Ngay từ khi lập dự án, VIDIFI đã thuê tư vấn quốc tế thiết kế, triển khai ITS theo tiêu chuẩn quốc tế, hướng tới mô hình quản lý, khai thác tương tự các tuyến cao tốc tại các nước phát triển. Sau hơn 10 năm vận hành, hệ thống được đánh giá đã phát huy vai trò quan trọng trong quản lý giao thông, thu phí, bảo vệ kết cấu hạ tầng và cung cấp thông tin cho người tham gia giao thông.
ITS - “bộ não” điều hành cả tuyến cao tốc
ITS trên cao tốc Hà Nội - Hải Phòng không phải một thiết bị đơn lẻ mà là tập hợp nhiều hệ thống thành phần được kết nối về Trung tâm điều hành. Hệ thống quản lý giao thông tiếp nhận dữ liệu từ camera CCTV, camera dò xe VDS, biển báo điện tử VMS cùng các thiết bị khác; từ đó phân tích, xử lý để cung cấp thông tin về tình trạng giao thông và hỗ trợ cán bộ điều hành lựa chọn phương án xử lý phù hợp.
Theo lãnh đạo VIDIFI, ITS trên tuyến được tổ chức thành các nhóm chức năng gồm giám sát giao thông, thu phí và các hệ thống phụ trợ như truyền dẫn dữ liệu, cấp nguồn, thông tin liên lạc. Trung tâm điều hành giữ vai trò đầu mối kết nối các thành phần này, tạo thành một quy trình quản lý khép kín thay vì xử lý giao thông hoàn toàn dựa vào con người tại hiện trường.
Đây cũng là điểm quan trọng làm nên giá trị của ITS: dữ liệu được thu thập tại hiện trường, truyền về trung tâm, phân tích và chuyển thành thông tin phục vụ điều hành. Trong trường hợp xảy ra sự cố, khả năng phát hiện sớm và truyền thông tin nhanh giúp rút ngắn thời gian phản ứng, qua đó góp phần bảo đảm an toàn và duy trì năng lực lưu thông trên tuyến.
Một trong những thành phần nổi bật nhất của ITS là hệ thống camera giám sát CCTV. Theo đơn vị quản lý, tuyến được bố trí 58 camera dọc đường, có bán kính quan sát trên 1 km, khả năng phóng đại 32 lần, có thể tự động quay quét hoặc điều khiển thủ công. Hệ thống được thiết kế để có phạm vi quan sát rộng, hạn chế điểm mù và truyền hình ảnh trực tiếp về Trung tâm điều hành.
Đáng chú ý, 11 vị trí cầu vượt còn được lắp camera riêng nhằm hỗ trợ phát hiện, ngăn chặn hiện tượng ném vật xuống đường cao tốc. Đây là một ví dụ cho thấy ITS không chỉ phục vụ điều hành giao thông mà còn tham gia trực tiếp vào việc bảo vệ an toàn cho người và phương tiện.
Cân xe ngay cả khi đang chạy
Một thành phần khác ít được người tham gia giao thông nhìn thấy nhưng có vai trò quan trọng đối với tuổi thọ công trình là hệ thống cân tải trọng xe.
Cao tốc Hà Nội - Hải Phòng sử dụng hệ thống cân động WIM của hãng Kistler, Thụy Sĩ. Công nghệ cảm biến thạch anh (Quartz sensor) cho phép kiểm tra tải trọng trong khi xe vẫn di chuyển, không phải dừng lại tại làn cân, đồng thời hỗ trợ kiểm tra nhanh và đạt độ chính xác cao trong dải tốc độ cho phép.
Theo thông tin VIDIFI công bố, toàn tuyến hiện có 13 làn cân được bố trí tại các trạm thu phí và khu vực nút giao Đình Vũ. Hệ thống này góp phần kiểm soát tải trọng phương tiện ngay từ đầu vào cao tốc, qua đó bảo vệ kết cấu hạ tầng và nâng cao an toàn giao thông.
Cách làm này cho thấy ITS không chỉ hướng tới việc “nhìn thấy” giao thông mà còn kiểm soát những yếu tố có thể tác động lâu dài đến chất lượng công trình. Một chiếc xe quá tải được phát hiện sớm đồng nghĩa với việc giảm nguy cơ gây hư hỏng mặt đường, ảnh hưởng đến tuổi thọ công trình và an toàn của những phương tiện khác.
Trên hành trình, người lái xe còn trực tiếp tiếp nhận thông tin từ 8 biển báo điện tử VMS sử dụng công nghệ LED. Các biển được bố trí dọc tuyến, cung cấp thông tin về tình trạng đường, thời tiết và những cảnh báo cần thiết. Nội dung VMS có thể được điều chỉnh từ Trung tâm điều hành thông qua hệ thống quản lý giao thông.
Để toàn bộ hệ thống hoạt động ổn định, tuyến còn có mạng truyền dẫn kỹ thuật số sử dụng đường cáp quang chạy dọc tuyến, hệ thống đảm nhiệm truyền dữ liệu từ các trạm thu phí, trạm cân và thiết bị ITS về Trung tâm điều hành.
Giá trị lớn nhất của ITS không nằm ở số lượng camera hay thiết bị, mà ở khả năng các thiết bị này phối hợp thành một hệ thống thống nhất.
Sau nhiều năm vận hành, ITS đã hỗ trợ VIDIFI thực hiện đồng thời nhiều nhiệm vụ: quản lý giao thông, điều hành và xử lý cứu hộ, cứu nạn; hỗ trợ thu phí nhanh, thuận tiện, minh bạch; kiểm soát tải trọng, bảo vệ kết cấu hạ tầng; đồng thời cung cấp thông tin giao thông, thời tiết và dịch vụ cho người đi đường. Bên cạnh đó, VIDIFI đang có kế hoạch nâng cấp tổng thể hệ thống ITS sau 10 năm vận hành khai thác, để đưa những công nghệ mới vào trong công tác quản lý giao thông và quản lý thu phí.
Trong bối cảnh mạng lưới cao tốc Việt Nam ngày càng mở rộng, kinh nghiệm từ tuyến Hà Nội - Hải Phòng cho thấy ITS không còn là một “tiện ích cộng thêm”, mà đang trở thành hạ tầng thiết yếu của chính hạ tầng giao thông. Khi hàng trăm thiết bị cùng kết nối, dữ liệu được truyền liên tục và con người có thể giám sát toàn tuyến từ một trung tâm điều hành, mỗi chuyến xe trên cao tốc không chỉ được nâng đỡ bởi mặt đường và biển báo, mà còn bởi một “hệ thần kinh số” âm thầm hoạt động suốt ngày đêm.
Cao tốc Hà Nội - Hải Phòng là tuyến đường đầu tiên tại Việt Nam áp dụng 100% thu phí không dừng (ETC). Cụ thể, từ ngày 01/06/2022 trên toàn tuyến với 9 trạm thu phí đã áp dụng thu phí điện tử tự động không dừng ETC theo quyết định của Bộ Xây dựng và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Nhờ thu phí tự động không dừng ETC và ứng dụng công nghệ ITS đã giúp tình trạng giao thông tại các trạm thu phí luôn thông thoáng.
