Từ khu ổ chuột Durban đến phòng xử án quốc tế: Cuộc chiến không tiếng súng của một cô gái Tamil
Sinh năm 1941 trong một gia đình gốc Ấn Độ Tamil nghèo khó dưới chế độ apartheid khắc nghiệt ở Durban, Navi Pillay lớn lên trong thế giới của sự phân biệt chủng tộc, nơi người da màu bị xem là công dân hạng hai.
Bà trở thành một trong những nữ luật sư da màu đầu tiên của Nam Phi, mở văn phòng luật riêng năm 1967 và dành những năm tháng tuổi trẻ để bảo vệ các nhà hoạt động chống apartheid, trong đó có cả những người thân cận với Nelson Mandela.
Không có súng, không có biểu tình ồn ào. Chỉ có những hồ sơ dày cộp, những đêm trắng đọc luật và một niềm tin sắt đá: công lý phải đứng trên mọi quyền lực.
Khi hiếp dâm được công nhận là tội diệt chủng: Phán quyết làm rung chuyển lịch sử
Năm 1999, bà trở thành thẩm phán và sau đó là Chủ tịch Tòa án Hình sự Quốc tế về Rwanda (ICTR). Trong những phiên tòa đẫm máu của cuộc diệt chủng 1994, Navi Pillay đã dẫn dắt một quyết định mang tính bước ngoặt: công nhận hành vi hiếp dâm và bạo lực tình dục hàng loạt là công cụ của tội diệt chủng và tội ác chống lại loài người.
Đó không chỉ là một phán quyết pháp lý. Đó là lần đầu tiên trong lịch sử, nỗi đau của hàng trăm nghìn phụ nữ Rwanda được đặt ngang hàng với những tội ác tày trời nhất của nhân loại. Từ phòng xử án ở Arusha, tiếng nói của bà đã vang vọng khắp thế giới.
Người phụ nữ không sợ quyền lực: Từ Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc đến Tòa án Công lý Quốc tế
Sau Rwanda, Navi Pillay tiếp tục ngồi ghế thẩm phán Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC), rồi trở thành Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc (2008-2014). Bà không ngần ngại chỉ trích các chính phủ lớn nhỏ khi họ vi phạm nhân quyền. Gần đây nhất, bà chủ trì Ủy ban Điều tra Độc lập của Liên Hợp Quốc về Lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng (2021-2025) và hiện vẫn là thẩm phán tại Tòa án Công lý Quốc tế trong vụ Myanmar bị cáo buộc diệt chủng.
Ở tuổi 85, khi nhiều người đã nghỉ ngơi, bà vẫn đứng giữa những cuộc chiến pháp lý cam go nhất thế giới, một mình chống lại sức ép chính trị khổng lồ.
Ủy ban Nobel viết: “Hòa bình cần công lý. Trong thời đại chiến tranh gia tăng và các định chế pháp lý quốc tế đang bị tấn công, chúng ta cần những người có dũng khí, tầm nhìn và quyết tâm như Navi Pillay”.
Từ một cô gái Tamil nghèo dưới bóng apartheid đến người phụ nữ vừa được trao giải Nobel Hòa bình 2026, Navi Pillay đã chứng minh một điều đơn giản nhưng vĩ đại: đôi khi, vũ khí mạnh nhất để bảo vệ hòa bình không phải là súng đạn, mà là một bản án công bằng và một người phụ nữ không bao giờ chịu khuất phục.
