổ chức nhiều kỳ thi tốn kém cho gia đình và xã hội.
Tuy nhiên, việc giữ ổn định không có nghĩa là giữ nguyên mọi khâu. Bộ vẫn phải tiếp tục nâng cao chất lượng đề thi, khả năng phân hóa, kiểm soát tổ chức thi và công khai dữ liệu đánh giá độ tin cậy giữa các địa phương.
Tại phiên giải trình, vấn đề cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ cũng được nhắc đến. Bà thấy sao về phần giải trình này?
Đối với tuyển sinh đại học, tôi đánh giá cao quan điểm của Bộ trưởng về việc xử lý sự thiếu công bằng do cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ hoặc các tiêu chí bổ sung. Khi một năng lực được tính hai lần, hoặc khi chứng chỉ có chi phí cao tạo ra lợi thế đáng kể cho một nhóm thí sinh, thì quyền tự chủ tuyển sinh cần được điều chỉnh bằng yêu cầu bảo đảm công bằng.
Việc yêu cầu các phương thức tuyển sinh phải có tiêu chí thống nhất và mức chuẩn đầu vào tương đương cho thấy Bộ trưởng hướng tới mô hình tự chủ đi đôi với trách nhiệm giải trình, chứ không phải tự chủ thiếu giới hạn.
Đáng chú ý, Bộ trưởng cũng khẳng định không chấp nhận hạ chuẩn chất lượng, đồng thời ủng hộ các cơ sở giáo dục đại học thí điểm mô hình mới trước khi đánh giá và nhân rộng.
Còn vấn đề thiếu sách giáo khoa thì sao, thưa bà?
Tại phiên giải trình, Bộ trưởng đã thể hiện tinh thần nhận trách nhiệm về vấn đề này. Với tình trạng thiếu sách giáo khoa cục bộ, Bộ trưởng thừa nhận công tác dự báo và lập kế hoạch chưa chính xác, đồng thời cam kết năm học tới không để tái diễn.
Việc nhận trách nhiệm là cần thiết, nhưng điều cử tri chờ đợi tiếp theo là một cơ chế cụ thể về dự báo nhu cầu, lượng sách dự phòng, tiến độ in và phát hành, cũng như xác định trách nhiệm của bộ, địa phương, nhà trường và nhà xuất bản ở từng khâu.
Bên cạnh những kết quả tích cực, theo tôi, một số nội dung giải trình vẫn cần được tiếp tục cụ thể hóa. Đó là sự chênh lệch giữa số giáo viên còn thiếu theo định mức, nhu cầu thực tế sau sắp xếp mạng lưới trường học, số biên chế đã được giao nhưng chưa tuyển dụng và số giáo viên đang làm việc theo hợp đồng.
Nếu không xác định rõ nguyên nhân ở từng địa phương và trách nhiệm của từng cơ quan, tình trạng “có biên chế nhưng không tuyển được người, trong khi vẫn phải sử dụng giáo viên hợp đồng” sẽ còn kéo dài.
Bà có kiến nghị đề xuất gì sau phiên giải trình này?
Sau phiên giải trình, tôi kiến nghị, Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng kế hoạch thực hiện kết luận phiên giải trình, trong đó mỗi nhiệm vụ phải có thời hạn, sản phẩm đầu ra, cơ quan chịu trách nhiệm và chỉ số đánh giá cụ thể.
Bên cạnh đó, cần công khai dữ liệu về nhu cầu, biên chế, tuyển dụng và cơ cấu giáo viên theo từng cấp học, môn học, địa phương; phối hợp với Bộ Nội vụ và Bộ Tài chính tháo gỡ đồng bộ các vướng mắc về tuyển dụng, tiền lương, phụ cấp và nguồn kinh phí.
Tôi cũng mong muốn giữ ổn định kỳ thi tốt nghiệp THPT nhưng phải định kỳ công bố kết quả đánh giá độ tin cậy, độ phân hóa và mức độ tương quan giữa điểm thi, học bạ và kết quả học tập ở bậc đại học.
Mọi thay đổi lớn về tuyển sinh phải được đánh giá tác động, công bố đủ sớm và có quy định chuyển tiếp. Việc bảo đảm công bằng là cần thiết, nhưng không được tạo ra sự đột ngột đối với những học sinh đã chuẩn bị nhiều năm theo chính sách hiện hành.
Đồng thời, cần rà soát toàn diện chương trình và sách giáo khoa theo hướng giảm tải thực chất; thiết lập cơ chế dự báo, dự phòng và giám sát để không tái diễn tình trạng học sinh bước vào năm học mới mà chưa có đủ sách.
Bộ cũng cần xây dựng khung pháp lý cho trí tuệ nhân tạo trong giáo dục, trong đó đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo và bảo đảm an toàn dữ liệu, đạo đức học thuật, quyền riêng tư và sự phát triển lành mạnh của học sinh.
Bà đánh giá gì về tầm nhìn của Bộ trưởng sau phiên giải trình này?
Nhìn tổng thể, phiên giải trình cho thấy Bộ trưởng có tầm nhìn hướng đến một nền giáo dục ổn định về chính sách, công bằng trong cơ hội, dựa trên dữ liệu, coi trọng chuẩn chất lượng và mở rộng tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình.
Tôi kỳ vọng tầm nhìn đó sẽ sớm được chuyển hóa thành kế hoạch hành động có thể đo lường được.
Tuy nhiên, sau giải trình, điều quan trọng nhất không chỉ là Bộ trưởng đã trả lời như thế nào, mà là các cam kết sẽ được thực hiện đến đâu, trong thời hạn nào và đem lại chuyển biến cụ thể gì cho người học, nhà giáo và toàn xã hội.
Cảm ơn bà!
