Ngày 19/9, Ảrập Xêút xác nhận lực lượng phòng không nước này đánh chặn một tên lửa đạn đạo hướng vào Riyadh, AP đưa tin. Đây là lần đầu tiên thủ đô Ảrập Xêút trở thành mục tiêu kể từ khi vòng xung đột mới bùng phát.
Cùng thời điểm, Ảrập Xêút cho biết Houthi tìm cách tấn công cơ sở hạ tầng tại Yanbu, Taif và Baysh. Houthi tuyên bố đã sử dụng phối hợp tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và máy bay không người lái (UAV).
Điều đáng chú ý là đây không còn đơn thuần là những cuộc tập kích xuyên biên giới từ Yemen. Vài tuần qua, Houthi đã đồng thời mở rộng kiểm soát lãnh thổ ở bờ Biển Đỏ, tiến tới Bab el-Mandeb và gia tăng sức ép lên các tuyến vận tải cũng như cơ sở năng lượng của Ảrập Xêút.
Không chỉ tên lửa, Houthi có cả một hệ sinh thái chiến tranh
Một trong những lý do khiến Houthi trở nên khó đánh bại là họ không phụ thuộc vào một loại vũ khí duy nhất.
Theo các đánh giá gần đây, lực lượng này sở hữu hỗn hợp tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình, UAV, vũ khí chống hạm và phương tiện không người lái trên biển. Một số hệ thống có nguồn gốc hoặc chịu ảnh hưởng công nghệ Iran, trong khi Houthi ngày càng có khả năng tự sản xuất và cải tiến một phần vũ khí tự tạo, theo AP.
Điều này tạo ra một bài toán rất khó cho Ảrập Xêút: để ngăn chặn một cuộc tấn công, Riyadh phải đối phó nhiều lớp mối đe dọa khác nhau, trong khi mỗi UAV giá tương đối thấp có thể buộc bên phòng thủ sử dụng một tên lửa đánh chặn đắt tiền.
Đó chính là logic của chiến tranh bất đối xứng: Houthi không nhất thiết phải phá hủy hoàn toàn một mục tiêu để đạt hiệu quả. Chỉ cần khiến hệ thống phòng thủ phải liên tục hoạt động, làm gián đoạn hàng không, hàng hải, năng lượng và tạo tâm lý bất an là họ đã tạo ra sức ép chiến lược.
Địa hình Yemen biến Houthi thành mục tiêu cực kỳ khó diệt
Houthi hoạt động trên một không gian rộng lớn với những vùng núi hiểm trở của Yemen. Các cơ sở quân sự, kho vũ khí và lực lượng có thể được phân tán, khiến ưu thế không quân của Ảrập Xêút khó chuyển hóa thành một chiến thắng trên mặt đất.
Đây là bài học mà Ảrập Xêút đã trải qua trong cuộc chiến bắt đầu từ năm 2015.
Suốt nhiều năm, không quân Ảrập Xêút cùng lực lượng đồng minh không kích quy mô lớn nhưng không thể loại bỏ Houthi. Các chuyên gia nhận định rằng, muốn đánh bại hoàn toàn lực lượng này, cần có lực lượng mặt đất đủ mạnh để kiểm soát lãnh thổ sau các cuộc không kích. Nhưng chính lực lượng chống Houthi tại Yemen lại bị phân mảnh sâu sắc.
Nói cách khác, Houthi không chỉ mạnh lên vì họ có thêm vũ khí. Đối thủ của họ cũng chưa hình thành được một lực lượng mặt đất thống nhất đủ sức tận dụng những khoảng trống do không kích tạo ra.
Iran cung cấp đòn bẩy công nghệ nhưng Houthi không hoàn toàn là “con rối”
Một cách giải thích đơn giản là coi Houthi chỉ như “cánh tay nối dài của Iran”. Thực tế phức tạp hơn.
Iran được cho là đã cung cấp cho Houthi đào tạo, công nghệ và các thành phần vũ khí tiên tiến. Các chuyên gia và báo cáo quốc tế cũng ghi nhận những mối liên hệ quân sự giữa Houthi với Iran và các lực lượng đồng minh của Tehran. Iran phủ nhận việc cung cấp vũ khí vi phạm lệnh cấm vận.
Nhưng Houthi có động cơ riêng. Theo Viện Nghiên cứu quốc tế Hoàng gia Anh (Chatham House), lợi ích của Houthi và Iran thường giao nhau nhưng không hoàn toàn trùng nhau. Với Houthi, gây sức ép trên Biển Đỏ vừa có ý nghĩa trong cuộc cạnh tranh khu vực, vừa giúp họ củng cố vị thế chính trị trong nội bộ Yemen và chứng minh khả năng đối đầu với những cường quốc quân sự mạnh hơn.
Đây là điểm rất quan trọng khi dự đoán bước đi tiếp theo: không nên giả định rằng mọi quyết định quân sự của Houthi đều do Tehran trực tiếp chỉ đạo.
Houthi đã có thêm bàn đạp chiến lược ở Biển Đỏ
Bước ngoặt lớn nhất trong tháng 9 không nằm ở một quả tên lửa nhằm vào Riyadh mà nằm ở bản đồ.
Houthi đã chiếm thành phố Mokha, sau đó tiến xuống khu vực eo biển chiến lược Bab el-Mandeb và kiểm soát đảo Perim, theo các báo cáo được Hội đồng Quan hệ đối ngoại (một tổ chức nghiên cứu độc lập của Mỹ) tổng hợp. Điều này đưa Houthi đến gần một trong những điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất thế giới.
Chatham House đánh giá việc Houthi kiểm soát Mokha và tiến sát Bab el-Mandeb là thay đổi lãnh thổ có ý nghĩa nhất trong nhiều năm của cuộc chiến Yemen.
Và đây là lúc sức mạnh của Houthi vượt ra ngoài phạm vi Yemen. Eo biển Hormuz nằm trong vòng ảnh hưởng của Iran, còn Bab el-Mandeb đang chịu sức ép từ Houthi.
Hai điểm nghẽn này nằm ở hai đầu của mạng lưới vận tải năng lượng và thương mại kết nối Trung Đông với châu Âu và châu Á. Vì vậy, một lực lượng không có không quân hay hải quân theo nghĩa truyền thống vẫn có thể gây tác động lớn đến kinh tế toàn cầu.
Houthi sẽ tấn công mục tiêu nào tiếp theo?
Không thể biết chắc mục tiêu tiếp theo của Houthi, và những tuyên bố về các mục tiêu đã bị đánh trúng hiện vẫn có những điểm chưa thể kiểm chứng độc lập. Nhưng nếu nhìn vào mẫu hình hoạt động hiện nay, có thể nhận diện một số hướng phát triển ở cấp độ chiến lược.
Khả năng cao nhất là Houthi tiếp tục mở rộng sức ép lên hạ tầng năng lượng và giao thông của Ảrập Xêút. Đây là hướng đã xuất hiện rõ trong những tuần gần đây.
Houthi đã tuyên bố tấn công các cơ sở năng lượng Ảrập Xêút; Riyadh cũng xác nhận nhiều cuộc tập kích nhằm vào các địa điểm trong nước. Ngày 19/9, Ảrập Xêút cho biết Houthi tìm cách tấn công Yanbu - nơi có một tuyến đường ống dầu quan trọng đấu nối - bên cạnh Riyadh và một số địa điểm khác.
Vì thế, về mặt chiến lược, cơ sở năng lượng, cảng biển và mạng lưới vận tải nhiều khả năng tiếp tục nằm trong vùng nguy hiểm.
Mục tiêu của kiểu chiến dịch này không nhất thiết là phá hủy toàn bộ ngành dầu khí Ảrập Xêút. Chỉ cần gây gián đoạn hoặc làm tăng đáng kể chi phí bảo vệ và vận chuyển, Houthi đã tạo được hiệu ứng kinh tế và tâm lý.
Khả năng cao nhì là Riyadh có thể tiếp tục bị đặt dưới sức ép. Cuộc tấn công ngày 19/9 cho thấy Houthi đã nâng cấp đáng kể thông điệp chiến lược: không còn chỉ nhằm vào khu vực biên giới phía Nam Ảrập Xêút mà có thể đe dọa cả trung tâm quyền lực của vương quốc.
Ảrập Xêút nói tên lửa hướng tới Riyadh đã bị đánh chặn và không có thương vong hay thiệt hại được báo cáo. Houthi lại tuyên bố đã đánh vào các “mục tiêu nhạy cảm”. Hai phiên bản này chưa hoàn toàn thống nhất và một số tuyên bố của Houthi chưa được xác minh độc lập.
Do đó, có thể dự đoán áp lực lên Riyadh sẽ tiếp tục, nhưng không nhất thiết dưới dạng những đợt tấn công liên tục vào khu vực đô thị. Điều đáng chú ý hơn là khả năng Houthi duy trì mối đe dọa đủ lớn để buộc Ảrập Xêút phải phân tán nguồn lực phòng không trên phạm vi rộng.
Khả năng cao ba là mở mặt trận thứ hai trên Biển Đỏ. Đây có lẽ mới là hướng có ý nghĩa chiến lược lớn nhất.
Sau khi tiến tới Mokha và Bab el-Mandeb, Houthi có khả năng sử dụng vị trí địa lý mới để gây sức ép lên tàu hàng và tàu liên quan Ảrập Xêút, đồng thời đe dọa tuyến vận tải qua Biển Đỏ.
Chatham House nhận định, chiến thuật của Houthi trên biển không cần phải đánh chìm hàng loạt tàu. Chỉ cần tạo đủ bất định để các hãng tàu đổi tuyến, phí bảo hiểm tăng và các chính phủ phải bỏ thêm nguồn lực bảo vệ hàng hải, hiệu ứng kinh tế đã rất lớn.
Đây là một dạng chiến tranh mà một lực lượng tương đối nhỏ có thể tạo ra chi phí rất lớn cho đối thủ.
Điểm yếu của Houthi
Nhưng Houthi cũng đang đứng trước một giới hạn rất rõ. Sức mạnh của Houthi không đồng nghĩa với khả năng chiến thắng không giới hạn.
Thứ nhất, lực lượng này vẫn phụ thuộc vào Iran đối với một số công nghệ và linh kiện quân sự tiên tiến.
Thứ hai, chiến dịch càng mở rộng, nguy cơ Ảrập Xêút và các đối tác quốc tế hình thành một hệ thống phòng thủ chung càng lớn.
Thứ ba, việc Houthi tiến xuống eo biển Bab el-Mandeb cũng khiến họ trở thành mục tiêu quân sự quan trọng hơn đối với nhiều nước có lợi ích trực tiếp trong tự do hàng hải.
Và đặc biệt, Ảrập Xêút hiện được cho là đang tìm kiếm hỗ trợ phòng không từ Pháp, Anh, Pakistan và Ai Cập trong bối cảnh nguồn tên lửa đánh chặn chịu áp lực.
Điều này tạo ra một nghịch lý: Houthi càng đánh mạnh, họ càng chứng minh được sức mạnh; nhưng càng đánh mạnh, họ càng tạo động lực để một liên minh rộng hơn hình thành chống lại mình.
Một cuộc chiến “rẻ để tấn công, đắt để phòng thủ”
Nếu phải tóm tắt cội nguồn sức mạnh Houthi trong một công thức, đó sẽ là: địa hình Yemen + lực lượng đông đảo + vũ khí giá tương đối thấp + công nghệ tên lửa/UAV + hỗ trợ từ Iran + khả năng tự sản xuất + đối thủ bị phân mảnh + vị trí địa lý tại eo biển Bab el-Mandeb.
AP dẫn nguồn tin nói rằng, số lượng nhân lực Houthi có thể đã tăng từ khoảng 30.000 năm 2015 lên khoảng 350.000 vào năm 2024. Trong khi đó, các chiến dịch không kích của Mỹ và đồng minh trước đây đã gây thiệt hại đáng kể nhưng không thể triệt tiêu lực lượng này.
Vì vậy, hướng phát triển đáng chú ý nhất trong thời gian tới có lẽ không phải là một đòn đánh quyết định duy nhất. Đó có thể là một chiến lược bào mòn nhiều tầng: gây sức ép lên Ảrập Xêút từ trên không, đe dọa hạ tầng năng lượng, duy trì rủi ro đối với hàng hải ở Biển Đỏ và đồng thời củng cố vị trí trên bờ Yemen.
Nếu mô hình này tiếp tục, cuộc chiến sẽ ngày càng ít giống một cuộc xung đột Yemen - Ảrập Xêút truyền thống và ngày càng giống một cuộc đấu tranh kiểm soát các nút thắt chiến lược của Trung Đông, trong đó eo biển Bab el-Mandeb trở thành quân bài đặc biệt quan trọng.
Houthi mạnh khi đánh phân tán, ẩn trong địa hình, dùng vũ khí tương đối rẻ, buộc đối phương phòng thủ, tận dụng sự chia rẽ của đối thủ. Lực lượng này yếu dần khi phải giữ lãnh thổ rộng, bảo vệ tuyến hậu cần dài, duy trì lực lượng ven biển, bị giám sát liên tục, phải đối phó nhiều lực lượng thống nhất, chịu áp lực chính trị trong các vùng mới chiếm.
Vì thế, kịch bản khó khăn nhất đối với Houthi không nhất thiết là một cuộc tổng tấn công của Ảrập Xêút. Nó có thể là một chiến dịch kiên trì khiến họ phải cùng lúc bảo vệ quá nhiều thứ.
Và đây cũng chính là nghịch lý của chiến thắng Houthi tháng 9/2026: việc họ tiến đến eo biển Bab el-Mandeb làm tăng đáng kể quyền lực chiến lược của họ, nhưng đồng thời cũng biến họ thành một mục tiêu dễ bị quốc tế hóa và dễ bị bao vây hơn.
Nếu xu hướng hiện nay tiếp diễn, cuộc đấu giữa Riyadh và Houthi vì thế có thể chuyển từ ai có nhiều tên lửa hơn sang một câu hỏi khó hơn nhiều: ai có khả năng duy trì chiến tranh lâu hơn mà không làm đứt gãy hậu cần, liên minh và nền tảng chính trị của chính mình?
Tổng quan sức mạnh của Houthi
Houthi tại Yemen đã phát triển thành một lực lượng quân sự hùng mạnh và độc lập, có khả năng thách thức các quốc gia trong khu vực và gây gián đoạn các tuyến đường hàng hải toàn cầu, hãng tin Đức DW nhận định.
Năng lực quân sự và kho vũ khí:
-Vũ khí hiện đại: Lực lượng Houthi sở hữu kho vũ khí đồ sộ gồm tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình chống hạm và UAV với năng lực sánh ngang các quốc gia hiện đại.
-Sản xuất tại chỗ: Với sự hỗ trợ từ các kỹ sư Iran và các linh kiện nhập lậu, Houthi đã phát triển năng lực tự lắp ráp, chế tạo các loại UAV giá rẻ (một số chỉ tốn khoảng 1.500 USD) và cải tiến tên lửa ngay tại địa phương.
-Vị trí chiến lược: Những bước tiến gần đây dọc theo bờ biển Biển Đỏ, bao gồm các khu vực gần eo biển Bab al-Mandeb, mang lại cho Houthi lợi thế trực tiếp trong việc kiểm soát các tuyến đường thương mại quốc tế và vận chuyển năng lượng huyết mạch toàn cầu.
Lợi thế chiến lược và tính độc lập:
-Khả năng chống chịu bất đối xứng: Khác với các nhóm khác trong khu vực, Houthi không hoạt động trong hệ thống tài chính quốc tế và không phải duy trì cơ sở hạ tầng phúc lợi dân sự trong nước, khiến các biện pháp trừng phạt kinh tế hay việc phá hủy cơ sở hạ tầng hầu như không mang lại hiệu quả.
-Quyết tâm ý thức hệ cao độ: Việc đề cao tinh thần hy sinh và tử vì đạo khiến các biện pháp răn đe quân sự thông thường hay các cuộc không kích trả đũa đều thất bại trong việc bẻ gãy ý chí chính trị hoặc quyết tâm hành động của Houthi.
-Tính độc lập trong tác chiến: Mặc dù liên kết với “trục kháng chiến” của Iran, Houthi vẫn duy trì mức độ tự chủ cao, theo đuổi các mục tiêu riêng tại địa phương và khu vực ngay cả khi những mục tiêu này khác biệt so với sự kiểm soát chặt chẽ từ phía Tehran.
