Căng thẳng kỳ thi vào lớp 10: Vì sao nhiều năm Hà Nội vẫn thiếu trường công lập?

TPO - Nhiều năm nay, vì thiếu trường công lập, học sinh lớp 9 vẫn phải gồng mình luyện thi, đặt cược tương lai vào điểm số của một kỳ thi. Chuyên gia cho rằng, tuyển sinh lớp 10 đã vượt ra khỏi tính chất của một kỳ thi chuyển cấp thông thường, cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc và phải có ngay giải pháp.

Trầm cảm vì ôn thi

Em T.N.A, học sinh lớp 9, Trường THCS Giảng Võ (Hà Nội) cho biết, ôn thi vượt cấp từ năm lớp 7. Năm nay, lịch học thêm, luyện thi ở trung tâm dày đặc, khiến em ngộp thở, kiệt sức. “Rời nhà từ 6 giờ sáng, về nhà lúc 22 giờ. Mệt cũng không dám nghỉ một hôm vì sợ bỏ lỡ kiến thức quan trọng. Em quyết tâm học ngày, học đêm để thi trường đỗ nguyện vọng 1 vào trường công lập THPT Phan Đình Phùng”, N.A nói.

Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 Hà Nội hằng năm có số lượng lớn thí sinh đăng ký dự thi (hơn 100.000 em) trong khi trường THPT công lập nhiều năm nay chỉ tuyển hơn 60%: năm 2023 - 2024 là 61%; năm 2024 - 2025 là 63%.

th.jpg
Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 hằng năm tại Hà Nội có hơn 100.000 thí sinh dự thi nhưng chỉ có hơn 60% em được tuyển vào trường công.

Học sinh các trường THCS, muốn giành được tấm vé vào trường công lập, đặc biệt là trường thuộc tốp có điểm cao phải gồng mình học thêm, luyện thi. Giáo viên cho biết, có những em áp lực đến mức trầm cảm, bài kiểm tra thấp lo sợ khóc òa ngay trong lớp.

Thạc sĩ tâm lý Trần Đình Sơn, Hội tâm lý giáo dục Hà Nội nói rằng, nhiều học sinh bị áp lực, căng thẳng vì mục tiêu phải đạt điểm cao trong kỳ thi vượt cấp. Kỳ vọng từ gia đình, áp lực của nhà trường, thầy cô, bạn bè trong khi khả năng tiếp nhận kiến thức của từng em khác nhau. Lịch học dày đặc, bài thi bị thầy cô nhận xét “chưa tiến bộ”, “cần cố gắng hơn” hay điểm số không được như kỳ vọng khiến nhiều em mệt mỏi, quá tải.

Thực tế, đã có trường hợp học sinh học rất tốt nhưng vì áp lực, không vững tâm lý, vào phòng thi run lẩy bẩy, quên sạch kiến thức đã học. Kết quả trượt, em đóng cửa hoàn toàn với thế giới bên ngoài. Sau đó, dù gia đình có đăng ký cho học lớp 10 một trường tư thục nhưng nữ sinh này vẫn sống thu mình, không tự tin để vực dậy chính mình.

Mặc dù Bộ GD&ĐT đã quy định phương thức tuyển sinh đa dạng gồm xét tuyển, thi tuyển, kết hợp thi tuyển và xét tuyển nhưng đến nay mới chỉ có ít địa phương căn cứ điểm học bạ để xét tuyển, còn lại vẫn tổ chức kỳ thi chung để lấy kết quả phân loại tuyển sinh. Tại Hà Nội, có 122 trường THPT công lập, mức điểm chuẩn đầu vào khác nhau, thậm chí có sự chênh lệch lớn. Những trường ngoại thành trung bình 4 điểm/môn đã trúng tuyển trong khi trường nội đô trung bình hơn 8 điểm/môn vẫn có thể trượt nếu không chọn đúng. Việc đặt nguyện vọng trường công cũng là cuộc cân não tính toán của phụ huynh và học sinh.

Hơn 100 nghìn học sinh chạy đua căng thẳng

TS. Sái Công Hồng, Hiệp hội các trường Đại học, Cao đẳng Việt Nam nhìn nhận, kỳ thi tuyển sinh lớp 10 ở một số địa phương khiến hàng vạn gia đình bước vào cuộc chạy đua căng thẳng. Nguyên nhân là do số chỗ học tại các trường công lập không theo kịp lượng học sinh tăng nhanh, nhất là ở khu vực trung tâm và đô thị lớn.

cang.jpg
Không khí căng thẳng trong một phòng thi tuyển sinh lớp 10 tại Hà Nội.

Theo TS Hồng, áp lực thi cử những năm qua cho thấy, kỳ tuyển sinh lớp 10 đã vượt ra khỏi tính chất của một kỳ thi chuyển cấp thông thường. Số lượng học sinh tăng nhanh trong khi trường THPT công lập chưa được mở rộng tương ứng dẫn đến chênh lệch đáng kể giữa cung và cầu. Trong khi, đa số phụ huynh, học sinh vẫn đặt mục tiêu đỗ vào trường công lập vì nhiều nhẽ, trong đó có chi phí thấp, môi trường bạn bè, thầy cô chất lượng.

Hơn 100.000 học sinh lớp 9 hằng năm đổ dồn kỳ vọng vào một cánh cửa duy nhất là kỳ thi tuyển sinh trong khi cửa lại không đủ rộng, sự chen chúc, áp lực là điều không tránh khỏi.

Theo TS Hồng, cuộc đua khiến không ít học sinh rơi vào trạng thái mất ngủ, lo lắng hay sợ thi cũng như ở tình trạng căng thẳng kéo dài. Phụ huynh cũng bị cuốn vào vòng xoáy, đổ số tiền lớn cho con đi học thêm nhiều hơn để an tâm nhưng con trẻ ngày càng kiệt sức. Như vậy, dù bản chất kỳ thi vượt cấp dù chỉ nhằm phân luồng học sinh sau khi tốt nghiệp THCS đã thay đổi, tác động quá lớn đến người học và cả gia đình.

Nhìn nhận sâu hơn, TS Hồng cho rằng, áp lực không chỉ đến từ một bài thi mà còn từ cấu trúc hệ thống, trường công lập không theo kịp nhu cầu thực tế, bài toán phân luồng chưa hiệu quả. Việc phân luồng ở bậc THCS vẫn coi học sinh yếu kém tất yếu đi học nghề trong khi phụ huynh bằng mọi giá phải cho con vào trường công lập.

Về giải pháp, ông cho rằng, bên cạnh xây trường công lập, có thể sử dụng mô hình xét tuyển kết hợp bài kiểm tra năng lực để học sinh nhẹ nhàng hơn thi tuyển truyền thống. Bên cạnh đó, triển khai phân luồng, hướng nghiệp sau THCS cần được đi vào thực chất, rõ thông tin, giá trị của học nghề để tự quyết định.

Triển khai ngược với chủ trương

Chuyên gia giáo dục Lê Như Tiến, nguyên là Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng nói: vấn đề thiếu trường, lớp công lập cho học sinh thuộc trách nhiệm của ngành giáo dục và cơ quan quản lý địa phương.

“Tại Hà Nội, bao nhiêu năm nay vẫn chưa giải được bài toán thiếu trường lớp trong khi chủ trương của Đảng, Nhà nước tiến tới phổ cập THPT”, ông nói.

Cũng theo ông Tiến, giáo dục ngày càng được quan tâm với nhiều chính sách như miễn học phí, hỗ trợ tiền ăn, sắp tới sẽ phát không sách giáo khoa… đảm bảo quyền được học của mỗi người. Nhất là ở bậc mầm non, tiểu học, THCS, THPT, điều cơ bản nhất các địa phương phải quan tâm, chăm lo xây dựng trường học, đủ phòng học và đội ngũ giáo viên.

Ở bậc đại học có lựa chọn đầu vào nên yêu cầu không cần đáp ứng 100% nhu cầu nhưng riêng bậc phổ thông nhất thiết phải đảm bảo quyền có chỗ học của tất cả học sinh. Trong khi, Hà Nội không xây đủ trường công lập cho học sinh, khiến các em áp lực, căng thẳng là đi ngược lại với chủ trương của Đảng, Nhà nước.

Ông Tiến cũng cho rằng, không riêng Hà Nội, mà nhiều năm qua, một số địa phương tổ chức kỳ thi tuyển sinh lớp 10 quá căng thẳng chỉ để phân loại học sinh là chưa phù hợp. Các địa phương chưa ưu tiên nguồn lực, đất đai để xây trường học, thay vào đó tập trung dồn cho doanh nghiệp, xây chung cư cao tầng…

“Cần phải có quy định rõ, mỗi phường có bao nhiêu % quỹ đất cho xây trường mầm non, tiểu học, THCS, THPT để triển khai triệt để nếu không giáo dục vẫn không được coi trọng và hằng năm lại tái diễn chuyện thiếu trường”, ông Tiến nói.

Bộ GD&ĐT quy định 3 phương thức tuyển sinh vào lớp 10 gồm: xét tuyển, thi tuyển, thi tuyển kết hợp xét tuyển. Tuy nhiên, đến năm 2025, toàn quốc mới chỉ có 3 địa phương xét tuyển học bạ (Gia Lai, Cà Mau, Vĩnh Long), còn lại tổ chức thi tuyển hoặc thi tuyển kết hợp xét tuyển. Đặc biệt, ở một số thành phố lớn, kỳ thi trở nên căng thẳng khi trường công lập quá ít, không đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh.

Cùng chuyên mục

Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam có tân Chủ tịch, Tổng giám đốc

Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam có tân Chủ tịch, Tổng giám đốc

TPO - Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn vừa kí quyết định điều động, bổ nhiệm ông Triệu Ngọc Lâm, Tổng Biên tập Báo Giáo dục và Thời đại giữ chức vụ Chủ tịch Hội đồng thành viên đồng thời là Tổng giám đốc công ty TNHH Một thành viên Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.

Cô giáo suốt gần 30 năm chọn cách bước vào thế giới của những học trò mặc cảm

Cô giáo suốt gần 30 năm chọn cách bước vào thế giới của những học trò mặc cảm

TPO - Một bài kiểm tra để giấy trắng, vài dòng chữ nguệch ngoạc từng khiến cô giáo Bùi Thị Hương, Trường THCS xã Cúc Phương (Ninh Bình) trăn trở nhiều ngày. Nhưng suốt gần 30 năm đứng lớp ở vùng khó khăn, cô đã chọn kiên nhẫn thay vì trách phạt, chọn yêu thương để đánh thức niềm tin và khơi dậy khát vọng học tập trong những đứa trẻ còn nhiều mặc cảm.

Tri ân thầy cô ngày 20/11: Đừng để lòng biết ơn thành áp lực

Tri ân thầy cô ngày 20/11: Đừng để lòng biết ơn thành áp lực

TPO - Những tấm thiệp tự làm, bó hoa giấy hay lời chúc viết nắn nót vẫn là món quà khiến thầy cô xúc động trong ngày 20/11. Thế nhưng, phía sau ngày tri ân đôi khi lại là những cuộc bàn bạc về quà cáp, mức đóng góp và cả nỗi lo con bị thiệt thòi nếu gia đình không tham gia. Khi nào món quà thực sự xuất phát từ lòng biết ơn và khi nào nó trở thành áp lực?

Nghiên cứu trong phòng lab tại trường ĐH Ảnh: NTCC

Dự thảo chuẩn giáo sư, phó giáo sư: Tự chủ nửa vời, rào cản chồng rào cản

TP - Dự thảo quy định mới về tiêu chuẩn, quy trình bổ nhiệm giáo sư (GS), phó giáo sư (PGS) của Bộ GD&ĐT hướng tới trao quyền cho các trường đại học. Tuy nhiên, những rào cản về hạn mức số lượng, công bố khoa học, ghi nhận sản phẩm đổi mới sáng tạo và cơ chế đánh giá đang tạo ra nhiều nghịch lí, có nguy cơ làm giảm ý nghĩa của chủ trương tự chủ.

Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc dự kỷ niệm 60 năm thành lập trường ở Ninh Bình

Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc dự kỷ niệm 60 năm thành lập trường ở Ninh Bình

TPO - Ngày 15/11, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc dự Lễ kỷ niệm 60 năm thành lập Trường THPT A Trần Hưng Đạo (phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình). Cùng dự có Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn, đại diện lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương và lãnh đạo tỉnh Ninh Bình.

TPHCM tuyên dương 1.113 nhà giáo trẻ tiêu biểu

TPHCM tuyên dương 1.113 nhà giáo trẻ tiêu biểu

TPO - Trong năm 2026, Ban Tổ chức giải thưởng tiếp nhận 1.645 hồ sơ giới thiệu từ 158 đơn vị, 349 trường học. Qua quá trình xét chọn, thẩm định, Ban Thường vụ Thành Đoàn TPHCM quyết định tuyên dương 1.113 nhà giáo trẻ tiêu biểu TPHCM.

Trường THPT Cao Bá Quát - Gia Lâm kỷ niệm 65 năm thành lập

Trường THPT Cao Bá Quát - Gia Lâm kỷ niệm 65 năm thành lập

Ngày 15/11, Trường THPT Cao Bá Quát – Gia Lâm (Hà Nội) đã long trọng tổ chức lễ kỷ niệm 65 năm thành lập trường (1961–2026). Buổi lễ có sự tề tựu đông đủ của hàng nghìn thầy cô giáo và các thế hệ học trò, cùng nhau ôn lại chặng đường vẻ vang nửa thập kỷ "dạy chữ, dạy người".