Văn bản công chứng là "cổng lọc dữ liệu đầu vào"
Sáng 22/10, phát biểu thảo luận tổ, về Dự án Luật Đất đai (sửa đổi), đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (Hà Nội) nhấn mạnh về tính cấp thiết của công chứng bắt buộc đối với giao dịch đất đai và loại bỏ tư duy "số hóa cơ sở dữ liệu thay thế công chứng".
Theo ông Hà, cơ quan chủ trì soạn thảo cho rằng khi Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai được hoàn thiện, tích hợp và liên thông thì có thể xem xét cắt giảm hoặc bỏ quy định công chứng bắt buộc.
Tuy nhiên, cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai hay hệ thống định danh điện tử VNeID chỉ giải quyết bài toán xác thực danh tính chủ thể và thông tin thửa đất tại 1 thời điểm đã ghi nhận trong quá khứ.
Hệ thống dữ liệu điện tử tuyệt đối không thể kiểm tra được năng lực hành vi dân sự của các bên tại thời điểm ký kết cũng như không thể đánh giá được tính hợp pháp của nội dung thỏa thuận, tài sản chung/riêng của vợ chồng, hay sự hiểu rõ hậu quả pháp lý của các bên.
Đại biểu nhấn mạnh, kinh nghiệm quốc tế (như Pháp, Estonia - các quốc gia đã số hóa 100% Cơ sở dữ liệu đất đai) về quản trị đất đai số hóa tại các quốc gia tiên tiến cho thấy: Không quốc gia nào bỏ công chứng khi số hóa Cơ sở dữ liệu đất đai. Trái lại, họ bắt buộc văn bản công chứng là "cổng lọc dữ liệu đầu vào" duy nhất để bảo đảm dữ liệu ghi nhận vào sổ địa chính là dữ liệu "sạch" và an toàn tuyệt đối.
Ông Đỗ Đức Hồng Hà cũng băn khoăn, việc chuyển giao nhiệm vụ kiểm tra pháp lý hợp đồng từ công chứng viên sang cán bộ Văn phòng đăng ký đất đai hoặc UBND cấp xã sẽ gây ách tắc thủ tục hành chính và đẩy gánh nặng bồi thường thiệt hại khi xảy ra tranh chấp sang cho Ngân sách Nhà nước. Ông nhấn mạnh, công chứng và đăng ký đất đai là 2 công đoạn bổ trợ chuyên biệt, không thể thay thế cho nhau.
“Việc duy trì quy định công chứng bắt buộc trực tiếp trong Luật Đất đai không chỉ bảo vệ tài sản lớn nhất của Nhân dân là “tấc vàng”, ngăn ngừa từ gốc các tranh chấp, lừa đảo, mà còn là trụ cột bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật (nhất là với Bộ luật Dân sự và Luật Công chứng), giữ vững định hướng chiến lược của Đảng về cải cách tư pháp, cải cách hành chính theo Nghị quyết 27-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương”, ông Hà nêu rõ.
Từ đó, ông đề nghị giữ như quy định hiện hành: công chứng, chứng thực bắt buộc đối với các hợp đồng, văn bản chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất của hộ gia đình, cá nhân; không phụ thuộc vào tiến độ số hóa Cơ sở dữ liệu đất đai.
Đồng thời, bổ sung quy định về "Chuyển đổi số hoạt động công chứng", bắt buộc kết nối, chia sẻ dữ liệu liên thông thời gian thực giữa Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai với Cơ sở dữ liệu công chứng toàn quốc, Cơ sở dữ liệu thuế và ngân hàng để giảm chi phí tuân thủ cho người dân.
Nguy cơ phát sinh tranh chấp
Chung mối quan tâm về vấn đề này, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) bày tỏ nhất trí với phân tích của Ủy ban Kinh tế và Tài chính rằng, công chứng không chỉ kiểm tra tình trạng pháp lý thửa đất mà còn chứng nhận tính xác thực, hợp pháp của giao dịch.
“Tôi xin bổ sung một căn cứ từ chính hồ sơ: theo Mục V Tờ trình số 943/TTr-CP, trong 4.476 lượt góp ý có nội dung cụ thể của Nhân dân qua ứng dụng VNeID, riêng vấn đề công chứng, chứng thực chiếm 3.190 lượt, tương đương 71,27%. Hơn bảy phần mười mối quan tâm thực chất của Nhân dân dồn vào đúng nội dung này. Một nội dung được Nhân dân quan tâm ở mức đó thì càng nên quy định nguyên tắc ngay trong luật, chỉ giao Chính phủ quy định lộ trình miễn trừ gắn với mức độ hoàn thiện cơ sở dữ liệu”, ông Sơn nói.
Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh (TPHCM), cũng đề nghị rà soát quy định về công chứng giao dịch đất đai để bảo đảm thống nhất với các luật hiện hành.
Theo bà Hạnh, việc giao Chính phủ xác định các trường hợp phải công chứng, chứng thực cần được xem xét lại về cơ sở pháp lý.
Nữ đại biểu cũng đề xuất bổ sung quy định công chứng, chứng thực bắt buộc đối với giao dịch thừa kế quyền sử dụng đất, nhà ở do nguy cơ phát sinh tranh chấp trong quá trình phân chia tài sản.
Bà cho biết thời gian qua TP HCM đã xử lý khoảng 58.000 việc công chứng liên quan đến di chúc và 27.000 việc liên quan đến phân chia tài sản thừa kế.
"Các giao dịch thừa kế nhà, đất cần được kiểm tra pháp lý chặt chẽ để hạn chế tranh chấp giữa những người thừa kế", bà nhấn mạnh.
